Chia việc khi nhà có người ốm hoặc mới sinh em bé: việc nào bỏ được

Khi trong nhà có người ốm hoặc vừa sinh em bé, việc nhà nên chia lại ngay theo ba nhóm: việc bắt buộc phải làm mỗi ngày, việc hoãn được vài tuần, và việc bỏ hẳn trong giai đoạn này. Người ốm và người mẹ sau sinh được rút khỏi việc nhà; phần của họ chuyển sang người khoẻ trong nhà, ông bà, họ hàng hoặc người giúp theo giờ. Chuẩn sạch gọn tạm hạ xuống — nhà hơi bừa vài tuần không sao, người kiệt sức mới là chuyện đáng lo.

Vì sao phải chia lại chứ không "cố gắng thêm"

Cách chia việc bình thường của mỗi nhà được tính cho lúc mọi người khoẻ. Khi một người nằm xuống, phần việc của họ không biến mất mà dồn sang người khác — thường là một người duy nhất. Người đó vừa chăm người ốm hay em bé, vừa làm việc nhà, vừa đi làm. Sau vài tuần, người chăm sóc kiệt sức, và nhà có thêm một người cần được chăm.

Vì thế, ngay khi biết có người ốm dài ngày, hoặc vài tuần trước ngày dự sinh, nên ngồi lại chia việc từ đầu, như thể đây là một nhà mới với ít người làm hơn.

Chia việc thành ba nhóm

Bảng này giúp người đang lo lắng không phải gánh thêm cảm giác "nhà bừa quá". Cả nhà đã thống nhất rằng giai đoạn này, chỉ cần nhóm một là đủ.

Khi nhà có em bé mới sinh

Mẹ sau sinh cần nghỉ thật sự

Cơ thể người mẹ cần thời gian hồi phục sau sinh, nhất là sau sinh mổ. Chuyện kiêng cữ thì theo tục nhiều nơi khác nhau, mỗi vùng mỗi nhà có cách riêng; còn mức vận động, kiêng gì, nên hỏi bác sĩ hoặc nữ hộ sinh theo dõi. Về việc nhà, nguyên tắc chung là mẹ chỉ lo cho bản thân và cho con bú, mọi việc khác chuyển sang người khác.

Bố nhận phần lớn việc nhà

Những tuần đầu, người bố có thể nhận:

• Giặt phơi đồ của em bé và của mẹ (đồ sơ sinh nên giặt riêng, xả kỹ).
• Thay tã, tắm bé khi đã được hướng dẫn, ru bé để mẹ ngủ.
• Lo bữa ăn cho mẹ, mang nước, mang đồ ăn đến tận chỗ.
• Tiếp khách, nhận quà, trả lời điện thoại họ hàng, để mẹ được nghỉ.
• Lo giấy tờ: khai sinh, đăng ký bảo hiểm y tế cho bé, thủ tục chế độ thai sản ở chỗ làm.

Chế độ nghỉ khi vợ sinh của người bố đi làm theo quy định bảo hiểm xã hội hiện hành chỉ có vài ngày, nên nhiều nhà cần cộng thêm phép năm hoặc nhờ thêm người giúp. Nên xem quy định mới nhất và hỏi phòng nhân sự nơi làm việc.

Con lớn cũng là một phần của đội

Con lớn có em thường dễ thấy bị bỏ rơi. Giao cho con một vài việc nhỏ gắn với em bé — lấy tã, chọn quần áo cho em, hát cho em nghe — và nhớ khen con đã giúp. Đồng thời giữ cho con một ít thời gian riêng với bố hoặc mẹ mỗi ngày.

Ông bà, họ hàng đến giúp

Người đến giúp nên được giao việc cụ thể: "bà nấu bữa trưa", "dì đón cháu lớn chiều thứ Ba, thứ Năm". Giao chung chung "mẹ cứ giúp con" dễ thành chồng chéo, hoặc người giúp làm những việc mẹ bé không cần trong khi việc cần lại bỏ trống.

Khi nhà có người ốm

Ốm ngắn ngày

Cảm cúm, sốt vài ngày: người ốm được nghỉ hẳn việc, người khác nhận thay. Chú ý thêm vài việc vệ sinh: giặt riêng khăn và chăn gối của người ốm, rửa tay thường xuyên, mở cửa cho thoáng, lau tay nắm cửa và công tắc đèn. Nếu sốt cao kéo dài, khó thở hay có dấu hiệu bất thường thì đưa đi khám, đừng tự xử lý ở nhà.

Ốm dài ngày, chăm người già yếu

Khi có người cần chăm sóc lâu dài, việc nhà và việc chăm sóc nên được tách ra:

• Việc chăm sóc: cho uống thuốc, đưa đi khám, vệ sinh cá nhân, xoay trở người nằm lâu. Nên có một người chính và một người phụ, đổi ca rõ ràng.
• Việc nhà: giao cho người không phải là người chăm sóc chính. Người đang chăm người bệnh mà còn phải nấu, giặt, dọn thì rất nhanh kiệt sức.

Người chăm sóc chính cần được nghỉ: ít nhất vài giờ mỗi tuần hoàn toàn không phải lo cho người bệnh. Nếu thấy người chăm sóc mất ngủ kéo dài, dễ cáu, buồn bã, hãy coi đó là tín hiệu để chia lại việc hoặc nhờ thêm người.

Chuẩn bị trước khi đến ngày

Với những chuyện biết trước — ngày dự sinh, lịch mổ, đợt điều trị dài — vài việc làm sẵn giúp những tuần đầu nhẹ hơn nhiều: giặt sẵn và xếp đồ sơ sinh, nấu sẵn vài món cấp đông, mua đủ đồ dùng hằng ngày như gạo, nước, giấy vệ sinh, bỉm; dán số điện thoại người hỗ trợ ở chỗ dễ thấy; ghi ra giấy những việc của người sắp nằm xuống — hạn đóng tiền, lịch đón con, mật khẩu cần thiết — để người khác làm thay mà không phải hỏi.

Nhờ người ngoài giúp đỡ

Bạn bè, hàng xóm thường hỏi "có cần giúp gì không". Câu trả lời "không sao đâu" là phản xạ, nhưng thường không đúng. Có sẵn một danh sách việc cụ thể để nhận lời giúp:

• Nấu và mang sang một bữa ăn.
• Đón con lớn một buổi.
• Đi chợ hộ theo danh sách.
• Trông người ốm hai tiếng để người chăm sóc đi ra ngoài.

Người được nhờ việc cụ thể thường vui lòng hơn là phải tự đoán. Những nhà có điều kiện có thể thuê người giúp theo giờ cho các việc như giặt giũ, lau dọn trong vài tuần.

Góc nhìn hôm nay: hạ chuẩn là một quyết định, không phải thất bại

Trong giai đoạn khó, nhiều người tự trách mình vì nhà không gọn như trước. Hãy coi việc hạ chuẩn là một quyết định có ý thức của cả nhà, có thời hạn: "trong sáu tuần đầu sau sinh, nhà mình chỉ làm nhóm việc bắt buộc". Hết giai đoạn đó, cả nhà ngồi lại và trả việc về như cũ, có điều chỉnh. Cách nghĩ này giúp mọi người dồn sức vào chỗ quan trọng nhất: người ốm hồi phục, em bé được chăm, và người chăm sóc vẫn còn sức.