Chống nấm mốc tường nhà mùa mưa phải đi theo hai hướng cùng lúc: làm sạch vết mốc đang có (đeo găng, khẩu trang, lau bằng dung dịch tẩy phù hợp với bề mặt, để khô) và cắt nguồn ẩm (thông gió, hút ẩm, tìm và sửa chỗ thấm). Chỉ lau mà không xử lý ẩm thì vài tuần mốc lại lên. Vết mốc lan rộng, tường thấm từ bên ngoài, trần ố nước thì cần thợ chống thấm. Người bị hen, dị ứng không nên tự cạo mốc.
Nấm mốc tường từ đâu ra
Bào tử nấm mốc có sẵn trong không khí, ở mọi nơi. Chúng chỉ mọc thành mảng khi gặp đủ ba thứ: ẩm, "thức ăn" (bụi, lớp sơn, bột trét, giấy dán tường, gỗ) và thời gian. Tường nhà ở Việt Nam có đủ cả ba vào mùa ẩm.
Nguồn ẩm trên tường thường thuộc một trong ba loại, và cách xử lý khác hẳn nhau:
| Nguồn ẩm | Dấu hiệu | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Ngưng tụ (hơi nước trong phòng đọng lên tường mát) | Mốc rải rác góc trần, sau tủ, gần cửa sổ; tường "đổ mồ hôi" ngày nồm | Thông gió, hút ẩm, kê đồ cách tường |
| Thấm từ ngoài vào (mưa hắt, tường ngoài nứt, mái dột) | Mảng ố to dần sau mỗi trận mưa, sơn phồng, bong | Gọi thợ chống thấm tường ngoài, mái, ban công |
| Ẩm từ chân tường, đường ống rò | Mốc và bong sơn từ sàn lên, vệt ẩm quanh ống nước | Gọi thợ kiểm tra ống, chống thấm chân tường |
Một mẹo nhận biết đơn giản: dán chặt một miếng nilon vuông lên chỗ tường ẩm, để một hai ngày. Nước đọng ở mặt ngoài miếng nilon là ẩm ngưng tụ từ không khí trong phòng; nước đọng ở mặt trong (sát tường) là ẩm thấm từ trong tường ra. Đây chỉ là cách tham khảo, không thay được thợ kiểm tra.
Mỗi miền một mùa ẩm
Viết chung "mùa mưa" cho cả nước là không đúng. Ba miền có kiểu ẩm khác nhau:
- Miền Bắc: mưa nhiều vào mùa hè, nhưng giai đoạn mốc lên mạnh nhất lại là mùa nồm cuối đông – đầu xuân (khoảng tháng 2–4). Không khí ẩm ấm tràn về gặp tường, sàn còn lạnh, nước đọng thành giọt. Lúc này mở cửa có khi còn làm tệ hơn.
- Miền Nam: mùa mưa kéo dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 11, mưa rào chiều, độ ẩm cao liên tục. Nguồn ẩm chính là mưa hắt, thấm tường ngoài và không khí ẩm kéo dài.
- Miền Trung: mùa mưa bão dồn vào cuối năm, khoảng tháng 9 đến tháng 12 ở nhiều tỉnh. Mưa lớn, gió mạnh, nhiều nơi ngập. Mốc sau lũ cần xử lý kỹ hơn (có bài riêng về dọn nhà sau lũ trong danh mục việc nhà theo mùa).
Làm sạch vết mốc: chuẩn bị an toàn
Bào tử mốc bay lên khi bị cọ, cạo. Với phần lớn người khoẻ, tiếp xúc một lúc không gây hại rõ, nhưng người hen suyễn, dị ứng, người già yếu, trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch nhạy cảm hơn. Trước khi bắt đầu:
- Cho trẻ nhỏ, người già, người dị ứng ra phòng khác.
- Đeo găng tay cao su, khẩu trang (loại lọc tốt như N95 nếu có), kính bảo hộ nếu lau trần.
- Mở cửa thông gió, che đồ đạc phía dưới bằng nilon.
- Không quét hay cạo khô vết mốc, vì bào tử bay khắp phòng. Luôn làm ẩm trước.
Mảng mốc rộng (nhiều tổ chức y tế công cộng lấy mốc khoảng một mét vuông làm ngưỡng) hoặc mốc quay lại liên tục, nên nhờ thợ có kinh nghiệm xử lý.
Chọn chất làm sạch theo bề mặt
Gạch men, đá, bề mặt không thấm
Dùng nước Javel pha loãng theo tỷ lệ ghi trên nhãn (pha với nước lạnh), lau, để khoảng thời gian nhãn hướng dẫn, rồi lau lại bằng nước sạch và lau khô. Javel tẩy được đốm đen trên gạch và mạch gạch.
Tường sơn nước
Javel dễ làm bạc màu sơn và chỉ tẩy màu trên bề mặt, không diệt được phần sợi mốc đã ăn vào lớp bột trét. Với tường sơn, nhiều hướng dẫn gợi ý nước pha chất tẩy rửa nhẹ để lau sạch, sau đó để khô hoàn toàn; hoặc dùng chất diệt mốc chuyên dụng cho tường theo nhãn. Giấm trắng không pha cũng được nhiều người dùng; thử trước ở góc khuất vì có thể ảnh hưởng màu sơn.
Gỗ, vải, giấy dán tường
Vật liệu xốp, mốc ăn sâu. Đồ gỗ lau bằng khăn vắt kiệt có chất tẩy nhẹ rồi để khô nơi thoáng. Giấy dán tường mốc nặng thường phải bóc bỏ.
Không trộn nước Javel với giấm, chất tẩy có axit, hay chất có amoniac — sinh khí độc. Đã lau bằng chất này thì xả sạch, để khô, mới dùng chất khác. Hít phải mà ho, khó thở thì ra chỗ thoáng và gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế.
Sau khi lau
Để tường khô hẳn, có thể dùng quạt thổi hoặc máy hút ẩm. Lớp sơn đã ố sâu, bong, phồng thì sau khi xử lý ẩm mới cạo lớp hỏng, sơn lại bằng sơn lót chống kiềm, chống ẩm. Sơn đè lên mốc khi tường còn ẩm, mốc sẽ lên lại xuyên qua lớp sơn mới.
Cắt nguồn ẩm: phần quyết định
Thông gió
- Bật quạt hút nhà tắm và hút mùi bếp khi tắm, nấu, và thêm một lúc sau đó.
- Ngày khô ráo, mở cửa đối diện tạo gió lùa.
- Ngày nồm (miền Bắc), không khí ngoài trời ẩm hơn, đóng cửa lại và dùng máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà.
Giảm hơi nước trong nhà
- Hạn chế phơi quần áo ướt trong phòng kín. Nếu bắt buộc, phơi ở phòng có quạt, máy hút ẩm, hoặc dùng máy sấy.
- Đậy nắp nồi khi nấu.
- Bể cá, chậu cây lớn cũng làm tăng ẩm trong phòng nhỏ.
Đồ đạc và góc chết
- Kê tủ, giường cách tường vài phân để không khí lưu thông, nhất là tường hướng ra ngoài.
- Không chất đồ kín góc phòng cả mùa.
- Tủ quần áo đặt sát tường ngoài dễ mốc mặt sau và mốc cả quần áo. Mở tủ cho thoáng, có thể đặt gói hút ẩm.
Đo độ ẩm
Một chiếc ẩm kế điện tử nhỏ cho biết phòng đang ẩm cỡ nào. Nhiều hướng dẫn về chất lượng không khí trong nhà khuyên giữ độ ẩm tương đối dưới khoảng 60%, lý tưởng khoảng 30–50%. Ở Việt Nam mùa mưa, nồm, mức này khó đạt nếu không có máy hút ẩm; mục tiêu thực tế là kéo xuống được càng nhiều càng tốt ở phòng ngủ.
Khi nào gọi thợ
- Vết ố to dần sau mỗi trận mưa, sơn phồng rộp, rơi bột.
- Trần nhà có vệt nước, nhỏ giọt.
- Ẩm lan từ chân tường lên, hoặc quanh đường ống.
- Mốc quay lại trong vài tuần dù đã lau và thông gió tốt.
- Mảng mốc rộng, hoặc người nhà có triệu chứng hô hấp nặng lên khi ở trong phòng.
Người trong nhà ho kéo dài, khò khè, nghẹt mũi tăng lên vào mùa ẩm thì nên đi khám, đừng tự kết luận do mốc.
Góc làm tiếp
Trước mùa ẩm của miền mình, đi một vòng kiểm tra: góc trần nhà tắm, sau tủ quần áo, chân tường hướng ra ngoài, quanh khung cửa sổ, dưới bồn rửa. Chụp ảnh những chỗ có vệt ố để so sánh sau mỗi đợt mưa. Lau sạch chỗ mốc nhỏ ngay, ghi lại chỗ nghi thấm để nhờ thợ xem. Phần nấm mốc và người dị ứng có bài riêng trong danh mục an toàn khi làm việc nhà; phần chống đọng nước mùa nồm miền Bắc có bài riêng trong danh mục việc nhà theo mùa.
Câu hỏi thường gặp
Tường bị mốc đen phải làm sao?
Đeo găng, khẩu trang, làm ẩm vết mốc rồi lau bằng chất tẩy phù hợp với bề mặt và để tường khô hẳn. Quan trọng hơn là tìm nguồn ẩm: ngưng tụ thì thông gió, hút ẩm; thấm từ ngoài vào thì gọi thợ chống thấm.
Lau mốc tường bằng nước Javel được không?
Javel pha loãng hợp với gạch men và bề mặt không thấm. Trên tường sơn, Javel dễ làm bạc màu và không diệt được phần mốc ăn sâu vào lớp bột trét. Tuyệt đối không trộn Javel với giấm hay chất tẩy có axit, amoniac.
Vì sao lau mốc xong vài tuần lại bị?
Vì nguồn ẩm vẫn còn. Lau chỉ loại bỏ mốc trên bề mặt; nếu tường vẫn ẩm do ngưng tụ, thấm mưa hay rò ống, bào tử sẽ mọc lại. Cần thông gió, hút ẩm hoặc sửa chỗ thấm.
Mùa nồm có nên mở cửa cho thoáng?
Ngày nồm ở miền Bắc, không khí ngoài trời rất ẩm, mở cửa làm hơi nước tràn vào đọng lên tường, sàn. Nên đóng cửa và dùng máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà, mở cửa lại khi trời hanh.
Nấm mốc trong nhà có hại cho sức khoẻ không?
Nấm mốc có thể làm nặng thêm triệu chứng ở người hen, dị ứng, người già yếu và trẻ nhỏ. Người khoẻ ít bị ảnh hưởng rõ khi tiếp xúc ngắn. Có triệu chứng hô hấp kéo dài thì nên đi khám.
