Rửa chén bằng tay và máy rửa chén: cách làm sạch, đồ nào không nên

Rửa chén bằng tay sạch nhất khi làm theo thứ tự: gạt bỏ thức ăn thừa, rửa đồ ít dầu mỡ trước rồi mới tới đồ nhiều dầu, tráng dưới vòi nước sạch, để khô tự nhiên trên giá. Máy rửa chén rửa ở nhiệt độ cao hơn tay chịu được và thường tiết kiệm nước hơn khi chạy đủ tải, nhưng có những đồ không được cho vào máy như dao tốt, đồ gỗ, gang, một số đồ nhôm và đồ có trang trí mạ vàng. Nhiều nhà kết hợp cả hai.

Rửa chén bằng tay: thứ tự quyết định độ sạch

Ai cũng biết rửa chén, nhưng rửa sao cho sạch, ít tốn nước rửa chén, ít mỏi lưng thì không phải ai cũng làm theo một trình tự. Cách dưới đây dùng được cho hầu hết bếp gia đình Việt, bồn một hay hai hộc.

1. Gạt sạch thức ăn thừa vào thùng rác hữu cơ, không đổ xuống bồn. Dầu mỡ đổ xuống cống lâu ngày đóng thành mảng, gây tắc.
2. Ngâm đồ khó rửa như nồi dính cơm, chảo cháy bằng nước ấm ngay khi vừa nấu xong. Ngâm sớm năm phút đỡ cọ mười phút.
3. Xếp theo nhóm: ly cốc, bát đĩa ít dầu, đũa thìa, rồi đến bát đĩa nhiều dầu mỡ, cuối cùng là nồi chảo.
4. Pha nước rửa chén vào một chậu nước ấm thay vì bóp thẳng vào miếng rửa. Một chậu nước pha đủ dùng cho cả mẻ và đỡ tốn nước rửa chén hơn.
5. Rửa từ sạch đến bẩn: ly, bát đĩa ít dầu trước, nồi chảo sau. Nước pha còn sạch lâu hơn.
6. Tráng dưới vòi nước sạch đang chảy hoặc qua chậu nước sạch thứ hai, tráng đến khi không còn bọt, sờ không còn nhớt.
7. Úp lên giá cho ráo và khô tự nhiên. Phơi khô trên giá thường vệ sinh hơn lau bằng khăn, trừ khi khăn sạch và chỉ dùng cho chén bát.

Những chỗ hay rửa sót

• Đáy ngoài của bát, chân đế đĩa: nơi dầu mỡ đọng khi xếp chồng.
• Nắp nồi, đặc biệt mép gioăng cao su của nồi cơm điện, hộp nhựa.
• Cán dao, phần nối giữa lưỡi và cán.
• Ống hút, bình nước của trẻ: cần cọ bằng cọ ống chuyên dụng.
• Rổ, rá nhựa đựng rau: hay đóng cặn ở các mắt lưới.

Đồ dính thịt cá sống

Bát đựng thịt ướp, đĩa đựng cá sống, dao thái thịt nên rửa sớm, rửa riêng sau cùng, bằng nước nóng và nước rửa chén. Đó là cách đơn giản thực hành chìa khoá "tách riêng sống và chín" trong tài liệu "5 chìa khoá thực phẩm an toàn" của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Đỡ mỏi lưng khi đứng rửa lâu

Bồn rửa ở nhiều nhà thấp so với người cao, lại phải cúi lâu sau mỗi bữa. Vài cách giảm mỏi:

• Đứng sát bồn, hai chân rộng bằng vai, một chân có thể gác lên bậc kê thấp, đổi chân thường xuyên.
• Đặt chậu rửa lên một giá kê trong bồn để không phải cúi sâu.
• Dùng thảm chống mỏi trên sàn trước bồn.
• Chia việc: một người rửa, một người tráng và úp. Nhanh gấp đôi, lại là lúc trò chuyện sau bữa ăn.

Đeo găng tay cao su nếu rửa lâu, nước nóng, hoặc da tay nhạy cảm, nứt nẻ. Đau lưng kéo dài, tê tay bất thường thì nên đi khám thay vì chịu đựng.

Máy rửa chén: dùng sao cho sạch và bền

Xếp chén đúng cách

• Giỏ dưới: đĩa, nồi, chảo, bát to; mặt bẩn hướng vào giữa, nơi tay phun nước mạnh nhất.
• Giỏ trên: ly, cốc, bát nhỏ, hộp nhựa (nhựa chịu nhiệt, có ký hiệu cho phép rửa máy); úp nghiêng để nước không đọng.
• Khay hoặc giỏ dao thìa: đũa thìa xen kẽ, đầu nhọn hướng xuống để an toàn khi lấy ra.
• Không xếp quá chật; mỗi món phải "nhìn thấy" tay phun.
• Xoay thử tay phun bằng tay sau khi xếp để chắc không vướng.

Với máy rửa chén, chỉ cần gạt thức ăn thừa, không cần tráng trước dưới vòi: đó là một cách tiết kiệm nước. Nhưng thức ăn dính khô, cơm cháy cứng thì vẫn nên ngâm qua.

Chất tẩy dùng cho máy

🔴 Không bao giờ cho nước rửa chén dùng tay vào máy rửa chén. Loại này tạo bọt rất nhiều, bọt tràn ra ngoài máy và có thể làm hỏng máy. Máy dùng chất tẩy riêng (dạng viên, bột hoặc gel) dành cho máy rửa chén, cộng muối làm mềm nước và nước làm bóng nếu máy có ngăn. Liều lượng theo hướng dẫn trên bao bì và sách hướng dẫn của máy.

Đồ không nên cho vào máy

Ký hiệu cho phép rửa máy thường in dưới đáy đồ dùng. Không có ký hiệu và không chắc chắn thì rửa tay.

Vệ sinh chính máy rửa chén

Máy rửa chén không tự sạch mãi. Nếu chén ra còn lấm tấm cặn hoặc máy có mùi, kiểm tra:

1. Lưới lọc dưới đáy máy: tháo ra, rửa dưới vòi, cọ nhẹ bằng bàn chải. Nhiều hãng khuyên làm hằng tuần hoặc vài tuần một lần.
2. Tay phun: lỗ phun bị vụn thức ăn, cặn vôi bít; tháo theo hướng dẫn, thông lỗ bằng tăm.
3. Gioăng cửa: lau bằng khăn ẩm.
4. Chạy chương trình vệ sinh máy định kỳ với chất vệ sinh máy rửa chén theo khuyến cáo của hãng.
5. Để cửa máy hé một chút sau khi chạy xong cho thoáng, bớt mùi.

Không đổ nước Javel vào máy rửa chén nếu hãng không cho phép. Nhắc lại một nguyên tắc chung khi tẩy rửa: Javel không bao giờ được trộn với chất có axit (giấm, chất tẩy cặn) hay amoniac, kể cả trong lòng máy.

Rửa tay hay rửa máy: nhà nào hợp kiểu nào

Không có câu trả lời đúng cho mọi nhà. Nhiều gia đình ba thế hệ vẫn rửa tay vì ông bà quen, hoặc dùng máy cho bữa tối đông người và rửa tay cho bữa trưa ít chén.

Góc nhìn hôm nay: rửa chén là việc dễ chia nhất

Trong các việc nhà, rửa chén là việc dễ thấy, dễ đo, dễ chia: ai nấu thì người khác rửa, hoặc thay phiên theo ngày. Đây cũng là việc hợp để trẻ bắt đầu tham gia: trẻ nhỏ mang chén về bồn, gạt thức ăn thừa; trẻ lớn hơn rửa ly nhựa, úp lên giá; tuổi teen rửa trọn mẻ, xếp máy. Dao sắc, nồi nặng, nước nóng để người lớn làm. Khen nỗ lực, không bới lỗi từng chiếc bát, rồi cùng rửa lại chỗ sót một cách nhẹ nhàng: đó là cách giữ cho việc rửa chén không thành chuyện cãi nhau sau bữa ăn.

Để tìm hiểu kỹ hơn, hãy đọc sách hướng dẫn máy rửa chén (phần xếp chén, lưới lọc, chất tẩy), nhãn chất tẩy rửa, và tài liệu "5 chìa khoá thực phẩm an toàn" của WHO.