Với đồ kỷ niệm và ảnh cũ, cách làm được nhiều gia đình áp dụng là: giữ những món kể được câu chuyện, gom lại theo người hoặc theo giai đoạn, giới hạn bằng một hộp kỷ niệm cho mỗi người; với ảnh in, chọn lọc rồi quét số hoá, ghi tên người và năm, và lưu ít nhất hai bản ở hai nơi khác nhau. Bản gốc cất trong album hoặc hộp giấy không axit, nơi khô ráo, tránh nắng và nồm ẩm. Đồ kỷ niệm là nhóm khó nhất, nên để cuối cùng khi đã quen bớt đồ ở các nhóm khác.
Đây là nhóm đồ không ai muốn bị hối thúc. Không có con số "đúng" phải giữ bao nhiêu; điều quan trọng là những gì được giữ thì được trân trọng, không phải nằm mốc trong thùng các tông dưới gầm cầu thang.
Giữ gì: câu hỏi cho đồ kỷ niệm
- Món này có kể được một câu chuyện không? Bức thư tay của ông, chiếc áo dài cưới của mẹ, đôi giày đầu tiên của con — mỗi món gắn với một người, một dịp cụ thể.
- Nếu mình chỉ giữ một món cho kỷ niệm này, đó là món nào? Một bức vẽ đẹp nhất của con thay vì cả chồng tranh từ năm 3 đến 6 tuổi.
- Mình giữ vì thương, hay vì sợ áy náy? Món quà không thích của người quen xa cũng là "kỷ niệm", nhưng không nhất thiết phải giữ.
- Một bức ảnh có đủ giữ ký ức không? Với đồ cồng kềnh như chiếc xe đạp đầu tiên, bộ bàn ghế của bà, ảnh chụp kèm vài dòng ghi chép thường đủ.
Hộp kỷ niệm cho từng người
Một cách đơn giản và dễ duy trì: mỗi thành viên một hộp, kích thước vừa phải (cỡ hộp đựng giày lớn hoặc hộp nhựa vài chục lít). Mọi đồ kỷ niệm của người đó vào hộp; hộp đầy thì muốn thêm phải chọn lọc lại. Giới hạn bằng hộp tự nhiên hơn giới hạn bằng con số.
| Hộp của | Thường có gì | Ai quyết giữ bỏ |
|---|---|---|
| Con nhỏ | Vòng tay sơ sinh, đôi giày đầu tiên, vài bức vẽ, thiệp tự làm, sổ liên lạc | Bố mẹ giữ hộ; con lớn dần thì cùng chọn |
| Con tuổi teen | Giấy khen, thư bạn bè, vé xem phim, đồ lưu niệm chuyến đi | Con tự quyết |
| Bố mẹ | Thiệp cưới, thư từ thời yêu nhau, đồ từ quê | Mỗi người tự quyết phần của mình |
| Ông bà | Thư, kỷ vật, giấy tờ cũ có giá trị tinh thần | Ông bà quyết; con cháu chỉ giúp sắp xếp |
| Chung cả nhà | Album gia đình, đồ của người thân đã mất | Cùng bàn |
Tranh vẽ, đồ thủ công của con: giữ thế nào cho khỏi ngập
Trẻ đi học mẫu giáo, tiểu học mang về rất nhiều tranh, đồ thủ công. Giữ hết thì vài năm là đầy tủ, bỏ hết thì tiếc.
- Treo một thời gian: một sợi dây kẹp hoặc bảng ở góc nhà để treo tranh mới; tranh mới vào thì tranh cũ xuống.
- Chụp ảnh tất cả, giữ lại ít: chụp từng bức, cuối năm học gom ảnh thành một tập. Bản gốc chỉ giữ vài bức con thích nhất.
- Để con chọn: trẻ từ khoảng 5–6 tuổi thường có ý kiến rõ ràng về bức nào mình thích. Để con chọn, không đánh giá bức nào "đẹp hơn".
- Ghi tên và ngày ở mặt sau những bức giữ lại.
Ảnh in cũ: chọn lọc, số hoá, ghi chú
Bước 1: Chọn lọc
Nhiều nhà có hàng nghìn tấm ảnh in từ thời máy ảnh phim. Không cần giữ mọi tấm: bỏ ảnh mờ, ảnh trùng, ảnh phong cảnh không có người, ảnh không còn ai nhận ra. Giữ ảnh có người thân, ảnh đánh dấu dịp quan trọng, ảnh nhà cũ, quê cũ.
Bước 2: Hỏi người lớn trước khi quá muộn
Đây là bước quý nhất và hay bị bỏ qua. Ngồi cùng ông bà, bố mẹ lật từng tấm ảnh: ai đây, chụp năm nào, ở đâu, dịp gì. Ghi âm hoặc ghi chép lại. Nhiều gia đình chỉ nhận ra giá trị của việc này khi người duy nhất nhận ra những gương mặt trong ảnh đã không còn. Đây cũng là một buổi trò chuyện ấm áp giữa các thế hệ.
Bước 3: Số hoá
- Máy quét ảnh: quét ở độ phân giải khoảng 300–600 dpi cho ảnh in thông thường; muốn phóng to in lại thì quét cao hơn.
- Ứng dụng quét bằng điện thoại: nhanh, đủ dùng để xem và chia sẻ; chọn ứng dụng có chức năng khử loá, chụp nơi đủ sáng, không có đèn chiếu thẳng.
- Dịch vụ quét ảnh: hợp khi số lượng lớn hoặc có phim âm bản.
- Đặt tên tệp có năm: ví dụ "1992-dam-cuoi-bo-me-03". Sắp theo năm giúp sau này tìm nhanh.
Bước 4: Lưu trữ theo nguyên tắc 3-2-1
Nguyên tắc sao lưu quen thuộc trong giới nhiếp ảnh, thường được gắn với nhiếp ảnh gia Peter Krogh: 3 bản sao, trên 2 loại thiết bị khác nhau, trong đó 1 bản ở nơi khác (ví dụ: máy tính ở nhà, ổ cứng rời, và một dịch vụ lưu trữ đám mây). Ổ cứng, thẻ nhớ đều có thể hỏng; đám mây có thể mất nếu quên mật khẩu. Nhiều bản ở nhiều nơi mới an toàn.
Bảo quản bản gốc: ảnh in, thư từ, giấy cũ
- Album, hộp, bìa không axit (thường ghi "acid-free" hoặc "lưu trữ"): giấy và nhựa thường chứa axit làm ảnh ố vàng theo thời gian.
- Tránh album dán keo kiểu cũ (loại có tấm nhựa phủ dính): lâu năm keo làm hỏng ảnh. Nếu ảnh đã dính chặt, đừng cố gỡ, hãy quét luôn cả trang.
- Cầm ảnh ở mép, tay sạch và khô.
- Ghi chú mặt sau bằng bút chì mềm, viết nhẹ ở mép; không dùng bút bi, bút dạ có thể thấm qua.
- Nơi cất: khô, mát, tối, nhiệt độ ổn định. Tránh gác mái nóng, tầng trệt ẩm, cạnh nhà tắm. Mùa nồm ở miền Bắc và mùa mưa ở miền Nam là lúc ảnh dễ dính nhau và mốc nhất; đặt gói hút ẩm trong hộp và thay định kỳ.
- Vùng hay ngập: luôn cất ở tầng cao, trong hộp nhựa kín.
- Ảnh đã mốc, dính nhau: không nên tự ngâm nước gỡ. Quét giữ bản số trước; ảnh quý thì nhờ dịch vụ phục hồi ảnh.
Đồ của người thân đã mất
Đây là phần nhạy cảm nhất. Không có thời hạn nào bắt buộc phải sắp xếp. Vài gợi ý:
- Đợi khi cả nhà sẵn sàng. Không ai nên bị thúc ép dọn đồ của người thân khi đang đau buồn.
- Chia cho người thân: mỗi người giữ một vài món có ý nghĩa với riêng mình — chiếc đồng hồ, cuốn sổ ghi chép, chiếc áo.
- Đồ liên quan đến thờ cúng: theo tục nhiều nơi có cách xử lý riêng với ảnh thờ, đồ dùng của người đã khuất; vùng miền và từng gia đình khác nhau, nên hỏi người lớn trong họ.
- Biến đồ thành kỷ niệm khác: một số gia đình may những chiếc áo cũ thành gối, chăn chắp vải để giữ lại.
Để đồ kỷ niệm thật sự được nhìn đến
Đồ kỷ niệm cất quá kỹ thì cũng như không có. Vài cách cho kỷ niệm có mặt trong đời sống: chọn vài tấm ảnh in khung đặt trong phòng khách và thay theo mùa; mỗi dịp Tết hoặc ngày giỗ cả nhà cùng mở album xem lại; làm một cuốn sách ảnh in cho mỗi năm. Trẻ con thường rất thích xem ảnh bố mẹ, ông bà hồi nhỏ — đó cũng là cách nếp nhà được kể lại.
Câu hỏi thường gặp
Đồ kỷ niệm nên giữ bao nhiêu là vừa?
Không có con số đúng cho mọi nhà. Một cách dễ duy trì là mỗi người một hộp kỷ niệm kích thước vừa phải; hộp đầy thì muốn thêm phải chọn lọc lại. Giữ những món kể được câu chuyện, gắn với người và dịp cụ thể.
Tranh vẽ của con nên giữ hết không?
Không cần giữ hết. Treo tranh mới một thời gian, chụp ảnh tất cả, cuối năm gom ảnh thành một tập, bản gốc chỉ giữ vài bức con thích nhất. Để con tự chọn và ghi tên, ngày ở mặt sau.
Quét ảnh cũ nên để độ phân giải bao nhiêu?
Với ảnh in thông thường, quét khoảng 300–600 dpi là đủ để xem và in lại cùng cỡ. Nếu muốn phóng to khi in, nên quét ở độ phân giải cao hơn. Đặt tên tệp theo năm và dịp để dễ tìm.
Nguyên tắc sao lưu 3-2-1 là gì?
Đó là giữ 3 bản sao dữ liệu, trên 2 loại thiết bị khác nhau, trong đó 1 bản ở nơi khác, ví dụ máy tính ở nhà, ổ cứng rời và một dịch vụ lưu trữ đám mây. Cách này giảm nguy cơ mất ảnh khi một thiết bị hỏng.
Ảnh cũ bị mốc, dính vào nhau phải làm sao?
Không nên tự ngâm nước để gỡ vì dễ làm bong lớp ảnh. Nên quét hoặc chụp lại để giữ bản số trước, ảnh quý thì nhờ dịch vụ phục hồi ảnh. Sau đó cất ảnh còn lại ở nơi khô, có gói hút ẩm.
