Việc nhà cho trẻ 10–12 tuổi: giặt máy, rửa chén, nấu cơm và hơn thế

Trẻ 10–12 tuổi đã làm được hầu hết việc nhà nhiều bước nếu được dạy kỹ: giặt bằng máy và phơi đồ, rửa chén cả nhà, lau nhà, cọ bồn rửa mặt, nấu cơm bằng nồi cơm điện, đi chợ gần nhà theo danh sách, tự giặt tay đồ lót của mình. Đây là tuổi chuyển từ "giúp bố mẹ" sang "nhận một phần việc của nhà", với sự hướng dẫn kỹ ở lần đầu và kiểm nhẹ ở những lần sau.

Trẻ 10–12 tuổi khác gì so với trước

• Làm được việc nhiều bước và nhớ thứ tự: phân đồ, cho vào máy, chọn chế độ, phơi.
• Hiểu lý do. Trẻ hỏi "vì sao phải giặt riêng đồ trắng" — và nhớ lâu hơn khi được giải thích.
• Muốn có quyền riêng. Bắt đầu cần không gian, thích tự quyết cách làm. Giao việc kèm quyền chọn cách làm sẽ dễ hơn.
• Cơ thể bắt đầu thay đổi. Nhiều trẻ bước vào tuổi dậy thì. Tự lo vệ sinh cá nhân, tự giặt đồ lót là kỹ năng nên tập lúc này.
• Bận học hơn. Lớp 5 chuyển cấp, lớp 6 vào trung học cơ sở, lịch học thêm nhiều — cần cân việc vừa phải.

Những việc nhiều bước trẻ có thể nhận

Dạy kỹ một lần, rồi giao hẳn

Với trẻ tuổi này, cách hiệu quả là "dạy kỹ một lần, giao hẳn một việc". Thay vì nhờ con làm mỗi lần một ít, hãy chọn một việc, dạy đủ các bước trong một buổi cuối tuần, rồi giao con phụ trách việc đó trong vài tuần. Ví dụ:

1. Buổi dạy: cùng con giặt một mẻ đồ. Bố mẹ giải thích từng bước, con làm theo.
2. Lần thứ hai: con tự làm, bố mẹ đứng cạnh, chỉ nói khi cần.
3. Từ lần thứ ba: con phụ trách. Bố mẹ chỉ hỏi "hôm nay đồ phơi chưa con" nếu thấy giỏ đầy quá lâu.

Có thể viết các bước ra một tờ giấy dán cạnh máy giặt, hoặc để con tự viết lại theo cách con hiểu.

Tự lo cho bản thân ở tuổi dậy thì

Đây là mảng hay bị bỏ quên. Trẻ 10–12 tuổi nên được tập:

• Giặt tay đồ lót của mình mỗi ngày khi tắm. Với con gái, khi có kinh nguyệt, biết cách giặt sạch vết bẩn bằng nước lạnh và xử lý băng vệ sinh đã dùng đúng cách.
• Thay ga gối của giường mình mỗi tuần hoặc khi cần.
• Giữ phòng hoặc góc riêng gọn theo chuẩn tối thiểu đã thoả thuận.
• Giặt giày thể thao, rửa bình nước, hộp cơm của mình.

Những việc này giúp con tự chủ và bớt ngại khi cơ thể thay đổi. Nên nói chuyện nhẹ nhàng, riêng tư, giữa con với bố hoặc mẹ mà con thấy thoải mái.

Trông em: giao đến đâu là vừa

Nhiều nhà có con lớn 10–12 tuổi và em nhỏ. Nhờ anh chị "để mắt" em một lúc khi bố mẹ đang nấu cơm trong nhà là hợp lý. Nhưng giao cho trẻ chừng tuổi này trông em nhỏ một mình trong thời gian dài, nhất là khi em còn rất bé, là quá sức và có rủi ro. Trẻ chưa đủ khả năng xử lý tình huống khẩn cấp. Nếu có nhờ, chỉ nên ngắn, có người lớn ở gần và con biết gọi ai khi cần. Đồng thời ghi nhận việc trông em là một phần việc nhà, đừng coi là "đương nhiên vì là chị".

An toàn với trẻ 10–12 tuổi

• Chất tẩy rửa: con có thể dùng một số loại chất tẩy dịu khi đã được dạy, có găng tay và mở cửa thoáng. Dặn rõ: không bao giờ trộn các loại với nhau, đặc biệt nước Javel với chất tẩy có axit hay amoniac sinh khí độc. Nếu lỡ hít phải mùi hắc, ra chỗ thoáng ngay và báo người lớn; có dấu hiệu khó thở thì gọi 115.
• Bếp nấu: chỉ đứng bếp khi có người lớn ở nhà, cho đến khi con đã thạo và bố mẹ yên tâm.
• Điện: cắm rút điện bằng tay khô, không kéo dây; thấy ổ cắm cháy xém, có mùi khét thì báo người lớn.
• Leo cao: vẫn không leo ghế, thang để lau quạt trần hay kính trên cao.
• Đi chợ, đổ rác: tuyến đường quen, ban ngày, báo trước khi đi.

Cân việc nhà với lịch học dày

Trẻ năm cuối tiểu học, đầu trung học cơ sở thường bận rộn. Gợi ý:

• Mỗi ngày một việc cố định không quá hai mươi phút, như rửa chén tối.
• Cuối tuần một việc lớn hơn: giặt và phơi một mẻ đồ, lau nhà.
• Tuần có kiểm tra thì đổi việc với bố mẹ, nhưng không bỏ hẳn việc tự lo cơ bản.
• Để con tự sắp xếp: "việc này con làm tối thứ Năm hay sáng thứ Bảy cũng được, miễn trong tuần".

Góc nhìn hôm nay: dạy kỹ năng, không chỉ giao việc

Ở tuổi 10–12, việc nhà là cơ hội dạy những kỹ năng mà trường học ít dạy: đọc nhãn quần áo, hiểu vì sao phải tách thớt sống – chín, biết dùng máy móc gia đình an toàn, biết đi chợ theo danh sách. Mỗi kỹ năng con nắm được hôm nay là một việc con không phải lo khi đi học xa sau này. Bố mẹ có thể cùng con đọc ký hiệu giặt theo chuẩn quốc tế ISO 3758 in trên nhãn áo, hoặc tìm hiểu "năm chìa khoá an toàn thực phẩm" của Tổ chức Y tế Thế giới — hai tài liệu ngắn, dễ hiểu, dùng được cả đời.