Lau chỗ cao an toàn trong nhà cần thang chữ A chắc chắn có chốt khoá mở hết, đặt trên sàn khô và phẳng, không đứng lên hai bậc trên cùng, luôn giữ ba điểm bám (hai chân một tay hoặc hai tay một chân) và không vươn người ra ngoài hai thanh dọc của thang. Không dùng ghế nhựa, ghế xoay, ghế xếp hay chồng ghế lên nhau. Việc nào làm được bằng cây lau cán dài đứng dưới đất thì không cần trèo; người lớn tuổi, người hay chóng mặt, người đang mang thai không nên trèo cao.
Vì sao ngã khi lau chỗ cao lại hay gặp
Lau quạt trần, thay bóng đèn, lau nóc tủ, treo rèm, dọn bàn thờ treo — những việc này mỗi năm chỉ làm vài lần, nên ít ai mua thang và cũng ít ai để ý cách đứng. Người ta tiện tay kéo một chiếc ghế nhựa, ghế đẩu, có khi chồng thêm cái xô lên ghế. Chỉ cần với hơi xa, ghế trượt hoặc chân ghế bị lệch, cú ngã từ độ cao hơn một mét xuống sàn gạch đã đủ gãy tay, chấn thương cột sống hoặc đầu, nhất là ở người lớn tuổi.
Những thời điểm dễ xảy ra tai nạn: dọn nhà cuối năm, treo đồ trang trí Tết, dọn bàn thờ ngày 23 tháng Chạp, vệ sinh điều hoà đầu mùa hè. Đó là lúc nhiều việc, vội, và hay làm một mình.
Chọn đúng dụng cụ
| Dụng cụ | Có nên dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thang chữ A (thang gấp) có chốt khoá | Nên dùng | Chọn loại có bậc rộng, chân cao su chống trượt, ghi rõ tải trọng tối đa; chiều cao vừa với trần nhà mình |
| Ghế bậc 2–3 bậc có tay vịn | Nên dùng cho chỗ không quá cao | Tiện cho tủ bếp trên, nóc tủ lạnh, rèm cửa |
| Thang tựa (thang đơn, thang rút) | Dùng khi thật cần, có người giữ | Hợp cho việc ngoài trời như máng xối; trong nhà ít khi cần |
| Ghế gỗ bốn chân chắc, mặt phẳng | Chỉ khi không có thang, việc rất ngắn, có người giữ | Kiểm tra chân ghế không lung lay |
| Ghế nhựa, ghế đẩu nhựa | Không | Nhựa có thể giòn, nứt, chân ghế dễ trượt trên gạch |
| Ghế xoay, ghế có bánh xe, ghế xếp | Không | Xoay, trượt, gập bất ngờ |
| Chồng ghế, đứng lên xô, thùng, bàn kính | Tuyệt đối không | Mất thăng bằng, đổ vỡ |
| Cây lau, chổi có cán nối dài | Rất nên | Đứng dưới sàn vẫn lau được trần, quạt trần, mạng nhện, kính cao |
Dùng thang chữ A đúng cách
- Kiểm tra thang trước khi dùng: chân cao su còn đủ, bậc không nứt, không cong, chốt khoá hoạt động. Thang cũ để lâu ngoài ban công nên kiểm tra kỹ hơn.
- Mở hết cỡ và khoá chốt. Thang không mở hết là dễ gập lại khi đứng lên.
- Đặt trên sàn khô, phẳng, chắc. Không đặt trên thảm trơn, trên sàn vừa lau ướt, trên cầu thang, trên bục kê. Không kê gạch dưới chân thang cho cao thêm.
- Đặt thang sát chỗ cần lau, mặt hướng vào chỗ làm việc, để không phải vươn người.
- Mặc đồ gọn, đi dép hoặc giày đế bám, không đi chân đất ướt, không đi dép lê trơn, không mặc váy dài dễ vướng.
- Leo lên mặt hướng vào thang, hai tay nắm thanh dọc hoặc bậc, từng bậc một.
- Không đứng lên hai bậc trên cùng (với thang chữ A, nhiều nhà sản xuất cấm đứng lên bậc nóc và bậc ngay dưới). Cần cao hơn là cần thang cao hơn.
- Giữ ba điểm bám khi leo lên xuống. Khi đang làm việc ở trên, tì người vào thang, hai đầu gối hoặc đùi tựa vào thang.
- Giữ rốn nằm giữa hai thanh dọc. Muốn với xa hơn thì leo xuống, dời thang, rồi leo lại. Đây là quy tắc dễ bị bỏ qua nhất, vì dời thang thấy mất công.
- Không mang đồ nặng hoặc cồng kềnh khi leo. Đeo túi dụng cụ, hoặc nhờ người đứng dưới đưa lên.
- Không để hai người cùng đứng trên một thang trừ khi thang được thiết kế cho hai người.
Có người đứng dưới: không phải để "cho có"
Khi làm việc trên cao trong nhà, nhất là ở độ cao trên một mét, nên có một người khác ở nhà:
- Giữ chân thang, đặc biệt với thang tựa.
- Đưa và nhận đồ để người trên thang không phải leo lên xuống tay cầm vật.
- Nhắc khi thấy người trên thang vươn quá xa.
- Gọi giúp đỡ ngay nếu có chuyện.
Làm một mình trong nhà vắng, ngã xuống không ai biết, là tình huống đáng lo nhất với người lớn tuổi. Nếu phải làm một mình, mang điện thoại theo người và báo trước cho người thân.
Ai không nên trèo cao
- Người lớn tuổi, đặc biệt người có tiền sử ngã, loãng xương, đang dùng thuốc gây buồn ngủ hoặc chóng mặt.
- Người có bệnh huyết áp, tiền đình, hay chóng mặt khi ngẩng đầu.
- Phụ nữ đang mang thai.
- Người vừa ốm dậy, đang mệt, thiếu ngủ, hoặc vừa uống rượu bia.
- Trẻ em: không để trẻ tự trèo thang lau dọn. Trẻ lớn có thể đứng dưới đưa đồ, giữ thang cùng người lớn.
Trong nhà ba thế hệ, ông bà thường muốn tự làm những việc quen tay như lau bàn thờ, treo đồ Tết. Có thể mời ông bà chỉ dẫn, đứng dưới kiểm tra, còn người trẻ leo lên — vừa giữ được vai trò của ông bà, vừa an toàn.
Những việc trên cao hay làm và mẹo riêng
- Quạt trần: tắt quạt, chờ cánh dừng hẳn, ngắt công tắc. Lồng một vỏ gối cũ vào từng cánh rồi kéo ra để bụi rơi vào trong vỏ gối, không rơi xuống mặt.
- Thay bóng đèn: tắt công tắc, chờ bóng nguội. Việc liên quan đến dây điện, đui đèn hỏng thì gọi thợ điện.
- Lau kính cửa sổ cao: dùng cây lau kính cán dài từ dưới đất. Không trèo ra ngoài lan can, bậu cửa sổ ở nhà cao tầng; mặt kính ngoài không với tới được thì để thợ có đồ bảo hộ làm.
- Nóc tủ: trải một lớp giấy báo trên nóc tủ sau khi lau; lần sau chỉ cần thay giấy, đỡ phải leo lên lau nhiều.
- Treo rèm: hai người làm, một người đỡ thanh rèm, một người bắt móc.
- Vệ sinh điều hoà: tấm lưới lọc có thể tháo ra rửa từ ghế bậc thấp; vệ sinh dàn lạnh, dàn nóng ở cao hoặc ngoài tường nên gọi thợ.
Nếu có người ngã
Không vội đỡ người ngã ngồi dậy hoặc đứng lên nếu họ đau cổ, đau lưng, không cử động được tay chân, đau đầu, lơ mơ hoặc nôn — gọi 115. Nếu người ngã tự cử động được và không đau nhiều, để họ nằm nghỉ một lúc rồi mới từ từ ngồi dậy. Người lớn tuổi sau ngã, kể cả khi thấy ổn, nên được theo dõi và đi khám nếu đau tăng dần, sưng, hoặc khó đi lại.
Câu hỏi thường gặp
Đứng thang chữ A được đến bậc nào?
Không đứng lên bậc nóc và bậc ngay dưới nóc của thang chữ A. Nếu phải đứng tới đó mới với được thì cần một chiếc thang cao hơn.
Có nên đứng ghế nhựa để lau quạt trần?
Không nên. Ghế nhựa có thể giòn, nứt và dễ trượt trên sàn gạch. Dùng chổi hoặc cây lau cán dài từ dưới đất, hoặc thang chữ A có chốt khoá và có người đứng dưới giữ.
Quy tắc ba điểm bám khi leo thang là gì?
Khi leo lên xuống thang, luôn có ba điểm tiếp xúc với thang: hai chân và một tay, hoặc hai tay và một chân. Vì vậy không nên cầm đồ trên tay khi leo, mà đeo túi dụng cụ hoặc nhờ người đưa lên.
Người già có nên tự trèo lau bàn thờ, treo đồ Tết?
Không nên, đặc biệt người có tiền sử ngã, loãng xương, huyết áp hay chóng mặt. Ông bà có thể chỉ dẫn và kiểm tra từ dưới, để người trẻ leo lên làm.
Ngã từ thang xuống thì xử lý thế nào?
Nếu người ngã đau cổ, đau lưng, không cử động được, đau đầu, lơ mơ hay nôn thì không đỡ dậy mà gọi 115. Nếu họ cử động được, để nằm nghỉ rồi từ từ ngồi dậy, và đi khám nếu đau tăng, sưng hay khó đi lại.
