Lịch dọn nhà dễ theo nhất chia việc thành ba tầng: việc hằng ngày chỉ mất 15–20 phút (rửa chén, lau mặt bếp, gom đồ về chỗ, đổ rác), việc hằng tuần làm gọn trong một buổi (hút bụi, lau sàn, cọ nhà tắm, thay ga), và việc hằng tháng hay theo mùa để dành cho những chỗ ít ai nhìn (lưới lọc điều hoà, cửa kính, nóc tủ, rèm). Cái khó không nằm ở danh sách mà ở chỗ cả nhà biết việc nào của ai, làm vào lúc nào. Bài này đưa ra một khung mẫu, rồi chỉ cách co giãn cho nhà phố, căn hộ, nhà có trẻ nhỏ hay có ông bà.
Vì sao nên chia việc theo tần suất
Nhiều nhà dọn theo kiểu "thấy bẩn thì dọn". Cách này nghe tự nhiên nhưng có hai cái hại. Một là việc dồn lại tới cuối tuần thành một núi, ai nhìn cũng ngán. Hai là người "nhìn thấy bẩn" trước thường là một người cố định trong nhà, và người đó lặng lẽ gánh gần hết.
Chia theo tần suất giải quyết cả hai. Việc nhỏ làm đều thì không kịp thành việc lớn. Việc được ghi ra thì ai cũng thấy, không còn chuyện "anh có biết đâu" hay "sao không nói sớm". Lịch không phải để bắt bẻ nhau, mà để cả nhà cùng nhìn vào một bức tranh.
Một nguyên tắc dễ nhớ: cái gì bẩn nhanh và gây mùi thì làm hằng ngày (chén bát, rác, mặt bếp), cái gì bám bụi dần thì làm hằng tuần (sàn, nhà tắm, ga giường), cái gì tích lâu mới thấy thì làm hằng tháng (lưới lọc, kính, tủ lạnh).
Việc hằng ngày: 15–20 phút là đủ
Danh sách hằng ngày nên ngắn tới mức ai mệt cũng làm được. Nếu dài quá, chỉ cần một tối tăng ca là cả lịch đổ vỡ.
- Rửa chén và lau mặt bếp ngay sau bữa tối, không để qua đêm. Chén bát để qua đêm hút gián, kiến và bốc mùi, sáng ra rửa mất gấp đôi công.
- Đổ rác bếp mỗi tối, nhất là rác hữu cơ. Khí hậu nóng ẩm khiến rác ủ một đêm đã có mùi.
- Gom đồ về chỗ: giày dép, cặp sách, đồ chơi, áo khoác vắt ghế. Mỗi người tự gom đồ của mình.
- Lau nhanh bồn rửa mặt sau khi đánh răng buổi tối, một chiếc khăn khô là đủ để không đóng cặn.
- Quét hoặc hút nhanh khu vực ăn uống nếu nhà có trẻ nhỏ hay rơi vãi.
- Dọn giường buổi sáng: kéo phẳng chăn, xếp gối. Chưa tới một phút nhưng cả phòng trông khác hẳn.
Không cần làm cùng một lúc. Rửa chén sau bữa tối, dọn giường lúc sáng, gom đồ trước giờ ngủ. Gắn việc vào một mốc có sẵn trong ngày thì dễ thành nếp hơn là đặt giờ riêng.
Việc hằng tuần: gom vào một buổi hoặc rải đều
Việc hằng tuần là phần nặng nhất. Có hai cách tổ chức, nhà nào hợp kiểu nào thì chọn.
Cách 1: gom vào sáng cuối tuần
Cả nhà cùng làm trong khoảng hai tiếng, mỗi người một khu. Ưu điểm là xong một lần, chiều còn thời gian nghỉ hoặc đi chơi. Nhược điểm là nếu tuần đó có việc bận, cả tuần sau phải gánh gấp đôi.
Cách 2: mỗi ngày một khu
Thứ Hai lau sàn, thứ Ba cọ nhà tắm, thứ Tư thay ga, thứ Năm lau bếp kỹ, thứ Sáu dọn bàn làm việc. Mỗi tối chỉ thêm 20–30 phút, cuối tuần được rảnh. Cách này hợp nhà hai vợ chồng cùng đi làm và không muốn mất ngày nghỉ.
Những việc nên có trong danh sách tuần:
- Hút bụi và lau sàn toàn nhà, kể cả gầm giường, gầm sofa ở chỗ với tới.
- Cọ bồn cầu, lavabo, sàn nhà tắm, lau gương.
- Thay ga gối, giặt khăn tắm. Nhà có người dị ứng bụi nên giặt ga mỗi tuần.
- Lau tay nắm cửa, công tắc đèn, điều khiển từ xa — những chỗ tay chạm nhiều nhất.
- Dọn tủ lạnh nhanh: bỏ đồ hỏng, lau vết đổ, xem đồ nào cần dùng trước.
- Lau bụi mặt bàn, kệ tivi, bậu cửa sổ.
- Tưới và lau lá cây cảnh trong nhà.
Việc hằng tháng và theo mùa
Đây là nhóm việc hay bị quên nhất vì bình thường không ai nhìn thấy. Cách chắc ăn là ghi vào lịch điện thoại chung của gia đình, đặt nhắc vào một ngày cố định, ví dụ Chủ nhật đầu tháng.
- Lưới lọc điều hoà: tháo ra rửa khoảng 2–4 tuần một lần trong mùa dùng nhiều, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Cửa kính, cửa sổ: lau mỗi tháng; nhà gần đường lớn, công trình thì dày hơn.
- Nóc tủ, quạt trần, đèn trần: bụi bám lâu, phải dùng thang hoặc cây lau cán dài.
- Vệ sinh tủ lạnh kỹ: tháo khay, rửa, lau gioăng cửa.
- Máy giặt: chạy chế độ vệ sinh lồng, lau gioăng cửa (máy cửa trước) và ngăn chứa bột giặt.
- Rèm cửa, nệm, sofa: hút bụi mỗi tháng, giặt theo mùa.
- Kiểm tra góc ẩm: chân tường, sau tủ, trần nhà tắm, nhất là mùa nồm miền Bắc và mùa mưa miền Nam.
Bảng lịch mẫu cho một gia đình bốn người
Bảng dưới là khung tham khảo cho nhà có bố mẹ đi làm và hai con tuổi tiểu học. Nhà khác thì thay tên người, co giãn số việc. Cột "ai làm" nên để cả nhà cùng điền trong một buổi họp ngắn, không phải một người tự phân rồi thông báo.
| Tần suất | Việc | Thời gian ước chừng | Gợi ý người làm |
|---|---|---|---|
| Hằng ngày | Rửa chén, lau mặt bếp | 15 phút | Luân phiên bố mẹ, con phụ lau bàn |
| Hằng ngày | Đổ rác, gom đồ về chỗ | 5–10 phút | Con lớn đổ rác, mỗi người tự gom đồ mình |
| Hằng ngày | Dọn giường | 1–2 phút | Ai ngủ giường nào dọn giường đó |
| Hằng tuần | Hút bụi, lau sàn | 40 phút | Một người lớn, con nhặt đồ dưới sàn trước |
| Hằng tuần | Cọ nhà tắm | 30 phút | Người lớn (có dùng chất tẩy) |
| Hằng tuần | Thay ga, giặt khăn | 20 phút | Con tự tháo ga giường mình, người lớn đưa vào máy |
| Hằng tháng | Lưới lọc điều hoà, cửa kính | 1 giờ | Người lớn |
| Hằng tháng | Dọn tủ lạnh kỹ, vệ sinh máy giặt | 1 giờ | Luân phiên |
Thời gian trong bảng là ước chừng cho căn hộ khoảng hai phòng ngủ. Nhà phố nhiều tầng, có sân, có sân thượng thì nhân lên tương ứng.
Co giãn lịch cho từng kiểu nhà
Căn hộ chung cư nhỏ
Diện tích nhỏ nên bẩn nhanh hơn người ta tưởng: bếp gần phòng khách, mùi và dầu mỡ lan khắp nhà. Ưu tiên việc hằng ngày ở bếp, và lau sàn hai lần mỗi tuần thay vì một. Bù lại, việc tháng ít hơn vì không có sân, cầu thang.
Nhà phố nhiều tầng
Cầu thang, sân thượng, ban công là những khu hay bị bỏ quên. Chia theo tầng thay vì theo loại việc: mỗi người phụ trách một tầng trong một tháng rồi đổi. Mang sẵn một giỏ dụng cụ cho mỗi tầng để khỏi chạy lên chạy xuống.
Nhà có trẻ nhỏ
Sàn là ưu tiên số một vì trẻ bò, ngồi, nhặt đồ dưới đất. Lau sàn bằng nước sạch hoặc chất lau sàn pha đúng tỷ lệ trên nhãn, để khô hẳn rồi mới cho trẻ xuống. Cất chất tẩy rửa lên cao hoặc vào tủ có khoá trước khi bắt đầu dọn.
Nhà có ông bà
Ông bà thường quen nếp dọn riêng và muốn tự làm. Hỏi ông bà muốn giữ việc nào, rồi để những việc phải leo cao, bê nặng, cúi lâu cho người trẻ. Nhà tắm có người lớn tuổi nên lau khô sàn sau mỗi lần dùng để tránh trơn.
Giữ lịch sống được qua nhiều tháng
Lập lịch thì nhanh, giữ được mới khó. Vài điều nhiều gia đình rút ra:
- Bắt đầu bằng ít việc. Tuần đầu chỉ giữ ba việc hằng ngày. Khi đã thành nếp mới thêm.
- Treo lịch ở chỗ ai cũng đi qua, như cửa tủ lạnh. Với trẻ chưa biết đọc, dùng nam châm màu cho từng người thay cho tên.
- Có ngày "nghỉ phép". Ai ốm, ai đi công tác thì người khác đỡ, không ghi nợ.
- Xem lại sau một tháng. Việc nào luôn bị bỏ là việc đặt sai giờ hoặc sai người, không phải ai lười.
- Không đo bằng "sạch như khách sạn". Tiêu chuẩn là nhà đủ sạch để sống khoẻ và không ai phải gánh một mình.
Người hay chỉ ra lỗi thường là người đang làm nhiều nhất. Thay vì chê "lau chưa sạch", cả nhà có thể thống nhất trước "lau xong là thế nào": sàn không còn vết dính, bồn rửa không còn cặn. Tiêu chuẩn chung rõ ràng giúp bớt cãi nhau hơn mọi lời nhắc.
Góc làm tiếp: in lịch, thử một tháng
Muốn bắt tay ngay, có thể làm theo trình tự sau. Tối nay, cả nhà ngồi 15 phút, liệt kê mọi việc nhà đang có, kể cả những việc "không ai thấy" như mua giấy vệ sinh, nhớ ngày đóng tiền điện. Xếp từng việc vào ba cột ngày, tuần, tháng. Ghi tên người nhận. Treo lên tủ lạnh và thử đúng một tháng, cuối tháng ngồi lại sửa.
Nhà nào thích công cụ số thì một lịch chung trên điện thoại với lời nhắc định kỳ là đủ. Nhà nào có trẻ nhỏ thì bảng giấy có ô màu dễ dùng hơn, trẻ tự kéo nam châm sang ô "đã xong" và thấy mình có phần trong việc chung. Những bài kế tiếp trong danh mục này đi sâu từng khâu: lau sàn, nhà tắm, kính, điều hoà, nệm sofa, nấm mốc, bụi mịn và tổng vệ sinh.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên lau nhà một lần?
Phần lớn gia đình lau sàn một đến hai lần mỗi tuần là đủ. Nhà có trẻ bò, có người dị ứng bụi, hoặc căn hộ gần đường nhiều xe thì nên lau hai đến ba lần. Hằng ngày chỉ cần quét hoặc hút nhanh khu vực ăn uống.
Việc nhà hằng ngày gồm những gì?
Những việc nên làm mỗi ngày là rửa chén, lau mặt bếp, đổ rác, gom đồ về chỗ và dọn giường. Tổng cộng khoảng 15–20 phút nếu chia cho cả nhà. Đây là những việc nếu để dồn sẽ gây mùi hoặc thu hút côn trùng.
Bao lâu nên thay ga giường?
Nhiều hướng dẫn vệ sinh gia đình khuyên thay ga gối khoảng mỗi tuần một lần, tối đa hai tuần. Người ra nhiều mồ hôi, trời nóng ẩm hoặc người dị ứng mạt bụi nên giữ mốc một tuần. Vỏ gối có thể thay thường hơn.
Lập lịch dọn nhà rồi mà không ai làm theo thì sao?
Thường là lịch quá dài hoặc do một người tự lập rồi giao. Cắt bớt còn vài việc chính, để cả nhà cùng chọn việc mình nhận, và xem lại sau một tháng. Việc luôn bị bỏ thường là đặt sai thời điểm, nên đổi giờ hoặc đổi người.
Dọn nhà vào cuối tuần hay mỗi ngày một ít tốt hơn?
Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Gom vào sáng cuối tuần hợp nhà thích làm một lần cho xong; mỗi ngày một khu hợp nhà muốn giữ trọn ngày nghỉ. Quan trọng là việc hằng ngày vẫn phải làm đều, dù chọn cách nào cho việc tuần.
