Trẻ 6–9 tuổi có thể nhận những việc nhà trọn vẹn nhỏ và tự làm hằng ngày: tự dọn giường, chuẩn bị cặp sách, quét nhà, đổ rác, rửa chén nhựa và cốc của mình, gấp và cất quần áo của mình, phân loại rác, tưới cây, lau bàn sau bữa ăn. Điểm khác so với tuổi mẫu giáo là trẻ đã có thể nhận một việc "của mình" và chịu trách nhiệm cho nó mỗi ngày, với một tờ danh sách bằng hình hoặc chữ để tự kiểm.
Vì sao 6–9 tuổi là giai đoạn quan trọng
Vào tiểu học, trẻ bắt đầu sống theo lịch: giờ dậy, giờ đi học, giờ học bài. Đây là lúc thói quen tự lo được hình thành rõ nét nhất. Trẻ ở tuổi này thường:
- Đọc được, đếm được, nên có thể dùng danh sách việc tự kiểm.
- Tập trung được lâu hơn, khoảng mười lăm đến hai mươi phút cho một việc.
- Thích được tin tưởng, thích được giao "việc thật" giống người lớn.
- Bắt đầu so bì công bằng: "sao em không phải làm?". Cần giải thích rõ ràng theo tuổi.
Nếu ở tuổi mẫu giáo trẻ đã quen tham gia việc nhà, giai đoạn này chỉ là nâng dần. Nếu chưa, đây vẫn là lúc rất tốt để bắt đầu.
Việc tự lo cho bản thân
Trước khi giao việc chung của nhà, hãy giúp con tự lo trọn những việc của chính mình. Đây là nền cho mọi thứ sau này.
- Buổi sáng: tự dậy theo báo thức (từ khoảng 8–9 tuổi), đánh răng rửa mặt, thay đồ, kéo chăn gối gọn gàng.
- Trước khi đi học: kiểm cặp theo thời khoá biểu, mang bình nước, đội mũ.
- Đi học về: cất cặp đúng chỗ, bỏ đồng phục bẩn vào giỏ, rửa bình nước, đưa giấy tờ của trường cho bố mẹ.
- Buổi tối: soạn cặp cho ngày mai, chuẩn bị quần áo, sạc đồng hồ hay máy tính học nếu có.
Việc góp cho cả nhà
| Khu vực | 6–7 tuổi | 8–9 tuổi |
|---|---|---|
| Bữa ăn | Bày và dọn chén đũa, lau bàn, xới cơm cho mình | Rửa chén nhựa, cốc, thìa; lau bàn và quét dưới gầm bàn ăn |
| Quần áo | Gấp và cất đồ của mình, ghép tất cả nhà | Phơi đồ nhỏ (khăn, tất, đồ lót) ở dây phơi thấp, rút và gấp đồ cả nhà |
| Nhà cửa | Quét phòng mình, lau bụi kệ thấp, tưới cây | Quét cả phòng khách, lau sàn một khu nhỏ bằng cây lau, lau gương nhà tắm bằng khăn ẩm |
| Rác | Bỏ rác đúng thùng theo loại | Buộc túi rác, mang rác ra điểm tập kết gần nhà (có người lớn hoặc ở khu an toàn) |
| Đi chợ | Cầm giỏ, tìm món trong danh sách cùng bố mẹ | Cất đồ đi chợ về vào đúng chỗ, xếp đồ khô vào tủ |
Không cần giao tất cả. Chọn hai ba việc cố định mỗi ngày và một việc theo tuần là đủ cho một trẻ tiểu học còn bận học.
Danh sách tự kiểm: chữ hay hình
Ở tuổi này, một tờ danh sách tự kiểm giúp trẻ bớt phụ thuộc vào lời nhắc của bố mẹ.
Với trẻ 6–7 tuổi
Dùng hình vẽ hoặc ảnh chụp chính con đang làm việc đó: bàn chải, cái cặp, chiếc giường đã gọn. Dán ở cửa phòng hoặc gương nhà tắm. Con làm xong thì lật thẻ hoặc gắn kẹp.
Với trẻ 8–9 tuổi
Danh sách chữ ngắn, chia buổi sáng – đi học về – buổi tối. Trẻ có thể tự viết và trang trí danh sách của mình; danh sách tự viết thường được theo lâu hơn danh sách bố mẹ viết sẵn.
Danh sách chỉ để con tự nhớ. Không dùng nó để đếm sao, chấm điểm hay so với anh chị em.
Cách hướng dẫn rồi lùi dần
- Tuần đầu: làm cùng. Bố mẹ và con cùng làm việc mới mỗi ngày, bố mẹ nói ra các bước.
- Tuần thứ hai: con làm, bố mẹ đứng gần. Chỉ nhắc khi con hỏi hoặc bỏ sót bước quan trọng.
- Tuần thứ ba trở đi: con tự làm. Bố mẹ kiểm nhẹ vào cuối ngày, ghi nhận phần con đã làm.
- Khi con làm chưa đạt: chỉ một điểm, cụ thể, vào lúc thoải mái. Không làm lại trước mặt con.
Việc học, an toàn và chuyện so bì
Việc nhà và việc học: cân thế nào
Nhiều bố mẹ lo việc nhà làm mất thời gian học của con. Thực tế những việc phù hợp ở tuổi này chỉ mất mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày, xen vào những khoảng chuyển tiếp: trước bữa tối, sau khi tắm. Vài gợi ý:
- Không giao việc nhà vào giữa giờ học bài, để con giữ được sự tập trung.
- Mùa thi, giảm việc nhưng giữ những việc tự lo cơ bản (cất đồ, soạn cặp).
- Cuối tuần có thể làm một việc lớn hơn cùng bố mẹ, như lau cửa kính tầng trệt hay dọn tủ quần áo của mình.
An toàn với trẻ 6–9 tuổi
- Hoá chất: vẫn không nên để trẻ tự pha chất tẩy. Nếu rửa chén, người lớn cho sẵn một lượng nước rửa chén nhỏ vào miếng rửa. Không bao giờ để trẻ dùng nước Javel.
- Dao và đồ sắc: trẻ rửa thìa, chén nhựa, cốc; dao và đồ thuỷ tinh mỏng để người lớn rửa.
- Bếp và nước nóng: chưa giao việc đứng bếp hay rót nước sôi.
- Leo cao: không đứng ghế, không leo lên bệ cửa sổ, ban công để lau kính hay phơi đồ.
- Đổ rác ra ngoài: chỉ khi điểm tập kết gần, khu vực an toàn, hoặc có người lớn đi cùng.
Khi anh chị em so bì việc
Trong nhà có hai ba con, chuyện so bì gần như chắc chắn xảy ra. Vài cách giữ êm:
- Giải thích rằng việc được giao theo tuổi, không theo "thương ai hơn". Em lớn đến tuổi chị thì cũng sẽ nhận việc tương tự.
- Cho các con chọn việc trong một danh sách vừa tuổi, thay vì bố mẹ chỉ định hết.
- Xoay vòng những việc ai cũng ngại.
- Không khen con này để chê con kia ("chị con dọn nhanh hơn con đấy").
Góc nhìn hôm nay: những việc nhỏ làm nên sự tự tin
Một đứa trẻ tám tuổi tự soạn cặp, tự gấp đồ, tự rửa cốc của mình có thể không làm nhà sạch hơn bao nhiêu. Nhưng con có được một cảm giác rất quan trọng: "mình tự làm được". Cảm giác đó theo con vào lớp học, vào những lần đi chơi xa với lớp, những lần ở nhà ông bà. Bố mẹ muốn có thêm ý tưởng có thể hỏi giáo viên chủ nhiệm, vì nhiều trường tiểu học có tiết kỹ năng sống, hoạt động trải nghiệm — điều con học ở lớp có thể tiếp tục ở nhà.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 6 tuổi làm được việc nhà gì?
Trẻ 6 tuổi có thể tự kéo chăn gối gọn, cất cặp và đồ của mình, bày và dọn chén đũa, lau bàn, gấp và cất quần áo của mình, quét phòng mình, tưới cây và bỏ rác đúng thùng.
Trẻ 8 tuổi nên làm việc nhà gì?
Trẻ 8 tuổi có thể rửa chén nhựa và cốc, phơi đồ nhỏ, rút và gấp đồ cả nhà, quét phòng khách, lau sàn một khu nhỏ và cất đồ đi chợ về. Mỗi ngày hai ba việc cố định là vừa.
Làm việc nhà có ảnh hưởng việc học của trẻ tiểu học không?
Những việc phù hợp chỉ mất khoảng mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày, xen vào khoảng chuyển tiếp như trước bữa tối hay sau khi tắm. Không nên giao việc vào giữa giờ học bài, và có thể giảm bớt vào mùa thi.
Có nên cho trẻ 7 tuổi rửa chén?
Có thể cho trẻ rửa chén nhựa, thìa và cốc với lượng nước rửa chén nhỏ người lớn cho sẵn. Dao, đồ thuỷ tinh mỏng và nồi nặng nên để người lớn rửa.
Làm sao để trẻ tiểu học tự nhớ việc nhà mà không cần nhắc?
Dùng một danh sách tự kiểm bằng hình hoặc chữ, chia theo buổi sáng, đi học về và buổi tối, dán ở chỗ con hay nhìn. Để con tự viết, tự trang trí danh sách sẽ giúp con theo lâu hơn.
