Sáng thứ Bảy dọn nhà cùng nhau mà vẫn vui khi buổi dọn có giờ bắt đầu và giờ kết thúc rõ ràng, mỗi người nhận việc mình chọn, có nhạc, có nghỉ giữa giờ, và có một việc cả nhà mong đợi ngay sau đó. Dọn chung không cần kéo cả buổi sáng; khoảng một tiếng đến một tiếng rưỡi là đủ cho một căn nhà bình thường nếu làm theo khu và không ai phải làm hết phần người khác.
Vì sao nên dọn chung vào một khung giờ
Ở nhiều nhà, việc dọn dẹp cuối tuần rơi vào một người. Người đó dọn từ sáng tới trưa trong khi những người khác ngủ nướng, xem ti vi, hay "để lát nữa làm". Đến chiều, người dọn mệt và bực, người không dọn thấy bị trách mà không hiểu vì sao. Một cuối tuần bắt đầu bằng chuyện đó khó vui.
Dọn chung trong một khung giờ cố định giải quyết được ba việc: không ai phải làm một mình, không ai phải đi nhắc người khác, và khi hết giờ thì cả nhà cùng được nghỉ. Trẻ con cũng hiểu rằng nhà là của chung, dọn cũng là việc chung, không phải việc của mẹ hay của bà.
Chọn giờ và giữ giờ
Khung giờ hay được chọn là từ 8 giờ đến 9 giờ 30 sáng thứ Bảy: cả nhà đã ăn sáng, trời chưa nóng, còn nguyên buổi trưa và chiều cho việc khác. Nhà nào thứ Bảy đi làm thì chọn sáng Chủ nhật. Quan trọng là giờ cố định, tuần nào cũng vậy, để không phải thương lượng lại mỗi tuần.
Giờ kết thúc quan trọng không kém giờ bắt đầu. Đến giờ là dừng, kể cả khi còn việc dở. Việc dở ghi lại cho tuần sau. Nếu buổi dọn cứ kéo dài mãi, lần sau sẽ không ai muốn bắt đầu.
Chia việc theo khu, để mỗi người tự chọn
Thay vì giao việc từ trên xuống, hãy viết các việc ra thẻ, mỗi thẻ một việc ước chừng 15–20 phút, rồi để mỗi người chọn. Người lớn chọn sau trẻ con, để con được chọn việc mình thích trước. Tuần sau đổi lượt để không ai bị dính mãi một việc nặng.
| Việc | Thời gian ước chừng | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Thay ga gối, mang đồ đi giặt | 15 phút | Mỗi người tự làm giường mình, trẻ nhỏ có người giúp |
| Lau bụi kệ, bàn, tủ thấp | 15 phút | Trẻ từ 5 tuổi, dùng khăn ẩm |
| Hút bụi hoặc quét toàn bộ sàn | 20 phút | Trẻ lớn, người lớn |
| Lau sàn | 20 phút | Người lớn hoặc teen |
| Cọ nhà tắm, bồn cầu | 20 phút | Người lớn, teen (có găng tay) |
| Lau mặt tủ lạnh, lò vi sóng, mặt bếp | 15 phút | Trẻ lớn, người lớn |
| Đổ rác, gom đồ tái chế, ép dẹt bìa carton | 10 phút | Trẻ từ 7 tuổi |
| Tưới cây, lau lá cây trong nhà | 10 phút | Trẻ nhỏ |
| Dọn bàn học, bàn làm việc của mình | 15 phút | Mỗi người tự làm |
Thời gian trong bảng chỉ là ước lượng cho căn hộ cỡ vừa; nhà rộng hơn thì chia nhỏ thêm thẻ. Hoá chất cọ rửa nhà tắm để người lớn hoặc teen dùng, có găng tay, mở cửa thông gió. Không pha trộn nước Javel với các chất tẩy có axit hay amoniac vì sinh khí độc.
Nhạc, nhịp và nghỉ giữa giờ
Thứ làm buổi dọn khác hẳn là nhạc. Mỗi tuần một người chọn danh sách nhạc: tuần này bố, tuần sau con gái, tuần sau nữa bà. Nghe nhạc của người khác cũng là một cách hiểu nhau thêm. Bật loa ở chỗ chung để cả nhà cùng nghe.
Chia buổi dọn thành hai hiệp, giữa có mười phút nghỉ: uống nước, ăn hoa quả, ra ban công hít thở. Nghỉ giữa giờ giúp trẻ nhỏ không bỏ dở và người lớn không cố quá sức.
Một cách nhiều nhà dùng để tạo nhịp mà không biến thành thi đua: đặt đồng hồ đếm ngược 15 phút, cả nhà cùng xem trong 15 phút ấy mỗi người làm xong việc mình chọn không. Không so ai nhanh hơn ai, không tính điểm. Khi chuông kêu, ai xong thì sang giúp người còn dở.
Với trẻ: làm cùng, không làm thay, không làm lại
Trẻ 3–5 tuổi thích được tham gia "việc của người lớn" nếu việc ngắn và có người bên cạnh: lau bàn thấp bằng khăn ẩm, xếp gối, bỏ đồ vào máy giặt, tưới cây. Trẻ 6–9 tuổi làm được một việc trọn vẹn: dọn bàn học, lau bụi kệ, gom rác. Trẻ 10 tuổi trở lên có thể hút bụi, lau sàn, phơi đồ.
Ba điều nên nhớ:
- Làm cùng vài tuần đầu: chỉ cách, làm mẫu một lần, rồi để con tự làm.
- Không làm lại trước mặt con: con lau bàn còn vệt, cứ để. Lau lại ngay trước mặt con là nói rằng việc con làm không có giá trị.
- Khen nỗ lực cụ thể: "Con tự nhớ thay ga giường mà không cần ai nhắc" tốt hơn "con giỏi nhất nhà".
Không dùng việc dọn nhà làm hình phạt ("hư thì phải lau nhà"). Việc nhà gắn với phạt thì sẽ mãi là thứ đáng ghét.
Kết thúc bằng một việc cả nhà mong
Buổi dọn nên khép lại bằng điều gì đó dễ chịu, để cả nhà gắn sáng thứ Bảy với cảm giác vui chứ không chỉ mệt: đi ăn sáng muộn ở quán quen, ra công viên, cùng xem một tập phim, hay đơn giản là ngồi cùng nhau trong phòng khách vừa dọn sạch. Không cần là phần thưởng lớn hay quà, chỉ cần là việc cả nhà cùng làm.
Trước khi giải tán, dành hai phút nhìn quanh nhà và nói một câu ghi nhận: "Nhà sạch thế này, cảm ơn cả nhà". Câu ấy làm nhiều hơn mọi bảng phân công.
Khi có người không muốn tham gia
Tuổi teen hay phản đối nhất: "Sao phải dọn đúng sáng thứ Bảy?". Thay vì áp đặt, mời con góp ý về giờ, về nhạc, về việc. Nếu con đề xuất dọn phần của mình vào chiều thứ Sáu thay vì sáng thứ Bảy, có thể đồng ý, miễn phần việc xong trước giờ cả nhà nghỉ.
Với người lớn trong nhà không quen dọn, đừng biến buổi đầu thành lớp học. Giao một việc rõ ràng, dễ thành công, rồi để thời gian làm phần còn lại. Còn với ông bà, hỏi ông bà muốn góp phần nào; nhiều ông bà thích được giao việc nhẹ như gấp quần áo, tưới cây hơn là ngồi nhìn.
Đồ dùng sẵn sàng thì bắt đầu nhanh
Một nửa thời gian của buổi dọn chung có thể mất vào việc đi tìm khăn, tìm chổi, tìm găng tay. Chuẩn bị một giỏ dọn dẹp để sẵn ở một chỗ: vài chiếc khăn lau sợi nhỏ, bình xịt nước lau đa năng, găng tay cao su, túi rác, bàn chải nhỏ. Mỗi người có một khăn riêng màu khác nhau thì không phải tranh nhau. Khăn, chổi cỡ nhỏ cho trẻ giúp con làm thật chứ không chỉ cầm cho có. Xong buổi, giặt khăn, phơi khô, cất giỏ về chỗ cũ: đó cũng là một thẻ việc trong danh sách.
Góc nhìn hôm nay
Thứ Bảy tới thử một buổi: viết tám đến mười thẻ việc, bắt đầu lúc 8 giờ, nghỉ giữa giờ lúc 8 giờ 40, kết thúc lúc 9 giờ 30, rồi cả nhà đi ăn sáng hoặc ra công viên. Tối hôm đó hỏi mọi người thấy thế nào, việc nào nên đổi, nhạc ai chọn tuần sau.
Câu hỏi thường gặp
Dọn nhà cuối tuần nên làm những việc gì?
Những việc ít làm trong tuần: thay ga gối, lau bụi kệ tủ, hút bụi và lau sàn toàn nhà, cọ nhà tắm, lau tủ lạnh và mặt bếp, đổ rác tái chế. Việc trả đồ về chỗ nên làm hằng tối để cuối tuần đỡ nặng.
Dọn nhà cả nhà cùng làm mất bao lâu?
Với căn hộ cỡ vừa, nếu chia việc theo khu cho ba bốn người, khoảng một tiếng đến một tiếng rưỡi là đủ. Nên đặt sẵn giờ kết thúc và dừng đúng giờ, việc dở để tuần sau.
Làm sao cho trẻ thích dọn nhà cùng bố mẹ?
Cho con tự chọn việc trước, bật nhạc, làm cùng con vài tuần đầu, không làm lại phần con đã làm và khen nỗ lực cụ thể. Kết thúc buổi dọn bằng một hoạt động cả nhà cùng mong đợi.
Trẻ mấy tuổi thì giúp dọn nhà được?
Từ khoảng 3 tuổi trẻ đã làm được việc nhỏ như xếp gối, lau bàn thấp, tưới cây khi có người lớn bên cạnh. Trẻ 6–9 tuổi làm trọn một việc như dọn bàn học, gom rác; trẻ lớn hơn hút bụi, lau sàn được.
Có nên thưởng tiền cho con khi giúp dọn nhà?
Nhiều gia đình tách việc nhà chung, ai sống trong nhà cũng làm, khỏi chuyện tiền tiêu vặt. Phần thưởng hợp hơn là thời gian vui cùng nhau sau buổi dọn và lời ghi nhận cụ thể.
