Họp gia đình 15 phút mỗi tuần hiệu quả khi có giờ cố định, thứ tự cố định và một luật bất di bất dịch: không biến buổi họp thành buổi kiểm điểm. Một buổi họp gọn thường gồm bốn phần — cảm ơn nhau, xem lịch tuần tới, chia lại việc nhà nếu cần, và một chuyện vui để kết thúc. Mười lăm phút mỗi tuần đủ để gỡ những việc nhỏ trước khi chúng thành chuyện lớn.
Vì sao nên có buổi họp gia đình
Phần lớn các nhà nói chuyện việc nhà theo kiểu "chữa cháy": khi có ai bực, khi việc bị quên, khi nhà bừa quá. Nói lúc đó thì ai cũng căng. Một buổi họp đều đặn đổi cách nói chuyện từ "phản ứng" sang "chuẩn bị":
- Có chỗ để nói. Biết chủ nhật nào cũng được nói, người ta ít bùng nổ giữa tuần hơn.
- Thấy trước tuần tới. Ai đi công tác, con có lịch thi, có giỗ bên ngoại — biết trước thì chia việc trước.
- Trẻ được tham gia. Trẻ từ khoảng năm, sáu tuổi đã có thể ngồi nghe và góp ý vài câu. Được hỏi ý kiến, trẻ thấy mình là thành viên chứ không chỉ là người được sai việc.
- Có thời điểm để cảm ơn. Trong guồng bận rộn, lời cảm ơn hay bị bỏ. Buổi họp nhắc mọi người nói ra.
Chọn giờ và chỗ họp
Giờ họp nên rơi vào lúc cả nhà có mặt, không đói, không vội. Nhiều nhà chọn sau bữa tối chủ nhật hoặc sáng thứ Bảy sau bữa sáng. Vài lưu ý:
- Cố định giờ. "Khi nào rảnh thì họp" nghĩa là không bao giờ họp.
- Ngồi cùng một bàn. Bàn ăn là chỗ tốt nhất. Không họp trước tivi đang bật.
- Cất điện thoại. Mười lăm phút thôi, cả người lớn cũng úp điện thoại xuống.
- Có đồng hồ. Đặt hẹn giờ mười lăm phút. Hết giờ thì dừng, chuyện chưa xong để tuần sau hoặc hẹn riêng. Buổi họp ngắn và đúng giờ thì người ta mới muốn quay lại.
Thứ tự một buổi họp 15 phút
| Phần | Thời gian | Làm gì |
|---|---|---|
| 1. Cảm ơn | 3 phút | Mỗi người nói một điều cảm ơn một người khác trong tuần qua, càng cụ thể càng tốt |
| 2. Lịch tuần tới | 4 phút | Ai đi đâu, về muộn hôm nào, con có lịch gì, có việc họ hàng gì |
| 3. Việc nhà | 5 phút | Việc nào tuần qua bị trôi, ai cần đổi việc, ai cần giúp vì bận |
| 4. Một chuyện vui | 3 phút | Chọn món ăn cuối tuần, chỗ đi chơi, phim xem tối thứ Bảy |
Mở bằng lời cảm ơn và kết bằng chuyện vui không phải để "trang trí". Nó giúp phần giữa — phần dễ căng nhất — được kẹp giữa hai lớp dễ chịu. Trẻ con nhớ buổi họp là lúc được khen và được chọn đi chơi, nên sẵn lòng ngồi lại.
Vai trò và luật nói chuyện
Vai trò trong buổi họp
Không cần nghi thức, nhưng có vài vai giúp buổi họp trôi:
- Người điều phối: nhắc thứ tự, giữ giờ. Nên xoay vòng, kể cả cho trẻ lớn. Trẻ mười tuổi làm điều phối thường rất nghiêm túc.
- Người ghi: ghi vài dòng những gì đã thống nhất lên giấy hoặc bảng. Không cần biên bản, chỉ cần vài gạch đầu dòng.
- Người giữ giờ: cầm đồng hồ. Trẻ nhỏ rất thích vai này.
Luật nói chuyện trong buổi họp
- Một người nói một lúc. Có nhà dùng một vật nhỏ — một quả bóng, một cái thìa gỗ — ai cầm thì người đó nói.
- Nói về việc, không nói về con người. "Tuần này giỏ đồ bẩn bị đầy ba ngày" thay vì "con lười quá".
- Không lôi chuyện cũ. Chỉ bàn chuyện tuần qua và tuần tới.
- Không phạt trong buổi họp. Buổi họp là chỗ an toàn để nói. Nếu trẻ biết nói thật là bị phạt, trẻ sẽ thôi nói thật.
- Ý kiến của trẻ được nghe thật. Không phải mọi đề xuất đều được làm theo, nhưng phải được cân nhắc và trả lời có lý do.
Chuyện gì không nên đưa vào họp
Buổi họp gia đình không phải chỗ cho mọi chuyện. Nên để riêng ra ngoài:
- Mâu thuẫn giữa vợ chồng. Chuyện của người lớn thì nói riêng, không bàn trước mặt con.
- Chuyện tiền bạc căng thẳng. Có thể nói với con theo mức con hiểu được, nhưng không đưa áp lực của người lớn lên vai trẻ.
- Điểm số, kết quả học tập. Đưa vào buổi họp dễ biến thành so sánh giữa các con. Nói riêng với từng con.
- Lỗi lớn của một người. Nói riêng, nói nhẹ. Đem ra trước cả nhà là làm người đó mất mặt.
Ghi lại và theo dõi những gì đã thống nhất
Buổi họp chỉ có ích khi những gì đã nói được làm thật. Cách đơn giản nhất là giữ một cuốn sổ họp gia đình, hoặc một tờ giấy dán cạnh bảng phân công. Mỗi tuần ghi ba thứ:
- Việc đổi người: ví dụ "tuần này bố nhận đón con thứ Tư vì mẹ trực".
- Việc thử mới: ví dụ "thử để con lớn tự giặt đồ thể dục của mình trong hai tuần".
- Chuyện vui đã chọn: món ăn, chỗ đi chơi, để tuần sau nhắc lại xem có làm chưa.
Đầu buổi họp tuần sau, người điều phối đọc lại ba dòng này trong một phút. Việc thử mới nào ổn thì giữ, việc nào không ổn thì bàn lại. Trẻ rất thích được thấy ý kiến của mình được ghi lại và được làm thật; đó là lý do để trẻ muốn tiếp tục góp ý.
Khi buổi họp không hiệu quả
Trẻ chán, đòi đi
Kiểm tra lại: có quá mười lăm phút không? Có phần nào toàn người lớn nói không? Cho trẻ một vai cụ thể và để trẻ chọn chuyện vui cuối buổi.
Buổi họp thành buổi kể tội
Quay lại luật: nói về việc, không nói về người. Người điều phối được quyền dừng một câu và nhắc nhẹ. Nếu lần nào cũng căng, thử bỏ phần việc nhà một tuần, chỉ cảm ơn và lên lịch, để mọi người lấy lại cảm giác an toàn.
Một người không chịu tham gia
Không ép. Cứ họp với những người có mặt, ghi lại kết quả và báo cho người vắng. Thường sau vài tuần thấy quyết định được đưa ra mà mình không góp ý, người đó sẽ muốn ngồi vào.
Góc nhìn hôm nay: một thói quen nhỏ cho cả nhà
Ý tưởng họp gia đình không mới. Nhà tâm lý học Rudolf Dreikurs và những người theo trường phái tâm lý học Adler đã khuyến khích các gia đình họp đều đặn từ giữa thế kỷ 20; phương pháp Positive Discipline (Kỷ luật tích cực) của Jane Nelsen sau này cũng dành hẳn một phần cho buổi họp gia đình. Đó là những cách để tham khảo, mỗi nhà có thể lấy phần hợp với mình. Có nhà họp mười lăm phút, có nhà chỉ năm phút trong bữa sáng chủ nhật. Điều quan trọng là đều đặn: cả nhà biết có một lúc trong tuần mọi người ngồi lại, nhìn nhau, và cùng tính chuyện nhà.
Câu hỏi thường gặp
Họp gia đình mỗi tuần nên nói những gì?
Một buổi gọn thường có bốn phần: cảm ơn nhau, xem lịch tuần tới, chia lại việc nhà nếu cần và một chuyện vui để chốt. Giữ đúng thứ tự giúp buổi họp không lan man.
Trẻ mấy tuổi có thể tham gia họp gia đình?
Trẻ khoảng năm, sáu tuổi đã có thể ngồi nghe, nói lời cảm ơn và góp ý vài câu. Trẻ nhỏ hơn có thể ngồi cùng và giữ một vai đơn giản như cầm đồng hồ.
Họp gia đình bao lâu là vừa?
Khoảng mười lăm phút là vừa để giữ được sự tập trung của trẻ và không thành gánh nặng cho người lớn. Hết giờ thì dừng, chuyện chưa xong để lần sau hoặc bàn riêng.
Có nên phạt con trong buổi họp gia đình?
Không nên. Buổi họp cần là chỗ an toàn để mọi người nói thật. Nếu trẻ biết nói ra là bị phạt, trẻ sẽ giấu chuyện và buổi họp mất tác dụng.
Chuyện gì không nên đem ra họp gia đình?
Mâu thuẫn giữa vợ chồng, áp lực tiền bạc của người lớn, điểm số của con và lỗi lớn của một người. Những chuyện này nên nói riêng để không làm ai mất mặt hay khiến trẻ lo lắng.
