Phương pháp KonMari là cách dọn nhà của Marie Kondo, người Nhật, theo hai nguyên tắc: bớt đồ theo nhóm chứ không theo phòng, và với mỗi món, tự hỏi nó có còn "làm mình rung động" (tiếng Nhật: tokimeku) hay không. Thứ tự năm nhóm là quần áo → sách → giấy tờ → đồ linh tinh → đồ kỷ niệm, đi từ dễ quyết định đến khó. Món giữ lại thì cảm ơn và xếp vào chỗ cố định; món không giữ thì cảm ơn rồi để nó đi.
Marie Kondo xuất bản cuốn sách đầu tiên về phương pháp này ở Nhật năm 2011. Bản tiếng Anh The Life-Changing Magic of Tidying Up ra năm 2014 và bán rất chạy ở nhiều nước; năm 2019 chương trình Tidying Up with Marie Kondo trên một nền tảng truyền hình trực tuyến đưa tên bà đến với nhiều gia đình hơn nữa. KonMari là một cách hữu ích, không phải chân lý; nhiều gia đình Việt áp dụng một phần và điều chỉnh cho hợp nếp nhà mình.
Nguyên tắc cốt lõi của KonMari
- Dọn một lần cho xong, không dọn rải rác. Marie Kondo khuyên dọn "một lần thật triệt để" trong một khoảng thời gian (có thể vài tuần đến vài tháng), thay vì mỗi ngày bỏ một món. Lý do bà đưa ra: thấy ngay kết quả lớn thì người ta có động lực giữ nếp.
- Theo nhóm, không theo phòng. Áo có ở phòng ngủ, ở nhà tắm, ở ghế sofa; sách nằm rải ở ba chỗ. Dọn theo phòng là không bao giờ thấy được mình thật sự có bao nhiêu.
- Gom hết một nhóm ra một chỗ. Toàn bộ quần áo của một người đổ lên sàn hoặc giường. Nhìn thấy cả núi đồ là cú hích mạnh hơn mọi lời khuyên.
- Cầm từng món lên và hỏi. Không chọn món để vứt; mà chọn món để giữ. Câu hỏi là "món này có làm mình vui khi cầm lên không", chứ không phải "món này có còn dùng được không".
- Mỗi món một chỗ ở. Sau khi bớt, mọi món giữ lại phải có chỗ cố định. Nhà bừa lại thường vì đồ không có "nhà" để quay về.
Năm nhóm theo thứ tự, và vì sao lại là thứ tự đó
| Thứ tự | Nhóm | Gồm những gì | Vì sao đứng ở vị trí này |
|---|---|---|---|
| 1 | Quần áo | Áo, quần, đồ lót, túi xách, phụ kiện, giày dép, đồ theo mùa | Ít gắn kỷ niệm nhất, dễ tập "cảm giác" giữ hay bỏ |
| 2 | Sách | Sách đọc, sách tham khảo, tạp chí, sách ảnh | Khó hơn quần áo vì gắn với hình ảnh bản thân ("mình sẽ đọc") |
| 3 | Giấy tờ | Hoá đơn, sách hướng dẫn, thư từ, tài liệu cũ | Ít cảm xúc nhưng tốn công phân loại |
| 4 | Đồ linh tinh (komono) | Đồ bếp, đồ nhà tắm, đồ điện tử, dụng cụ, văn phòng phẩm, đồ trang trí | Nhóm lớn và đa dạng nhất, cần "cơ bắp quyết định" đã luyện ở ba nhóm trước |
| 5 | Đồ kỷ niệm | Ảnh, thư tay, quà tặng, đồ của con hồi bé | Khó nhất; để cuối khi đã quen nhận ra mình thật sự trân trọng gì |
Áp dụng KonMari cho gia đình Việt: những chỗ cần điều chỉnh
KonMari ra đời trong bối cảnh nhà ở Nhật, thường nhỏ, sống một mình hoặc gia đình hạt nhân. Nhà Việt có những đặc thù riêng:
Đồ của người khác thì người đó quyết
Chính Marie Kondo nhấn mạnh: chỉ dọn đồ của mình, không vứt đồ của người khác trong nhà. Với nhà ba thế hệ, đây là nguyên tắc giữ hoà khí quan trọng nhất. Đồ của ông bà, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ — có thể gợi ý, nhưng không tự ý dọn.
"Rung động" không phải tiêu chí duy nhất
Cái chảo, cây chổi, hộp giấy tờ nhà đất không ai "rung động" nhưng vẫn phải giữ. Nhiều người hiểu tinh thần KonMari theo nghĩa rộng hơn: giữ món mình thật sự dùng, thật sự cần hoặc thật sự yêu. Món không thuộc ba nhóm đó mới là món nên cân nhắc.
Thói quen "để dành"
Nhiều gia đình Việt, nhất là thế hệ từng sống thời thiếu thốn, quen giữ túi nilon, hộp nhựa, chai lọ "để khi cần". Thói quen này có lý do lịch sử của nó và không đáng bị chê. Cách dung hoà: giữ, nhưng có giới hạn — ví dụ túi nilon chỉ giữ một túi đầy, hộp nhựa chỉ giữ đủ một ngăn.
Đồ thờ cúng, đồ tâm linh
Đồ trên bàn thờ, đồ lễ, tranh ảnh người đã khuất không nên đưa vào "danh sách lọc" như đồ thường. Theo tục nhiều nơi, việc thay, bỏ những món này có cách làm riêng; nên hỏi người lớn trong nhà hoặc người am hiểu phong tục địa phương.
Làm thử KonMari với quần áo: từng bước
- Chọn một buổi trống khoảng ba đến bốn tiếng, không có việc gấp chen vào.
- Gom toàn bộ quần áo của một người ra giường hoặc sàn: tủ chính, tủ đồ mùa, móc sau cửa, giỏ đồ chưa gấp.
- Chia nhỏ theo loại: áo, quần, váy, đồ khoác, đồ lót, tất, túi, phụ kiện. Bắt đầu từ áo.
- Cầm từng món, chạm vào và tự hỏi. Không cần trả lời to; cảm giác "ừ, thích" hay "cũng được" thường đến trong vài giây.
- Món không giữ: theo cách của Marie Kondo, nói lời cảm ơn món đồ đã phục vụ mình. Nghe có vẻ lạ, nhưng nhiều người thấy việc này giúp bớt áy náy khi buông.
- Chia đồ không giữ thành: cho tặng, bán lại, tái chế, bỏ.
- Xếp đồ giữ lại: đồ treo xếp từ dài bên trái sang ngắn bên phải, đồ gấp xếp đứng trong ngăn kéo.
- Đưa túi đồ cho tặng ra khỏi nhà trong vài ngày. Túi để lại góc nhà rất dễ bị lôi ra "giữ lại vài món".
Ưu điểm và giới hạn của KonMari
| Điểm mạnh | Điểm cần cân nhắc |
|---|---|
| Thứ tự rõ ràng, có điểm bắt đầu và kết thúc | "Dọn một lần thật triệt để" khó với nhà có con nhỏ, cả hai vợ chồng đi làm |
| Theo nhóm giúp thấy hết số lượng thật | Đổ hết ra một chỗ rồi bỏ dở giữa chừng thì nhà bừa hơn lúc đầu |
| Câu hỏi "giữ món nào" tích cực hơn "bỏ món nào" | Tiêu chí cảm xúc khó áp dụng với đồ chức năng |
| Nhấn mạnh chỗ cố định cho từng món | Không tự giải quyết chuyện người khác trong nhà vẫn mua về liên tục |
Với nhà bận rộn, một cách làm phổ biến là giữ thứ tự nhóm của KonMari nhưng chia nhỏ: mỗi cuối tuần một nhóm con (tuần này áo của bố, tuần sau sách của cả nhà). Mất lâu hơn nhưng không bỏ dở.
Những phương pháp khác có thể kết hợp
- Flylady của Marla Cilley (Mỹ): dọn từng chút mỗi ngày, mỗi lần 15 phút, kèm thói quen "lấy ra 27 món" để bỏ hoặc cho. Hợp với người không có cả buổi trống.
- Dọn dẹp kiểu Thụy Điển "döstädning", được Margareta Magnusson viết thành sách năm 2017: người lớn tuổi tự sắp xếp, bớt đồ khi còn khoẻ để con cháu đỡ vất vả sau này. Nhẹ nhàng, hợp để nói chuyện với ông bà.
- Quy tắc một vào một ra: mua một món mới thì bỏ một món cùng loại. Không phải để bớt đồ lần đầu, mà để giữ nhà không đầy lại sau khi đã bớt.
Không có phương pháp nào hợp với mọi nhà. Thử một cách trong một tháng, giữ lại phần hiệu quả, bỏ phần không hợp.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp KonMari là gì?
KonMari là phương pháp dọn nhà của Marie Kondo: bớt đồ theo nhóm chứ không theo phòng, giữ lại món làm mình "rung động", và cho mỗi món giữ lại một chỗ cố định. Thứ tự là quần áo, sách, giấy tờ, đồ linh tinh, đồ kỷ niệm.
Vì sao KonMari bắt đầu từ quần áo?
Quần áo thường ít gắn kỷ niệm nên dễ quyết định giữ hay bỏ. Bắt đầu từ đây giúp người dọn luyện cảm giác chọn lựa trước khi đến những nhóm khó hơn như sách, giấy tờ và cuối cùng là đồ kỷ niệm.
Marie Kondo là ai?
Marie Kondo là chuyên gia sắp xếp nhà cửa người Nhật, tác giả cuốn sách về dọn dẹp xuất bản ở Nhật năm 2011, bản tiếng Anh năm 2014. Bà được biết đến rộng hơn qua chương trình truyền hình về dọn nhà phát hành năm 2019.
Có được tự dọn đồ của người khác trong nhà theo KonMari không?
Không nên. Chính Marie Kondo khuyên chỉ dọn đồ của mình. Với gia đình nhiều thế hệ, đồ của ai thì người đó quyết; có thể gợi ý, nhưng tự ý bỏ đồ của người khác dễ gây mất lòng.
KonMari khác Flylady thế nào?
KonMari khuyên dọn một lần triệt để theo nhóm đồ. Flylady của Marla Cilley khuyên dọn từng chút mỗi ngày, mỗi lần khoảng 15 phút. Nhà bận rộn có thể kết hợp: giữ thứ tự nhóm của KonMari nhưng làm từng phần nhỏ.
