Đuổi gián, kiến, chuột khỏi bếp bền vững nhất là cắt ba thứ chúng cần: thức ăn, nước và chỗ trú. Cất đồ ăn trong hộp kín, lau sạch vụn và dầu mỡ mỗi tối, không để nước đọng, bịt khe hở và lỗ quanh ống nước; sau đó mới dùng bả, bẫy hay thuốc diệt, đặt theo đúng nhãn và tránh xa thực phẩm, trẻ nhỏ, vật nuôi. Khi dọn phân chuột, đeo găng, làm ẩm bằng dung dịch tẩy rồi mới lau, không quét khô.
Vì sao bếp là nơi chúng thích nhất
Gián, kiến và chuột đều tìm đến bếp vì cùng một lý do: ở đây có thức ăn rơi vãi, có nước từ bồn rửa, có chỗ tối ấm dưới tủ, sau tủ lạnh, trong hộc chứa đồ. Chúng không cần nhiều. Một ít vụn cơm dưới chân bếp, một vũng nước nhỏ dưới bồn, một khe hở quanh ống thoát nước là đủ để sống.
Đây cũng không chỉ là chuyện khó chịu. Gián và chuột có thể mang theo mầm bệnh, làm bẩn thực phẩm và bề mặt chế biến. Chuột còn cắn dây điện, đồ đạc. Vì vậy, giữ bếp không có côn trùng, động vật gây hại là một phần của chìa khoá "giữ sạch" trong tài liệu "5 chìa khoá thực phẩm an toàn" của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Nhận diện dấu hiệu sớm
| Loài | Dấu hiệu | Hay trú ở đâu |
|---|---|---|
| Gián | Phân nhỏ như hạt tiêu đen, vỏ trứng hình bao nhỏ màu nâu, mùi hôi đặc trưng, thấy gián chạy khi bật đèn đêm | Khe tủ bếp, dưới bồn rửa, sau tủ lạnh, quanh động cơ thiết bị ấm, ống thoát nước |
| Kiến | Đường kiến đi thành hàng, tụ ở hũ đường, vụn bánh, thức ăn của vật nuôi | Khe tường, chân tường, khung cửa sổ, chậu cây gần bếp |
| Chuột | Phân dài như hạt gạo màu sẫm, vết gặm trên túi, bao bì, tiếng sột soạt ban đêm, vệt bẩn dọc chân tường | Sau tủ, gầm bếp, trần, hộp kỹ thuật ống nước, kho chứa đồ |
Phát hiện sớm thì xử lý nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Một lần soi đèn pin vào gầm bồn rửa và sau tủ lạnh mỗi tháng là thói quen đáng có.
Bước 1: cắt nguồn thức ăn
- Đồ khô vào hộp kín: đường, gạo, bột, bánh kẹo, ngũ cốc, đồ khô cho vào hộp nhựa hoặc lọ thuỷ tinh có nắp. Túi ni lông buộc miệng không đủ, chuột cắn thủng, kiến bò vào được.
- Không để thức ăn qua đêm ngoài bàn. Đồ thừa đậy kín cất tủ lạnh, nồi cơm đậy nắp.
- Lau vụn và dầu mỡ mỗi tối: mặt bàn bếp, mặt bếp, chân bếp, khe giữa bếp và tủ. Gián rất thích lớp dầu mỡ bám quanh bếp.
- Rửa chén trước khi đi ngủ. Bồn rửa đầy bát bẩn qua đêm là bữa tiệc cho gián.
- Thùng rác có nắp đậy kín, đổ rác hằng ngày, nhất là rác hữu cơ. Rửa thùng rác định kỳ.
- Thức ăn của vật nuôi không để qua đêm trong bát.
Bước 2: cắt nguồn nước và chỗ trú
Nước
Kiểm vòi rỉ, ống thoát dưới bồn rửa, khay hứng nước tủ lạnh. Lau khô bồn rửa trước khi đi ngủ nếu có thể. Miếng rửa chén, khăn ướt để trên giá thoáng, không vo đống trong góc. Nhà ở vùng nồm ẩm miền Bắc (thường tháng 2 đến tháng 4) hay mùa mưa ở miền Nam thì bếp càng cần thoáng gió.
Chỗ trú
- Bịt khe hở quanh ống nước, ống gas, dây điện xuyên tường, khe chân tường bằng keo silicone hoặc vữa.
- Lỗ lớn mà chuột có thể chui qua nhét bùi nhùi thép (loại sợi thép rửa nồi) rồi trát vữa phía ngoài; chuột khó gặm qua thép.
- Nắp chụp lỗ thoát sàn có lưới, đóng khi không dùng.
- Dọn bớt thùng giấy, bao bì chất trong bếp và gầm cầu thang, nơi gián và chuột thích làm tổ.
- Khe cửa ra vào phía bếp, ban công có thể gắn thanh chặn chân cửa.
Những việc như bịt ống kỹ thuật, sửa đường ống rò ở chung cư nên phối hợp với ban quản lý tòa nhà hoặc thợ, vì chuột và gián thường đi theo hộp kỹ thuật chung giữa các tầng.
Bước 3: bả, bẫy và thuốc diệt dùng thế nào
Với gián
Bả dạng gel và hộp bả đặt trong khe, gầm tủ, góc tối là cách hay được khuyên dùng trong nhà, vì lượng thuốc ít và nằm ở chỗ gián đi qua. Đặt xa mặt bàn chế biến, xa tầm tay trẻ và vật nuôi. Không xịt thuốc dạng phun lên mặt bếp, chén bát, đồ ăn. Bả cần thời gian, thường vài ngày đến vài tuần mới thấy gián giảm rõ.
Với kiến
Lần theo đường kiến để tìm chỗ vào, lau sạch đường đi bằng nước pha nước rửa chén hoặc giấm loãng để xoá vệt mùi mà kiến để lại dẫn đường. Bịt khe chúng chui vào. Nếu vẫn còn, dùng bả kiến đặt gần đường đi, để kiến tha về tổ. Đừng xịt diệt đàn kiến đang ăn bả, vì bả cần được mang về tổ mới có tác dụng.
Với chuột
Bẫy kẹp, bẫy lồng đặt dọc chân tường, nơi thấy phân, vuông góc với tường. Kiểm bẫy hằng ngày. Keo dính chuột gây đau đớn kéo dài cho con vật và hay dính nhầm động vật khác, nhiều nơi khuyên hạn chế. Thuốc diệt chuột là chất độc mạnh, nguy hiểm cho trẻ em và vật nuôi; nếu dùng phải theo đúng nhãn, đặt trong hộp bả có khoá, xa thực phẩm. Chuột chết do thuốc có thể chết trong ngóc ngách, gây mùi. Nhà bị nặng hoặc chung cư bị nhiều tầng thì nên gọi dịch vụ kiểm soát côn trùng có giấy phép.
🔴 Mọi loại thuốc diệt côn trùng, diệt chuột: cất trong bao bì gốc, ở chỗ cao, có khoá, xa đồ ăn và thuốc chữa bệnh. Nếu trẻ hoặc người lớn lỡ nuốt, hãy gọi 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế, mang theo bao bì sản phẩm.
Dọn phân chuột và chỗ chuột làm tổ an toàn
Phân, nước tiểu, tổ chuột có thể chứa mầm bệnh. Bụi bốc lên khi quét khô hay hút bụi có thể bị hít vào. Vì vậy khuyến cáo của nhiều cơ quan y tế là làm ẩm trước, không quét khô:
- Mở cửa cho chỗ cần dọn thông thoáng khoảng 30 phút trước khi làm.
- Đeo găng tay cao su hoặc găng dùng một lần, đeo khẩu trang.
- Xịt ướt phân và chỗ bẩn bằng dung dịch tẩy pha theo hướng dẫn trên nhãn (dung dịch Javel pha loãng hoặc chất khử khuẩn gia dụng), để ngấm khoảng 5 phút.
- Dùng giấy lau thấm, nhặt lên, bỏ vào túi, buộc kín, cho vào thùng rác có nắp.
- Lau lại khu vực bằng dung dịch khử khuẩn, rồi lau nước sạch nếu đó là nơi để thực phẩm.
- Đồ ăn, bao bì bị chuột gặm hoặc dính phân: bỏ đi.
- Tháo găng, rửa tay kỹ bằng xà phòng.
🔴 Khi dùng dung dịch Javel: không trộn với giấm, chất tẩy có axit hoặc chất có amoniac, vì sinh khí độc. Chỉ dùng một loại, pha với nước lạnh, làm ở nơi thoáng.
Ai trong nhà bị sốt, đau cơ, mệt bất thường sau khi tiếp xúc nhiều với nơi có chuột, nên đi khám và kể rõ cho bác sĩ.
Lịch giữ bếp không côn trùng
| Tần suất | Việc |
|---|---|
| Mỗi tối | Lau vụn, dầu mỡ; rửa hết chén; đậy kín đồ ăn; đổ rác hữu cơ |
| Hằng tuần | Rửa thùng rác; lau gầm bồn rửa; kiểm bả, bẫy |
| Hằng tháng | Soi đèn pin sau tủ lạnh, gầm tủ; dọn bao bì cũ |
| Theo mùa | Trước mùa mưa, mùa nồm: kiểm và bịt lại khe hở, thông thoáng bếp |
Góc nhìn hôm nay: cả nhà cùng giữ một nếp nhỏ
Gián kiến chuột không quay lại vì thiếu thuốc, mà vì còn vụn bánh trên ghế sofa, cốc sữa để quên trong phòng, túi bánh mở dở trên bàn học. Nếp nhỏ như "ăn ở bàn ăn", "ăn xong lau bàn", "đồ ăn vặt cất hộp kín" có tác dụng hơn mọi bình xịt. Đây là việc cả nhà cùng làm được, kể cả trẻ nhỏ. Việc đặt bả, bẫy, dọn phân chuột, dùng hoá chất thì để người lớn.
Để đọc thêm, có thể xem hướng dẫn phòng chống côn trùng và động vật gây hại trong khuyến cáo vệ sinh môi trường của ngành y tế địa phương, và đọc kỹ nhãn bất cứ sản phẩm diệt côn trùng nào trước khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Cách đuổi gián trong bếp hiệu quả nhất là gì?
Cắt nguồn thức ăn và nước trước: rửa chén trước khi ngủ, lau dầu mỡ quanh bếp, đậy kín đồ ăn, sửa chỗ rò nước. Sau đó đặt bả gián dạng gel hoặc hộp bả ở khe, gầm tủ, xa thực phẩm và tầm tay trẻ, kiên nhẫn vài tuần.
Kiến bò vào hũ đường phải làm sao?
Chuyển đường và đồ ngọt sang hộp có nắp kín, lần theo đường kiến để tìm và bịt chỗ vào, lau sạch đường đi bằng nước pha nước rửa chén để xoá vệt mùi. Nếu vẫn còn, đặt bả kiến gần đường đi và không xịt diệt đàn kiến đang ăn bả.
Dọn phân chuột thế nào cho an toàn?
Mở cửa thoáng, đeo găng và khẩu trang, xịt ướt phân bằng dung dịch khử khuẩn hoặc Javel pha loãng theo nhãn, để khoảng 5 phút rồi lau bằng giấy, bỏ vào túi kín. Không quét khô hay hút bụi vì làm bụi bẩn bay lên.
Có nên dùng thuốc diệt chuột trong nhà có trẻ nhỏ?
Nên hạn chế vì thuốc diệt chuột rất độc với trẻ em và vật nuôi. Ưu tiên bịt lỗ, cất đồ ăn kín và dùng bẫy kẹp hoặc bẫy lồng; nếu buộc phải dùng thuốc, đặt trong hộp bả có khoá và làm đúng nhãn, hoặc nhờ dịch vụ có giấy phép.
Vì sao diệt rồi mà gián vẫn quay lại?
Thường vì nguồn thức ăn, nước và chỗ trú vẫn còn, hoặc gián đi sang từ nhà bên cạnh qua ống kỹ thuật chung. Cần giữ vệ sinh đều đặn, bịt khe hở và ở chung cư thì phối hợp với ban quản lý.
