Thói quen 10 phút trước giờ ngủ là cả nhà cùng đưa ngôi nhà về trạng thái "sẵn sàng cho ngày mai": bếp trống bát, bàn ăn sạch, sofa không chất đồ, lối đi không vướng, đồ ai về chỗ người nấy. Làm đều mỗi tối thì không cần những buổi dọn lớn cuối tuần, vì bừa bộn không kịp tích lại. Mười phút là đủ, nếu cả nhà cùng làm và làm theo cùng một thứ tự.
Vì sao lại là buổi tối, và vì sao chỉ 10 phút
Bừa bộn trong nhà ít khi đến từ một lần lớn. Nó đến từ hàng chục món nhỏ đặt "tạm" trong ngày: cái cốc trên bàn làm việc, tờ giấy trên tủ giày, áo khoác vắt thành ghế. Mỗi món một chút, sau ba ngày thành một đống mà không ai muốn đụng.
Buổi tối là lúc thuận nhất để cắt vòng tích tụ đó: mọi người đã về nhà, việc trong ngày đã xong, và sáng hôm sau ai cũng được hưởng một căn nhà gọn. Còn mười phút là độ dài vừa đủ để làm được việc mà không ai thấy nặng. Khi đã quen, nhiều nhà thấy chỉ cần năm bảy phút.
Ý tưởng "dọn lại nhà mỗi tối" không mới. Marla Cilley, người lập ra phương pháp FlyLady vào cuối thập niên 1990, nổi tiếng với lời khuyên mỗi tối lau khô bồn rửa bát trước khi đi ngủ, coi đó là điểm tựa nhỏ cho mọi việc khác. Đó là một cách, có người thấy hợp, có người không. Nhưng ý chính, giữ một điểm sạch làm mốc, khá đáng thử.
Thứ tự 10 phút nhiều nhà dùng
- Bếp (3 phút): bát đĩa vào máy hoặc rửa xong, úp lên giá; lau mặt bếp và bàn ăn; lau khô bồn rửa. Đồ ăn thừa đã nguội cho vào hộp kín, cất tủ lạnh.
- Phòng khách (3 phút): gấp chăn mỏng, xếp gối sofa, gom cốc chén về bếp, đưa điều khiển về khay. Đồ của ai để trên sofa thì trả về phòng người đó.
- Lối đi và cửa ra vào (1 phút): giày dép lên kệ, túi xách lên móc, không để gì chắn đường đi đêm.
- Phòng tắm (1 phút): khăn ướt treo lên cho khô, nắp tuýp kem đậy lại, đồ bẩn vào giỏ.
- Phòng riêng (2 phút): mỗi người dọn bàn học, bàn làm việc của mình; quần áo mai mặc để sẵn.
Không cần chính xác từng phút. Thứ tự quan trọng hơn thời gian: làm từ bếp ra ngoài, từ chỗ chung về chỗ riêng, để đồ được gom đúng hướng.
Chia việc trong 10 phút
Nếu một người làm hết thì mười phút thành ba mươi phút và thói quen sẽ chết. Mười phút chỉ đúng khi mỗi người nhận một khu.
| Khu | Ai hợp | Gợi ý |
|---|---|---|
| Bếp, bàn ăn | Người lớn hoặc teen | Đổi lượt theo tuần để không ai "dính" bếp mãi |
| Phòng khách | Trẻ 6 tuổi trở lên | Việc nhìn thấy kết quả ngay, trẻ thích |
| Giày dép, lối đi | Trẻ nhỏ | Việc ngắn, rõ ràng, không có đồ dễ vỡ |
| Phòng tắm | Người dùng cuối cùng trong tối | Ai tắm sau cùng thì treo khăn, gom đồ |
| Phòng riêng | Mỗi người | Không ai dọn hộ phòng người khác |
Với nhà có ông bà, đừng mặc định ông bà đứng ngoài, cũng đừng mặc định ông bà làm phần nặng. Hỏi ông bà muốn nhận phần nào. Nhiều ông bà thích được góp một việc nhẹ như xếp gối, tưới cây, hơn là ngồi xem con cháu làm.
Tín hiệu bắt đầu
Thói quen buổi tối cần một tín hiệu chung, không thì mỗi người một giờ và chẳng ai làm. Vài tín hiệu nhiều nhà dùng:
- Tắt ti vi: ti vi tắt là cả nhà đứng dậy dọn.
- Một bài hát: chọn một bài dài khoảng ba bốn phút, bật lên là bắt đầu, bật hai ba lần là xong. Trẻ nhỏ rất thích cách này và không cần nhìn đồng hồ.
- Giờ cố định: ví dụ 21 giờ. Hợp với nhà có lịch đều.
- Trước giờ tắm của con: gắn vào lịch của đứa nhỏ nhất, vì đó thường là mốc cứng nhất trong nhà.
Những thứ không thuộc về 10 phút
Mười phút buổi tối là để trả đồ về chỗ, không phải để dọn sâu. Lau sàn cả nhà, cọ nhà tắm, giặt chăn, sắp xếp lại tủ: những việc đó có lịch riêng trong tuần. Nếu nhét chúng vào buổi tối, mười phút sẽ phình ra và cả nhà sẽ ngại.
Cũng đừng dùng mười phút để giải quyết "đống giấy tờ chưa biết để đâu". Nếu có món chưa có chỗ, cho tạm vào một giỏ chung, cuối tuần xử lý một lần. Món nào ba tuần liền nằm trong giỏ ấy là món nhà mình không cần, hoặc cần có chỗ cố định.
Mỗi món phải có "nhà"
Lý do lớn nhất khiến dọn buổi tối kéo dài là đồ không có chỗ cố định. Cầm cái sạc lên mà không biết để đâu thì lại đặt xuống chỗ khác, coi như chưa dọn. Trước khi bắt đầu thói quen buổi tối, nên dành một buổi cuối tuần cùng nhau quyết định chỗ cho những món hay lang thang nhất: chìa khoá, điều khiển, sạc, kéo, bút, kính, cặp tóc, đồ chơi nhỏ của con, giấy tờ đang chờ xử lý.
Khi món nào cũng có "nhà", dọn buổi tối chỉ còn là đưa đồ về nhà, nhanh và không phải nghĩ.
Làm cho buổi tối nhẹ nhàng
Mười phút cuối ngày không nên là lúc bố mẹ kiểm tra, chấm, phê bình. Nếu ai đó làm chưa kỹ, cứ để mai nói vào lúc thoải mái. Người lớn nói câu "cảm ơn cả nhà, nhìn gọn ghê" lúc tắt đèn có tác dụng hơn mọi bảng phân công.
Với con nhỏ, bố mẹ làm cùng vài tuần đầu, rồi lùi dần. Trẻ 3–5 tuổi thường thích được giao việc "người lớn" như xếp gối, lau bàn bằng khăn ẩm, miễn là việc ngắn và có người làm bên cạnh. Đừng làm lại phần con vừa làm ngay trước mặt con, kể cả khi chưa thẳng thớm.
Theo mùa và theo vùng
Mười phút buổi tối cũng nên chỉnh theo thời tiết. Mùa nồm ở miền Bắc, khoảng tháng 2 đến tháng 4, nên thêm một việc: đóng cửa sổ hướng gió ẩm trước khi ngủ, treo khăn và quần áo ẩm vào chỗ có quạt hoặc máy hút ẩm, không để đồ ướt chất trong phòng. Mùa mưa ở miền Nam, kiểm tra ban công, sân phơi xem đã cất đồ chưa, rác đã buộc kín chưa để khỏi thu hút côn trùng. Mùa bão ở miền Trung, gom đồ ngoài ban công vào trong khi có tin bão. Những việc nhỏ ấy giúp sáng hôm sau không phải xử lý hậu quả.
Góc nhìn hôm nay
Bắt đầu tối nay với một khu duy nhất: bàn ăn và bồn rửa. Cả nhà biết rằng trước khi đi ngủ, hai chỗ này phải trống. Giữ một tuần. Sang tuần thứ hai, thêm phòng khách. Sang tuần thứ ba, thêm lối đi. Một tháng sau, mười phút buổi tối đã thành nếp mà không cần ai đứng nhắc.
Ai muốn tìm hiểu thêm có thể đọc về phương pháp FlyLady và các cách "reset" nhà buổi tối khác, rồi chọn phần hợp với nhịp nhà mình. Không cần theo trọn bộ của ai.
Câu hỏi thường gặp
Dọn nhà buổi tối nên làm những việc gì?
Chỉ làm việc trả đồ về chỗ: rửa hoặc xếp bát đĩa, lau bàn ăn và bồn rửa, gom đồ ở phòng khách, xếp giày dép, treo khăn, dọn bàn học. Việc dọn sâu như lau sàn, cọ nhà tắm nên để vào lịch trong tuần.
Mười phút có đủ để dọn nhà không?
Đủ, nếu làm đều mỗi tối và mỗi người nhận một khu. Mười phút không phải để tổng vệ sinh mà để bừa bộn không kịp tích lại qua nhiều ngày.
Làm sao để cả nhà cùng tham gia dọn buổi tối?
Chọn một tín hiệu chung như tắt ti vi hoặc bật một bài hát, chia mỗi người một khu cố định và đổi lượt khu nặng theo tuần. Người lớn làm cùng và cảm ơn cả nhà khi xong.
Phương pháp FlyLady là gì?
FlyLady là một cách giữ nhà gọn do Marla Cilley khởi xướng từ cuối thập niên 1990, chú trọng thói quen nhỏ hằng ngày như lau khô bồn rửa mỗi tối và dọn theo từng khu ngắn. Đó là một phương pháp tham khảo, không bắt buộc phải theo đúng mọi bước.
Trẻ mấy tuổi thì tham gia dọn buổi tối được?
Trẻ khoảng 3 tuổi đã có thể làm việc nhỏ như xếp gối, cất dép, bỏ đồ vào giỏ khi có người lớn làm cùng. Trẻ lớn hơn có thể nhận hẳn một khu như phòng khách hoặc bàn học của mình.
