Buổi sáng gia đình đỡ vội nhất khi những quyết định nhỏ đã được làm xong từ tối hôm trước: quần áo đã chọn, cặp sách đã soạn, giấy tờ cần ký đã ký, chìa khoá và túi đã nằm ở cửa, bữa sáng đã biết sẽ ăn gì. Sáng ra chỉ còn làm theo, không phải nghĩ. Phần lớn cảnh la hét lúc 6 giờ 45 không bắt nguồn từ buổi sáng, mà từ buổi tối hôm trước bị bỏ trống.
Vì sao buổi sáng hay thành "chiến trường"
Buổi sáng có ba thứ dồn lại cùng lúc: thời gian cố định (giờ vào lớp, giờ chấm công), nhiều người cùng dùng ít chỗ (một nhà tắm, một bồn rửa, một cái gương), và rất nhiều quyết định vặt (mặc gì, ăn gì, mang gì). Mỗi quyết định chỉ mất vài chục giây, nhưng cộng lại với ba bốn người thì thành mười lăm, hai mươi phút, đúng khoảng thời gian thiếu hụt.
Thêm vào đó, buổi sáng người lớn chưa tỉnh hẳn, trẻ con còn ngái ngủ. Lúc ấy mà phải tìm chiếc tất còn lại hay tờ giấy cô dặn ký thì cãi nhau là chuyện dễ hiểu. Cách giải không nằm ở chuyện dậy sớm hơn, mà ở chuyện bớt việc phải làm vào buổi sáng.
Danh sách 15 phút buổi tối
Đây là bộ việc nhiều gia đình dùng, chỉnh lại theo nhà mình. Làm sau bữa tối hoặc trước giờ tắm, khi mọi người còn đủ tỉnh.
| Việc | Ai làm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Soạn cặp theo thời khoá biểu ngày mai | Con (bố mẹ kiểm với trẻ nhỏ) | Để cặp ở cửa, không để trong phòng |
| Ký sổ liên lạc, giấy xin phép, đơn từ | Bố hoặc mẹ | Ký xong bỏ ngay vào cặp |
| Chọn quần áo ngày mai, cả tất và giày | Mỗi người tự chọn | Xem dự báo thời tiết trước khi chọn |
| Chuẩn bị đồ cho bữa sáng | Người phụ trách bếp hôm đó | Rửa sẵn rau, lấy đồ đông đá xuống ngăn mát |
| Gom chìa khoá, ví, thẻ, kính vào một chỗ | Người lớn | Một khay cố định ở gần cửa |
| Sạc điện thoại, máy tính bảng của con | Mỗi người | Sạc ngoài phòng ngủ nếu nhà có quy định |
| Nhìn lịch ngày mai | Cả nhà | Ai về muộn, ai đón con, có việc gì khác lệ |
Không cần làm cả bảy việc từ ngày đầu. Chọn hai việc gây rối nhiều nhất ở nhà mình (thường là cặp sách và quần áo), làm đều trong hai tuần, rồi thêm dần.
Một "trạm xuất phát" ở gần cửa
Nếu chỉ được làm một thay đổi, hãy làm trạm xuất phát: một góc gần cửa ra vào có móc treo cặp, kệ giày, khay đựng chìa khoá và một chỗ để những thứ "ngày mai phải mang theo" (hộp cơm rỗng cần trả, gói đồ gửi bưu điện, sách mượn thư viện). Tối nào món gì cần mang thì đặt sẵn vào đó.
Lợi ích lớn nhất của trạm xuất phát là sáng ra không ai phải đi lùng khắp nhà. Với căn hộ chung cư nhỏ, chỉ cần một kệ giày có ngăn trên và ba cái móc dán tường là đủ.
Bữa sáng: quyết định sẵn, không nấu sẵn quá nhiều
Không cần nấu cầu kỳ. Điều cần là cả nhà biết trước sáng mai ăn gì, để không ai mở tủ lạnh đứng nghĩ. Nhiều nhà lập một thực đơn bữa sáng xoay vòng theo tuần, năm sáu kiểu quen, dán ở cánh tủ.
Vài việc chuẩn bị tối hôm trước có ích thật: rửa sạch và để ráo rau, chuyển đồ từ ngăn đá xuống ngăn mát (rã đông trong ngăn mát an toàn hơn để ngoài nhiệt độ phòng cả đêm), xếp bát đĩa, cốc của bữa sáng ra sẵn. Đồ đã nấu chín để qua đêm thì cho vào hộp kín, để ngăn mát ở mức từ 5°C trở xuống, không để trên bàn bếp.
Thứ tự buổi sáng: viết ra cho trẻ nhỏ
Trẻ nhỏ chưa tự giữ được thứ tự các việc. Một tấm thẻ dán ở phòng, vẽ hình theo thứ tự (thức dậy, đi vệ sinh, đánh răng, thay đồ, ăn sáng, đeo cặp) giúp con tự làm mà không cần bố mẹ đọc từng bước. Với trẻ chưa biết chữ, hình vẽ tốt hơn chữ. Với trẻ lớn hơn, để con tự viết danh sách của mình.
Cách hỏi cũng quan trọng. Thay vì "Con đã đánh răng chưa? Thay đồ chưa? Sao chưa ăn?", hãy hỏi "Thẻ của con đang đến bước nào rồi?". Con tự nhìn, tự trả lời, và người lớn bớt được vai người nhắc việc.
Chia lượt nhà tắm và những điểm nghẽn
Nhà có một phòng tắm cho bốn năm người thì điểm nghẽn buổi sáng là chuyện chắc chắn. Vài cách nhiều nhà dùng:
- Tắm buổi tối cho những ai được. Buổi sáng chỉ còn vệ sinh cá nhân nhanh.
- Thứ tự cố định: ai phải đi sớm nhất dùng trước. Đã thoả thuận thì không ai phải giành.
- Tách việc ra khỏi phòng tắm: chải tóc, thoa kem, cạo râu có thể làm ở gương ngoài phòng tắm để người khác vào.
- Bồn rửa thứ hai: nhiều nhà để bàn chải, cốc đánh răng của trẻ ở bồn rửa bếp hoặc ngoài lô gia vào giờ cao điểm.
Giờ dậy và giờ ngủ đi cùng nhau
Không có cách chuẩn bị tối nào cứu được một buổi sáng mà cả nhà đều thiếu ngủ. Muốn dậy dễ thì phải ngủ đủ, mà muốn ngủ đủ thì giờ đi ngủ phải đều. Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) khuyến nghị trẻ 6–12 tuổi ngủ khoảng 9–12 tiếng mỗi ngày, tuổi teen 8–10 tiếng, người lớn từ 7 tiếng trở lên. Tính ngược từ giờ phải dậy sẽ ra giờ nên lên giường.
Một mẹo đơn giản: đặt báo thức của người lớn sớm hơn trẻ 15–20 phút. Bố mẹ có mười lăm phút yên tĩnh để tỉnh hẳn, uống nước, xem lại lịch, thì khi gọi con dậy giọng nói cũng dịu hơn.
Khi sáng nay vẫn trễ
Có hôm mọi thứ đã chuẩn bị mà vẫn trễ: con ốm, mưa to, kẹt xe. Đừng biến việc trễ thành buổi hỏi tội trên đường đi. Tối hôm ấy, cả nhà nhìn lại năm phút: sáng nay vướng ở đâu? Có cần thêm một việc vào danh sách buổi tối không? Mỗi buổi sáng hỏng là dữ liệu để sửa, không phải bằng chứng ai đó có lỗi.
Có những nhà mà buổi sáng vội vì lý do khác hẳn: bố mẹ làm ca, đường đến trường xa, ông bà cần giúp uống thuốc. Khi ấy, danh sách buổi tối càng quan trọng, và có thể cần thoả thuận lại xem ai đưa đón hôm nào thay vì cố gắng vượt sức.
Góc nhìn hôm nay
Thử một tuần: mỗi tối trước giờ tắm, cả nhà dành 15 phút cho hai việc là soạn cặp và chọn quần áo, đặt cặp ở cửa. Đến cuối tuần, so xem sáng nào đỡ vội hơn. Nếu thấy khác, thêm việc thứ ba. Nếu không thấy khác, tìm điểm nghẽn thật của nhà mình. Có thể nó nằm ở nhà tắm, ở bữa sáng hay ở giờ ngủ, chứ không ở cặp sách.
Ai muốn đọc thêm về cách xếp nhịp sống gia đình có thể tìm các hướng dẫn về giấc ngủ của trẻ trên trang của các hiệp hội nhi khoa, hoặc hỏi bác sĩ nhi khi con thường xuyên khó dậy dù đã ngủ đủ giờ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để buổi sáng gia đình bớt vội?
Chuyển các quyết định sang tối hôm trước: soạn cặp, chọn quần áo, ký giấy tờ, gom chìa khoá vào một chỗ và biết trước bữa sáng ăn gì. Buổi sáng chỉ còn làm theo, không phải nghĩ.
Nên chuẩn bị gì cho con từ tối hôm trước?
Cặp sách theo thời khoá biểu, quần áo kèm tất và giày, giấy tờ cần nộp, đồ dùng đặc biệt như đồ thể dục. Nên để cặp ở gần cửa ra vào thay vì trong phòng.
Trẻ bao nhiêu tuổi thì tự chuẩn bị đồ đi học được?
Trẻ vào lớp 1 đã có thể tự soạn cặp với sự kiểm tra của bố mẹ. Trẻ nhỏ hơn có thể tự chọn quần áo trong hai ba bộ bố mẹ đưa ra. Quan trọng là để con làm đều đặn, người lớn kiểm chứ không làm thay.
Có nên chuẩn bị bữa sáng từ tối hôm trước không?
Nên chuẩn bị nguyên liệu và quyết định món, như rửa rau, chuyển đồ đông lạnh xuống ngăn mát để rã đông. Thức ăn đã nấu để qua đêm phải cho vào hộp kín và cất tủ lạnh ngăn mát từ 5°C trở xuống.
Trẻ cần ngủ bao nhiêu tiếng để sáng dậy dễ?
Theo khuyến nghị của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ, trẻ 6–12 tuổi cần khoảng 9–12 tiếng mỗi ngày, tuổi teen 8–10 tiếng. Nếu con ngủ đủ mà vẫn thường xuyên mệt, khó dậy, nên đưa con đi khám.
