Buổi tối xem phim cả nhà giữ được lâu khi có ba thứ: một cách chọn phim công bằng (đổi lượt người chọn, chọn trong danh sách ngắn đã hợp tuổi), một khung giờ không làm trễ giờ ngủ của trẻ, và vài nếp nhỏ quanh buổi xem như cất điện thoại, chia việc chuẩn bị và dọn dẹp, nói chuyện về phim sau khi xem. Xem phim cùng nhau khác hẳn mỗi người ôm một màn hình riêng: đó là lúc cả nhà cười cùng một chỗ.
Chọn phim hợp tuổi: đọc nhãn phân loại
Từ khi Luật Điện ảnh năm 2022 có hiệu lực (ngày 1 tháng 1 năm 2023), phim phổ biến ở Việt Nam được phân loại theo các mức sau:
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| P | Phim được phổ biến đến người xem ở mọi độ tuổi |
| K | Phim phổ biến đến người xem dưới 13 tuổi với điều kiện xem cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ |
| T13 | Phim phổ biến đến người xem từ đủ 13 tuổi trở lên |
| T16 | Phim phổ biến đến người xem từ đủ 16 tuổi trở lên |
| T18 | Phim phổ biến đến người xem từ đủ 18 tuổi trở lên |
| C | Phim không được phép phổ biến |
Nhãn phân loại là mức tối thiểu, không phải lời khuyên cho từng đứa trẻ. Một phim được dán P vẫn có thể có cảnh làm trẻ nhỏ sợ; một phim K có thể hợp với con mười tuổi nhà này mà chưa hợp với nhà khác. Bố mẹ hiểu con mình nhất. Với phim lạ, có thể xem trước đoạn giới thiệu hoặc đọc tóm tắt, phần đánh giá về nội dung (bạo lực, ngôn ngữ, cảnh đáng sợ) trước khi chọn.
Trên các nền tảng xem phim trực tuyến, mỗi nơi có cách gắn nhãn tuổi riêng; nhiều nơi có chế độ hồ sơ trẻ em và khoá nội dung theo tuổi. Dành mười phút cài đặt một lần sẽ đỡ rất nhiều lần phải bấm chuyển kênh vội vàng.
Ai chọn phim: đổi lượt, danh sách ngắn
Tranh cãi chọn phim có thể kéo dài hơn cả bộ phim. Vài cách nhiều nhà dùng:
- Đổi lượt người chọn: tuần này bố, tuần sau con lớn, tuần sau nữa con nhỏ. Viết lịch lên chỗ chung để không ai nhớ nhầm.
- Danh sách ngắn: người đến lượt đưa ra ba phim đã hợp tuổi đứa nhỏ nhất, cả nhà chọn một trong ba. Người chọn có quyền, nhưng không chọn một mình.
- Sổ phim muốn xem: một trang giấy dán cạnh ti vi, cả tuần ai nghe nói phim hay thì ghi thêm. Người đến lượt chọn từ trang đó trước, đỡ phải lục tìm cả buổi.
- Quyền phủ quyết một lần: mỗi người được bác một lần trong tháng, dùng rồi thì thôi.
Cách nào cũng được, miễn quy tắc rõ ràng từ trước. Người lớn cũng nên chịu xem phim con chọn, kể cả phim hoạt hình mình đã xem ba lần.
Giờ giấc: đừng để phim lấn giờ ngủ
Phim dài hơn ta nghĩ. Một phim hai tiếng bắt đầu lúc 20 giờ thì 22 giờ mới hết, chưa kể thời gian chuẩn bị và dọn dẹp. Với trẻ tiểu học thường ngủ khoảng 20 giờ 30 đến 21 giờ, hãy chọn tối thứ Sáu hoặc thứ Bảy, bắt đầu sớm ngay sau bữa tối, và chọn phim vừa độ dài.
Với trẻ nhỏ, phim dài có thể chia làm hai tối, dừng ở một đoạn yên. Chuyện "mai xem tiếp" cũng là một niềm vui để chờ. Tránh chọn phim có nhiều cảnh đáng sợ vào ngay trước giờ ngủ với trẻ dễ giật mình.
Chuẩn bị chỗ xem
- Ánh sáng: không cần tắt tối hẳn. Một ngọn đèn nhỏ phía sau hoặc bên cạnh giúp mắt đỡ mỏi và trẻ nhỏ đỡ sợ.
- Khoảng cách: ngồi cách màn hình một khoảng thoải mái, đừng để trẻ bò sát vào ti vi.
- Âm lượng: vừa đủ nghe rõ lời. Nhà có ông bà nghe kém thì bật phụ đề cho ông bà đỡ phải hỏi.
- Chỗ ngồi: chăn mỏng, gối, nệm trải sàn. Trẻ con rất thích "dựng rạp" bằng chăn gối.
- Điện thoại: cả nhà cất vào giỏ chung trong lúc xem. Người lớn cất trước.
Chia việc trước và sau
Buổi xem phim cũng có việc nhà của nó. Chia rõ thì không ai phải lo hết:
| Việc | Ai làm |
|---|---|
| Dọn bàn ăn, rửa bát trước khi xem | Theo lịch việc thường ngày |
| Trải nệm, mang chăn gối ra phòng khách | Trẻ nhỏ |
| Chuẩn bị đồ ăn nhẹ: trái cây cắt sẵn, bỏng ngô, nước | Trẻ lớn và người lớn |
| Bật phim, chỉnh âm lượng, phụ đề | Người đến lượt chọn phim |
| Thu cốc chén về bếp, gấp chăn, cất nệm | Cả nhà, mỗi người mang đồ của mình |
| Hút hoặc quét vụn bỏng ngô | Đổi lượt theo tuần |
Đồ ăn nhẹ nên đơn giản, ít vụn, không quá ngọt sát giờ ngủ. Trẻ nhỏ dưới 4 tuổi dễ hóc với bỏng ngô, hạt cứng; nhiều chuyên gia nhi khoa khuyên không cho trẻ nhỏ ăn những thứ này.
Nói chuyện sau phim
Phần đáng giá nhất của buổi xem phim chung có khi là mười phút sau đó. Không cần phân tích như bài văn. Vài câu hỏi mở:
- Con thích nhân vật nào nhất? Vì sao?
- Nếu là nhân vật đó, con sẽ làm khác không?
- Đoạn nào làm con sợ hoặc buồn?
- Phim này giống chuyện gì đã xảy ra ở nhà mình không?
Câu hỏi thứ ba quan trọng với trẻ nhỏ: có những cảnh người lớn thấy bình thường nhưng trẻ mang theo vào giấc ngủ. Hỏi ra, nói chuyện, thì trẻ đỡ sợ hơn là giữ trong lòng.
Với tuổi teen, phim là cửa vào những chuyện khó nói thẳng: bạn bè, tình cảm, áp lực, gia đình. Hỏi ý con trước khi nói ý mình, và chấp nhận rằng con có thể nghĩ khác.
Phim cho nhiều lứa tuổi
Ba thế hệ cùng xem
Nhà có ông bà thì thỉnh thoảng chọn phim ông bà thích: phim Việt Nam cũ, phim truyền hình nhiều tập từng chiếu một thời, phim có cảnh quê. Ông bà kể chuyện về thời ấy trong lúc xem là thứ không bộ phim nào thay được. Ngược lại, ông bà xem cùng phim hoạt hình con cháu chọn cũng là một cách hiểu thế giới của cháu.
Phim nói tiếng nước ngoài có phụ đề là dịp để trẻ đã biết đọc luyện đọc nhanh, nhưng với trẻ mới học chữ thì phim lồng tiếng dễ theo hơn.
Khi anh chị em khác tuổi xa nhau
Nhà có con mười hai tuổi và con năm tuổi thì khó tìm phim cả hai cùng thích. Vài cách gỡ: luân phiên tuần phim cho đứa lớn, tuần phim cho đứa nhỏ; với phim của đứa lớn không hợp đứa nhỏ, chiếu sau khi đứa nhỏ đã đi ngủ và gọi đó là "suất muộn" của con lớn; chọn phim tài liệu về thiên nhiên, động vật, vũ trụ, loại phim thường hợp nhiều lứa tuổi cùng lúc. Đứa lớn chịu xem phim của em mà không chê là một việc đáng được cảm ơn.
Góc nhìn hôm nay
Chọn một tối cố định trong tuần, lập lịch đổi lượt người chọn phim, cài chế độ hồ sơ trẻ em trên ti vi nếu chưa có. Buổi đầu, để đứa nhỏ nhất đưa danh sách ba phim. Xem xong, mỗi người nói một điều mình nhớ nhất trong phim, rồi cả nhà cùng dọn chỗ ngồi.
Câu hỏi thường gặp
Phim dán nhãn K nghĩa là gì?
Theo Luật Điện ảnh 2022, phim K được phổ biến đến người xem dưới 13 tuổi với điều kiện xem cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ. Phim P dành cho mọi lứa tuổi, còn T13, T16, T18 dành cho người xem từ đủ 13, 16, 18 tuổi trở lên.
Làm sao chọn phim cho cả nhà mà không cãi nhau?
Đổi lượt người chọn theo tuần; người đến lượt đưa ra ba phim hợp tuổi đứa nhỏ nhất để cả nhà chọn một. Thống nhất quy tắc từ trước để không phải tranh luận mỗi lần.
Trẻ xem phim buổi tối có ảnh hưởng giấc ngủ không?
Có thể, nếu phim kết thúc quá sát giờ ngủ hoặc có cảnh đáng sợ. Nên bắt đầu sớm, chọn phim vừa độ dài, chia phim dài thành hai tối và nói chuyện với trẻ về những đoạn làm trẻ sợ.
Nên ăn gì khi xem phim cả nhà?
Đồ nhẹ, ít vụn và không quá ngọt như trái cây cắt sẵn, bỏng ngô, nước. Không nên cho trẻ dưới 4 tuổi ăn bỏng ngô hay hạt cứng vì dễ hóc.
Có nên cho trẻ xem phim có phụ đề?
Với trẻ đã đọc thạo, phim phụ đề giúp luyện đọc nhanh. Trẻ mới học chữ thì phim lồng tiếng dễ theo hơn. Phụ đề cũng giúp ông bà nghe kém theo dõi phim dễ hơn.
