Vệ sinh bếp đúng cách tuỳ vào loại bếp: bếp gas cần tháo nắp chia lửa, kiềng, khay để rửa và thông lỗ lửa; bếp từ và bếp hồng ngoại có mặt kính, chỉ lau khi đã nguội bằng khăn mềm, cạo vết cháy bằng dao cạo chuyên dụng, tránh miếng cọ kim loại. Điểm chung của cả ba: lau ngay sau mỗi lần nấu thì việc tổng vệ sinh nhẹ đi rất nhiều. Trước khi lau, khoá van gas hoặc tắt nguồn, rút điện bếp.
Ba loại bếp, ba kiểu bẩn khác nhau
| Bếp gas | Bếp từ | Bếp hồng ngoại | |
|---|---|---|---|
| Bề mặt | Inox, kính hoặc men; có kiềng, nắp chia lửa | Mặt kính phẳng | Mặt kính phẳng |
| Kiểu bẩn hay gặp | Dầu mỡ bắn, nước canh trào lọt vào khe, lỗ lửa tắc | Vệt nước, vòng ố quanh đáy nồi, đường tràn | Đường, sữa, nước canh trào bị cháy dính trên kính nóng |
| Thời điểm lau | Sau khi kiềng và mặt bếp nguội | Mặt kính nguội nhanh, có thể lau sớm | Kính giữ nhiệt lâu, phải chờ nguội hẳn |
| Dụng cụ chính | Bàn chải, que thông, nước rửa chén ấm, baking soda | Khăn sợi mềm, dao cạo kính | Khăn sợi mềm, dao cạo kính |
| Điều cần tránh | Lắp lại khi linh kiện còn ướt | Miếng cọ kim loại, bột cọ thô | Lau khi kính còn nóng |
Bếp hồng ngoại và bếp từ trông giống nhau, nhưng khác ở chỗ quan trọng với việc lau: bếp từ làm nóng chính cái nồi, mặt kính chỉ ấm do nồi truyền xuống; bếp hồng ngoại làm nóng chính mặt kính, kính có thể còn rất nóng nhiều phút sau khi tắt. Nhiều bếp có đèn báo nhiệt dư, đợi đèn tắt rồi hãy lau.
Vệ sinh bếp gas từng bước
Lau hằng ngày
Sau bữa, khi bếp nguội, lấy khăn ẩm có chút nước rửa chén lau mặt bếp và vùng quanh kiềng, rồi lau lại bằng khăn khô. Vết dầu mới chỉ cần vài giây; để qua đêm thì dầu chuyển thành lớp nhựa dính, phải cọ.
Tổng vệ sinh khoảng mỗi tuần đến hai tuần
- Khoá van bình gas hoặc van tổng, chờ bếp nguội hẳn.
- Tháo kiềng, nắp chia lửa (mâm chia lửa) và khay hứng nếu bếp có. Chụp ảnh bằng điện thoại trước khi tháo nếu sợ lắp sai.
- Ngâm kiềng, nắp chia lửa trong chậu nước ấm có nước rửa chén khoảng 15–30 phút. Vết cháy cứng thì thêm một ít baking soda.
- Cọ bằng bàn chải hoặc miếng cọ phù hợp với chất liệu. Kiềng gang có thể cọ mạnh hơn; nắp chia lửa phủ men thì cọ nhẹ để không bong men.
- Thông lỗ lửa bằng que thông chuyên dụng, kim to hoặc tăm tre. Đẩy theo hướng lỗ, không ngoáy làm rộng lỗ. Lỗ lửa tắc là lý do hay gặp khiến ngọn lửa không đều, lửa vàng đỏ thay vì xanh.
- Lau mặt bếp: mặt kính lau bằng khăn mềm như bếp từ; mặt inox lau xuôi theo vân kim loại để không để lại vệt.
- Lau khô hoàn toàn mọi linh kiện, nhất là nắp chia lửa và đầu đánh lửa. Linh kiện còn ướt sẽ làm bếp khó bắt lửa, lửa không đều. Chờ khô hẳn mới lắp.
- Lắp đúng vị trí, mở van, bật thử từng họng.
Nếu sau khi lau mà một họng không lên lửa, lửa phụt, có mùi gas, hay nghe tiếng xì: khoá van, mở cửa cho thoáng và gọi thợ hoặc đại lý gas kiểm tra. Đây là việc kỹ thuật, không nên tự tháo sâu.
Vệ sinh bếp từ và bếp hồng ngoại
Lau hằng ngày
Khi kính đã nguội, lau bằng khăn sợi mềm (khăn microfiber) nhúng nước ấm vắt ráo, có thể thêm một giọt nước rửa chén. Lau lại bằng khăn khô để không đọng vệt nước, nhất là ở vùng nước cứng, nhiều cặn vôi.
Vết cháy dính, vòng ố quanh đáy nồi
- Đợi kính nguội hẳn, rút điện hoặc ngắt aptomat bếp.
- Rắc ít baking soda lên vết bẩn, phủ khăn ẩm lên trên, để khoảng 10–15 phút cho mềm.
- Dùng dao cạo kính chuyên dụng (lưỡi dao mỏng gắn cán), giữ lưỡi nghiêng thấp so với mặt kính, cạo nhẹ theo một chiều.
- Lau sạch bột và vụn cháy, lau khô.
- Vòng ố trắng do cặn nước có thể lau bằng khăn thấm chút giấm pha loãng, rồi lau lại bằng nước sạch.
🔴 Đã dùng giấm thì không dùng tiếp nước Javel hay chất tẩy có clo trong cùng lúc lau. Javel trộn với axit (giấm, chất tẩy cặn) hoặc amoniac sinh khí độc. Với mặt kính bếp, thực ra không cần đến Javel.
Đường và nhựa nóng chảy: xử lý khác
Đường, mứt, nước đường, hay một túi nhựa lỡ chạm mặt kính đang nóng: nhiều hãng bếp khuyên cạo ngay khi kính còn ấm (cẩn thận bỏng, dùng găng chịu nhiệt) vì để nguội hẳn đường có thể làm rỗ bề mặt kính. Đây là ngoại lệ duy nhất với quy tắc "chờ nguội", và cách làm cụ thể nên xem đúng sách hướng dẫn của bếp nhà mình.
Những thứ làm hỏng bếp nhanh hơn bẩn
- Miếng cọ kim loại, bột cọ thô trên mặt kính: để lại vết xước li ti, về sau bẩn bám nhanh hơn.
- Đổ nước lạnh lên kính đang nóng: sốc nhiệt có thể gây nứt.
- Kéo lê nồi chảo trên mặt kính: đáy nồi có cát, hạt muối sẽ cào xước. Nhấc lên đặt xuống.
- Xịt nước trực tiếp lên bảng điều khiển cảm ứng: nước lọt vào khe. Xịt vào khăn rồi mới lau.
- Dùng dao gọt hoa quả thay dao cạo kính: lưỡi dày, dễ trượt, vừa xước kính vừa đứt tay.
- Để nước canh trào đọng lâu ở khe giữa kính và khung bếp: nước có thể ngấm xuống bên dưới.
Lịch vệ sinh bếp gọn nhẹ cho gia đình
| Tần suất | Bếp gas | Bếp từ, hồng ngoại |
|---|---|---|
| Sau mỗi bữa | Lau mặt bếp quanh kiềng | Lau kính khi nguội, lau khô |
| Hằng tuần | Rửa kiềng, khay hứng | Xử lý vòng ố, vết cháy bằng baking soda và dao cạo |
| Hai đến bốn tuần | Tháo nắp chia lửa, thông lỗ lửa | Lau kỹ viền khung, khe tản nhiệt bên hông (rút điện) |
| Vài lần mỗi năm | Kiểm dây dẫn gas, van; gọi thợ khi thấy bất thường | Kiểm quạt tản nhiệt có bị bụi, dầu bít không |
Một quy tắc giúp cả nhà dễ theo: ai nấu thì người đó lau mặt bếp ngay sau khi nguội, còn việc tổng vệ sinh hằng tuần thì ghi vào bảng phân công, thay phiên. Như vậy người nấu chính không phải ôm thêm việc dọn bếp của mọi bữa.
Góc nhìn hôm nay: bếp sạch bắt đầu từ lúc nấu
Phần lớn công sức lau bếp là để xử lý những thứ có thể tránh được: nồi canh sôi trào vì để lửa to, chảo dầu bắn khắp nơi vì không đậy. Vài thói quen nhỏ giảm hẳn việc lau: dùng nắp chống bắn dầu khi chiên, chỉnh lửa nhỏ lại khi nồi sắp sôi, lau ngay giọt tràn khi bếp vừa tắt. Với nhà có ông bà quen nấu bếp gas lâu năm, chuyển sang bếp từ thì nên cùng đọc phần vệ sinh trong sách hướng dẫn, vì thói quen cọ mạnh bằng miếng kim loại rất dễ làm xước kính.
Muốn tìm hiểu kỹ hơn, sách hướng dẫn của chính chiếc bếp là tài liệu đáng tin nhất: hãng nào cũng ghi rõ dung dịch, dụng cụ được và không được dùng. Phần an toàn khi dùng gas, điện trong bếp là một chủ đề riêng, nên đọc thêm ở các tài liệu về an toàn nhà ở.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tẩy vết cháy trên mặt kính bếp từ?
Khi kính đã nguội, rắc baking soda lên vết cháy, phủ khăn ẩm khoảng 10–15 phút, rồi dùng dao cạo kính chuyên dụng nghiêng thấp cạo nhẹ. Lau sạch, lau khô. Tránh miếng cọ kim loại vì dễ để lại vết xước.
Bếp gas lửa vàng, cháy không đều có phải do bẩn không?
Thường là do lỗ lửa trên nắp chia lửa bị tắc bởi dầu mỡ, vụn thức ăn, hoặc nắp chia lửa lắp lệch, còn ướt. Tháo ra rửa, thông lỗ, lau khô rồi lắp lại. Nếu vẫn không cải thiện hoặc có mùi gas, khoá van và gọi thợ kiểm tra.
Bếp hồng ngoại và bếp từ lau có khác nhau không?
Cách lau gần giống nhau vì đều là mặt kính, nhưng bếp hồng ngoại giữ nhiệt lâu hơn nhiều, phải chờ nguội hẳn hoặc đèn báo nhiệt dư tắt mới lau. Bếp từ làm nóng nồi là chính nên kính nguội nhanh hơn.
Có nên dùng giấm lau mặt bếp kính không?
Giấm pha loãng giúp lau vòng ố trắng do cặn nước, sau đó lau lại bằng nước sạch. Không dùng giấm cùng lúc với nước Javel hay chất tẩy có clo, amoniac vì có thể sinh khí độc.
Bao lâu nên tháo nắp chia lửa bếp gas ra rửa?
Nhà nấu hằng ngày nên tháo rửa và thông lỗ lửa khoảng hai đến bốn tuần một lần, sớm hơn nếu hay để canh trào. Kiềng và mặt bếp thì lau sau mỗi lần nấu và rửa kỹ hằng tuần.
