Dạy con trai và con gái làm việc nhà như nhau nghĩa là giao cùng một danh sách việc theo tuổi, không chia "việc con trai" với "việc con gái", và người lớn trong nhà làm mẫu bằng chính cách mình chia việc. Con trai cũng học nấu cơm, giặt đồ, rửa chén; con gái cũng học thay bóng đèn, sửa cái ghế lỏng ốc, đổ rác. Lớn lên, cả hai đều cần đủ kỹ năng để tự lo cho mình và cho người thân.
Sự khác biệt bắt đầu từ những điều rất nhỏ
Ít bố mẹ nào cố ý dạy con trai và con gái khác nhau. Nhưng khác biệt thường lọt vào qua những thói quen nhỏ:
- Nhờ con gái dọn mâm, nhờ con trai mang thùng nước, dù hai đứa cùng tuổi.
- Con gái được gọi vào bếp phụ nấu ăn ngày giỗ, con trai được ngồi ngoài với các bác.
- Con trai làm vỡ chén thì "con trai vụng là thường", con gái làm vỡ thì bị nhắc "con gái phải cẩn thận".
- Khen con gái "đảm đang", khen con trai "khoẻ, giỏi".
Mỗi điều trông rất vô hại. Cộng lại qua nhiều năm, con trai có thể lớn lên không biết nấu một bữa đơn giản, con gái lớn lên ngại cầm tua vít. Cả hai đều thiệt.
Vì sao nên dạy như nhau
- Ai cũng sẽ có lúc sống một mình. Đi học xa, đi làm ở thành phố khác, ở ký túc xá. Không có kỹ năng tự lo thì hoặc sống bừa bộn, hoặc phụ thuộc người khác.
- Gia đình sau này của con. Con học được gì ở nhà sẽ mang vào cách con chia việc với vợ hoặc chồng mình sau này.
- Công bằng giữa anh chị em. Trẻ rất nhạy với chuyện "sao em không phải làm". Giao như nhau theo tuổi giúp bớt so bì.
- Kỹ năng không có giới. Nấu ăn, giặt giũ, sửa chữa nhỏ là kỹ năng học được, không phải bẩm sinh theo giới.
Một danh sách chung theo tuổi
Cách đơn giản nhất là dùng một danh sách cho tất cả các con, chỉ khác nhau theo tuổi. Ví dụ:
| Tuổi | Việc trong nhà | Việc sửa chữa, ngoài trời |
|---|---|---|
| 3–5 | Bày chén đũa, bỏ đồ vào giỏ, ghép tất, tưới cây | Đưa dụng cụ cho bố mẹ khi sửa đồ, nhặt lá ngoài sân |
| 6–9 | Lau bàn, gấp đồ, rửa cốc, quét nhà | Bơm xe đạp, siết ốc lỏng bằng tua vít dưới sự hướng dẫn |
| 10–12 | Giặt máy, phơi đồ, rửa chén, nấu cơm nồi cơm điện | Thay pin đồ dùng, lau xe đạp, tra dầu xích |
| 13+ | Phụ trách một bữa tối, tự lo quần áo, dọn nhà tắm | Thay bóng đèn ở tầm thấp (đã ngắt công tắc), thông bồn rửa bằng dụng cụ cơ học, khâu cúc áo |
Cột thứ ba thường bị bỏ quên với con gái, còn cột thứ hai thường bị bỏ quên với con trai. Đặt hai cột cạnh nhau giúp bố mẹ thấy mình đang giao lệch chỗ nào.
Lời nói trong nhà
Trẻ học về giới phần nhiều qua những câu người lớn nói hằng ngày. Một vài câu đáng để ý:
| Câu hay nghe | Có thể thay bằng |
|---|---|
| "Con gái phải biết nấu ăn để sau này lấy chồng." | "Ai cũng cần biết nấu vài món để tự lo cho mình." |
| "Con trai ai lại đi rửa chén." | "Ăn xong thì ai cũng góp tay dọn." |
| "Việc này nặng, để anh làm." | "Việc này nặng, hai anh em cùng khiêng." |
| "Con gái gì mà bừa bộn thế." | "Phòng con hơi bừa rồi, tối nay dọn nhé." (nói y hệt với con trai) |
| "Đàn ông không cần biết mấy việc này." | "Việc này ai biết cũng có ích." |
Bố mẹ làm mẫu
Lời dạy có tác dụng đến đâu cũng thua những gì con nhìn thấy mỗi ngày. Nếu chỉ mẹ vào bếp, chỉ bố cầm tua vít, con sẽ hiểu đó là cách "đúng". Vài cách làm mẫu đơn giản:
- Bố nấu cơm, giặt đồ, đi họp phụ huynh — và làm như chuyện bình thường, không phải "giúp mẹ".
- Mẹ thay bóng đèn, sửa cái kệ lỏng, kiểm tra lốp xe — cũng như chuyện bình thường.
- Bố mẹ dạy con cùng nhau: bố dạy con gái gấp áo, mẹ dạy con trai bơm xe, và ngược lại.
Nhà chỉ có bố hoặc mẹ, hay con sống với ông bà, thì người lớn đang chăm con cứ làm mẫu cả hai phía. Điều con học được là: người lớn biết tự lo mọi việc.
Những tình huống cần tinh tế
Khi ông bà, họ hàng nói khác
Ông bà có thể lớn lên trong nếp cũ và nói những câu như "để con bé làm, con trai ra đây ngồi". Không cần tranh luận trước mặt cháu. Vài cách nhẹ nhàng:
- Bố mẹ nói riêng với ông bà, giải thích nhà mình muốn các cháu đều biết làm.
- Tại chỗ, chỉ cần gọi cả hai đứa: "Hai anh em vào dọn mâm với mẹ nào."
- Ghi nhận khi ông bà dạy cháu trai làm việc bếp: "Bà dạy cháu nhặt rau khéo quá."
Những khác biệt nên tôn trọng
Dạy như nhau không có nghĩa là bỏ qua mọi khác biệt. Vài điều cần tinh tế:
- Tuổi dậy thì: những việc vệ sinh cá nhân riêng tư (giặt đồ lót, xử lý băng vệ sinh) nên do người lớn cùng giới hoặc người con thấy thoải mái hướng dẫn.
- Sở thích riêng: con trai thích nấu ăn, con gái thích sửa xe — tốt cả. Mỗi con có thể có việc mình thích hơn, miễn là việc ai cũng ngại thì được chia đều.
- Sức khoẻ, thể trạng: giao theo sức của từng con, không theo giới.
Khi nhà chỉ có con một giới
Nhà chỉ có con trai hoặc chỉ có con gái cũng dễ rơi vào lệch mà không nhận ra. Nhà toàn con trai thì việc bếp, việc giặt thường dồn về mẹ vì "mấy đứa này làm sao biết". Nhà toàn con gái thì việc khiêng vác, sửa chữa thường chờ bố về. Cách gỡ vẫn là một danh sách đủ cả hai cột ở bảng trên, giao theo tuổi. Con trai được dạy gấp áo, nấu cơm, khâu cúc; con gái được dạy bơm xe, siết ốc, thay pin. Không cần có anh chị em khác giới để biết rằng việc nhà không chia theo giới.
Góc nhìn hôm nay: hai đứa trẻ, một danh sách
Thử một việc nhỏ trong tuần này: viết danh sách việc nhà của các con ra giấy, đặt cạnh nhau. Nếu con trai và con gái cùng tuổi mà danh sách khác nhau, hãy hỏi vì sao. Nhiều khi câu trả lời chỉ là "quen rồi". Đổi một dòng trong danh sách — con trai rửa chén tối thứ Ba, con gái bơm xe đạp thứ Bảy — là một bước nhỏ, nhưng con sẽ nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dạy con trai làm việc nhà như con gái?
Nên. Con trai cũng sẽ sống một mình, đi học xa, lập gia đình và cần biết nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp. Giao cùng một danh sách theo tuổi cho cả con trai lẫn con gái giúp các con đủ kỹ năng và bớt so bì.
Con gái có nên học sửa chữa đồ trong nhà?
Nên. Thay bóng đèn ở tầm thấp, siết ốc, bơm xe, thông bồn rửa là kỹ năng ai cũng cần. Việc điện nước phức tạp thì dù trai hay gái cũng nên gọi thợ.
Ông bà chỉ gọi cháu gái vào bếp thì nên làm gì?
Không cần tranh luận trước mặt cháu. Bố mẹ nói riêng với ông bà, và tại chỗ thì gọi cả hai đứa cùng vào giúp. Ghi nhận khi ông bà dạy cháu trai việc bếp.
Làm sao để con trai thích làm việc nhà?
Bắt đầu từ việc con thích, để con thấy bố cũng làm việc nhà như chuyện bình thường, khen nỗ lực cụ thể và không nói những câu như "con trai ai lại làm việc này".
Dạy như nhau có nghĩa là bỏ qua mọi khác biệt?
Không. Vẫn nên giao theo tuổi và sức khoẻ từng con, tôn trọng sở thích riêng, và để người con thấy thoải mái hướng dẫn những việc vệ sinh riêng tư ở tuổi dậy thì.
