Những chất tẩy rửa tuyệt đối không được trộn với nhau gồm: nước Javel (chất tẩy gốc clo) với chất tẩy có axit như tẩy bồn cầu, tẩy cặn, giấm — sinh khí clo; Javel với amoniac có trong một số nước lau kính — sinh khí cloramin; Javel với cồn; oxy già với giấm; và hai loại thông cống khác nhau. Quy tắc an toàn nhất rất đơn giản: mỗi lần chỉ dùng một loại, xả sạch bằng nước rồi mới dùng loại khác, và không bao giờ đổ hai sản phẩm vào cùng một chai, một xô hay một bồn cầu.
Vì sao trộn chất tẩy rửa lại nguy hiểm
Nhiều người nghĩ trộn hai loại tẩy sẽ "mạnh gấp đôi". Thực tế ngược lại: các chất tẩy rửa thông dụng trong nhà có bản chất hoá học rất khác nhau — có loại là chất oxy hoá, có loại là axit, có loại là kiềm, có loại chứa amoniac hay cồn. Khi gặp nhau, chúng có thể phản ứng, sinh ra khí độc hoặc nhiệt, và thường làm mất luôn tác dụng tẩy rửa ban đầu.
Nhà tắm, nhà vệ sinh là chỗ dễ xảy ra tai nạn nhất: phòng nhỏ, ít cửa sổ, người làm cúi sát bồn cầu, và hay dùng liên tiếp nhiều sản phẩm cho "sạch hẳn". Hít phải khí sinh ra trong không gian hẹp có thể gây ho, rát họng, chảy nước mắt, tức ngực, khó thở; nồng độ cao có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng.
Bảng các cặp không được trộn
| Không trộn | Sản phẩm thường gặp | Điều gì xảy ra |
|---|---|---|
| Javel + chất có axit | Tẩy bồn cầu, tẩy cặn vòi sen, tẩy gỉ, giấm, chanh | Sinh khí clo — mùi hắc, gây ho, rát mắt, khó thở |
| Javel + amoniac | Một số nước lau kính, nước lau đa năng có amoniac | Sinh khí cloramin — kích ứng mạnh đường hô hấp |
| Javel + cồn | Cồn sát khuẩn, nước rửa tay khô, một số nước lau bề mặt chứa cồn | Sinh các hợp chất clo hoá có hại, trong đó có cloroform |
| Oxy già + giấm | Oxy già (hydro peroxit) dùng tẩy vết bẩn, giấm ăn | Sinh axit peracetic — ăn mòn, kích ứng da, mắt, phổi |
| Thông cống loại này + thông cống loại khác | Thông cống dạng bột kiềm mạnh, dạng lỏng có axit | Phản ứng toả nhiệt mạnh, có thể sôi trào, bắn ngược lên |
| Baking soda + giấm (trong bình kín) | Mẹo tẩy rửa "tự nhiên" | Không độc nhưng trung hoà lẫn nhau nên tác dụng tẩy giảm hẳn; đậy kín có thể bung nắp |
Cột "sản phẩm thường gặp" chỉ là ví dụ. Thành phần thật của từng chai phải xem trên nhãn: nhiều sản phẩm không ghi chữ "axit" hay "clo" ở mặt trước, nhưng phần thành phần và cảnh báo phía sau thường có câu "không dùng chung với sản phẩm khác" hoặc "không trộn với chất tẩy chứa clo".
Những tình huống "trộn mà không biết"
Ít ai cố tình đổ hai chai vào nhau. Tai nạn thường đến từ những tình huống trộn gián tiếp:
- Đổ Javel vào bồn cầu vừa dùng chất tẩy bồn cầu mà chưa xả nước. Hai chất gặp nhau ngay trong lòng bồn.
- Dùng hai sản phẩm liên tiếp trên cùng một chỗ: xịt tẩy cặn lên gạch, chưa rửa đã xịt tiếp Javel cho "trắng".
- Ngâm quần áo trong nước Javel rồi thêm "chút giấm cho mềm vải" hoặc thêm sản phẩm khác.
- Dồn chai cho gọn: đổ phần còn lại của hai chai khác loại vào một chai.
- Dùng khăn, xô vừa đựng chất này để pha chất khác mà chưa tráng sạch.
- Lau kính bằng nước có amoniac rồi lau khung bằng khăn thấm Javel.
- Đổ thông cống liên tiếp khi loại đầu chưa có tác dụng.
Cách phòng chung: giữa hai sản phẩm luôn có một bước xả sạch bằng nước; xô, khăn, bàn chải dùng cho Javel thì tráng kỹ trước khi dùng với chất khác.
Quy tắc dùng chất tẩy rửa an toàn
- Đọc nhãn trước khi dùng, nhất là phần cảnh báo và cách pha.
- Mỗi lần một loại. Xả sạch, chờ khô hoặc lau lại bằng nước, rồi mới dùng loại khác.
- Pha với nước lạnh hoặc nước thường, không pha Javel với nước nóng — nước nóng làm chất tẩy bay hơi nhanh hơn.
- Đổ chất tẩy vào nước, không đổ nước vào chất tẩy đặc, để giảm bắn.
- Thông gió: mở cửa sổ, bật quạt hút, để cửa nhà tắm mở khi cọ rửa.
- Đeo găng tay, và kính bảo hộ khi xịt lên cao hoặc khi dùng thông cống.
- Giữ chất tẩy trong chai gốc có nhãn; không chiết sang chai nước uống.
- Không dùng nhiều hơn hướng dẫn. Đậm hơn không sạch hơn, chỉ độc hơn.
Nếu lỡ trộn hoặc thấy mùi lạ: làm ngay
Dấu hiệu thường gặp: mùi hắc bất thường, bọt sủi, ho, cay mắt, rát họng ngay sau khi dùng hai sản phẩm gần nhau.
- Rời khỏi phòng ngay, ra chỗ không khí trong lành. Đưa trẻ nhỏ, người già ra trước.
- Mở cửa sổ, cửa ra vào nếu làm được nhanh mà không phải hít thêm; không ở lại "dọn cho xong".
- Không cố trung hoà bằng cách đổ thêm chất khác.
- Mắt bị dính hoặc cay: rửa bằng nhiều nước sạch, liên tục nhiều phút.
- Da bị dính: cởi bỏ quần áo dính hoá chất, rửa da bằng nhiều nước.
- Khó thở, tức ngực, ho không dứt, chóng mặt: gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo chai sản phẩm hoặc chụp ảnh nhãn để nhân viên y tế biết thành phần.
- Chỉ quay lại xả nước, dọn dẹp khi mùi đã hết hẳn và phòng đã thông thoáng.
Triệu chứng hô hấp có thể nặng lên sau vài giờ. Người có bệnh hen, bệnh phổi, người già và trẻ nhỏ đã hít phải khí nên được nhân viên y tế đánh giá, kể cả khi lúc đầu thấy đỡ.
Có cần nhiều loại chất tẩy đến vậy không?
Phần lớn việc nhà hằng ngày chỉ cần nước, nước rửa chén pha loãng, khăn sợi nhỏ và chút kiên nhẫn. Các chất mạnh như Javel, tẩy cặn axit, thông cống là để dùng cho những việc cụ thể, không cần có mặt trong mọi lần dọn. Bớt số loại chất tẩy trong nhà cũng là bớt khả năng trộn nhầm.
Một cách sắp xếp đơn giản nhiều gia đình áp dụng:
- Một khay "tẩy rửa hằng ngày": nước rửa chén, nước lau sàn, nước lau đa năng không clo.
- Một khay riêng "chất mạnh" cất ở chỗ cao: Javel, tẩy bồn cầu, tẩy cặn, thông cống — mỗi chai đứng riêng, không để chai này đè chai kia.
- Thống nhất trong nhà ai dùng chất mạnh, và người đó biết rõ những cặp không được trộn. Con lớn được giao dọn nhà tắm cần được hướng dẫn trực tiếp điều này trước khi tự làm.
Câu hỏi thường gặp
Nước Javel không được trộn với chất gì?
Javel không được trộn với chất có axit như tẩy bồn cầu, tẩy cặn, giấm, chanh vì sinh khí clo; không trộn với amoniac có trong một số nước lau kính vì sinh khí cloramin; và không trộn với cồn. Dùng xong phải xả sạch bằng nước rồi mới dùng chất khác.
Trộn Javel với tẩy bồn cầu có sao không?
Có. Nhiều loại tẩy bồn cầu chứa axit, gặp Javel sẽ sinh khí clo gây ho, cay mắt, khó thở, nặng có thể tổn thương phổi. Nếu lỡ trộn, rời khỏi phòng ngay, mở cửa thông gió và gọi 115 nếu khó thở.
Baking soda trộn với giấm có độc không?
Không độc, nhưng hai chất trung hoà lẫn nhau, sủi bọt rồi gần như mất tác dụng tẩy rửa. Đựng hỗn hợp trong bình đậy kín có thể bị bung nắp do khí sinh ra.
Hít phải khí từ chất tẩy rửa thì xử lý thế nào?
Ra ngay chỗ thoáng khí, không quay lại dọn. Rửa mắt và da dính hoá chất bằng nhiều nước sạch. Nếu khó thở, tức ngực, ho không dứt hoặc chóng mặt, gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế và mang theo chai sản phẩm.
Có nên dùng hai loại thông cống cùng lúc cho nhanh?
Không. Thông cống dạng kiềm và dạng axit gặp nhau phản ứng toả nhiệt mạnh, có thể sôi trào và bắn ngược lên người. Nếu một loại không thông được, nên dùng dụng cụ cơ học hoặc gọi thợ.
