Cùng con đi chợ, đi siêu thị là một việc nhà dạy được rất nhiều thứ: lập danh sách, đọc nhãn và hạn dùng, chọn đồ tươi, tính tiền trong một khoản đã định, chào hỏi người bán, và cất đồ đúng chỗ khi về. Để buổi đi chợ không thành cuộc giằng co đòi quà, hãy lập danh sách cùng con từ nhà, giao cho con một vai cụ thể, nói trước quy ước về đồ ngoài danh sách, và chọn giờ con không đói, không buồn ngủ.
Trước khi đi: lập danh sách cùng nhau
Danh sách là thứ biến buổi đi chợ từ "đi theo mẹ" thành "cùng làm một việc". Ngồi với con mười phút trước khi đi:
- Mở tủ lạnh, tủ bếp, xem còn gì, hết gì. Trẻ nhỏ rất thích được "kiểm kho".
- Hỏi con muốn ăn món gì trong tuần, ghi vào danh sách nguyên liệu.
- Chia danh sách theo khu: rau củ, thịt cá, đồ khô, đồ dùng trong nhà. Đi theo khu đỡ phải quay lại.
- Trẻ chưa biết chữ thì vẽ hình: củ cà rốt, quả trứng, hộp sữa. Trẻ biết chữ thì để con tự viết.
Nói trước quy ước về đồ ngoài danh sách. Ví dụ: "Hôm nay mỗi người được chọn một món ngoài danh sách", hoặc "Hôm nay chỉ mua theo danh sách". Quy ước rõ từ nhà thì ở quầy bánh kẹo đỡ phải cãi nhau.
Giao vai cho con
| Tuổi | Vai hợp |
|---|---|
| 3–5 tuổi | Tìm món theo hình trong danh sách, bỏ rau quả vào túi, cầm túi nhẹ |
| 6–8 tuổi | Cầm danh sách, đánh dấu món đã lấy, đếm số lượng (sáu quả trứng, hai bó rau) |
| 9–12 tuổi | Đọc hạn dùng, cân rau quả ở siêu thị, ước tổng tiền, trả tiền và nhận lại tiền thừa |
| Tuổi teen | Tự đi chợ một phần danh sách, chọn đồ tươi, tự quản một khoản tiền cho món mình phụ trách |
Vai cụ thể giúp con bận rộn với việc của mình, ít đòi hỏi hơn, và thấy mình có ích. Đừng làm thay khi con đang làm, kể cả khi con chậm.
Đọc nhãn và chọn đồ tươi
Đọc nhãn và hạn dùng
Hàng đóng gói bán ở Việt Nam phải có nhãn theo quy định về nhãn hàng hoá, trong đó với thực phẩm thường có ngày sản xuất và hạn sử dụng. Dạy con tìm những dòng này:
- NSX: ngày sản xuất. HSD: hạn sử dụng. Nhiều sản phẩm ghi "sử dụng tốt nhất trước ngày…" hoặc ghi hạn theo số tháng kể từ ngày sản xuất.
- Cách bảo quản: "bảo quản lạnh", "để nơi khô ráo, thoáng mát", "sau khi mở nắp dùng trong… ngày".
- Bao bì: không mua hộp móp, phồng, lon méo, gói rách, đồ đông lạnh bị chảy nước rồi đông lại thành cục.
Với trẻ lớn, đọc thêm bảng thành phần: món nào có đường đứng đầu danh sách, món nào có chất gây dị ứng mà người trong nhà cần tránh. Đây là kỹ năng con sẽ dùng cả đời.
Chọn đồ tươi ở chợ
Chợ truyền thống là nơi dạy con dùng mắt, mũi, tay để chọn đồ. Vài điều cơ bản, nói chung cho mọi vùng:
- Rau: lá tươi, không úng, không dập nát, không có mùi lạ.
- Củ quả: vỏ không mốc, không thâm nhũn, cầm chắc tay.
- Thịt: màu tự nhiên, bề mặt không nhớt, mùi bình thường.
- Cá: mắt trong, mang đỏ tươi, thân chắc.
- Trứng: vỏ sạch, không nứt.
Mỗi vùng, mỗi mùa có rau quả riêng. Đi chợ cùng con cũng là dịp kể cho con nghe: mùa này có rau gì, quả gì, quê ông bà trồng gì. Còn cách chế biến từng món thì để dành cho những lúc vào bếp.
Ở chợ, nhắc con chào người bán, nói cảm ơn khi nhận hàng. Nhiều trẻ ở thành phố ít có dịp nói chuyện với người lớn lạ một cách lịch sự; chợ là nơi tập tự nhiên nhất.
Thứ tự lấy hàng và giữ an toàn thực phẩm
Ở siêu thị, đi theo thứ tự: đồ khô, đồ dùng trong nhà trước; rau củ quả sau; thịt cá, đồ lạnh, đồ đông lạnh cuối cùng, ngay trước khi ra quầy tính tiền. Như vậy đồ lạnh ở ngoài tủ ít thời gian nhất.
Tổ chức Y tế Thế giới có "5 chìa khoá" an toàn thực phẩm, trong đó có việc để riêng đồ sống và đồ chín. Áp vào lúc đi chợ:
- Thịt, cá sống cho vào túi riêng, buộc kín, không để nước chảy sang rau quả hay đồ ăn sẵn.
- Đồ lạnh, đồ đông lạnh để chung một túi, có thể mang túi giữ nhiệt nếu đường về xa.
- Về đến nhà, cất đồ lạnh vào tủ trước, rồi mới cất đồ khô.
- Rửa tay sau khi cầm thịt cá sống.
Tiền và khoản chi đã định
Đi chợ là chỗ dễ nhất để dạy con về tiền mà không cần giảng bài. Với trẻ tiểu học, đưa một khoản tiền mặt nhỏ cho một phần danh sách, ví dụ phần trái cây, để con tự chọn, tự trả, tự nhận tiền thừa. Với trẻ lớn hơn, cho con cầm cả danh sách và tổng khoản chi, xem con phải chọn bỏ món nào khi không đủ.
Ở siêu thị, nhãn giá trên kệ thường ghi cả giá theo đơn vị (theo kg, theo lít). Chỉ cho con so hai gói cùng loại khác cỡ theo đơn giá đó. Mục tiêu không phải là chọn gói nào ít tiền nhất, mà là hiểu cách so sánh.
Tránh nói về tiền theo kiểu gây lo lắng trước mặt con ("nhà mình không có tiền đâu"). Nói theo kiểu kế hoạch: "Tuần này mình định chi chừng này cho đi chợ, nên mình chọn món này trước".
An toàn khi đưa trẻ nhỏ đi chợ
- Nắm tay hoặc cho ngồi đúng chỗ trong xe đẩy: nhiều xe đẩy siêu thị có ghế ngồi cho trẻ nhỏ kèm dây an toàn. Không cho trẻ đứng hay leo trong lòng xe đẩy, dễ lật xe.
- Điểm hẹn khi lạc: ở siêu thị, dặn con nếu lạc thì đứng yên và nhờ nhân viên mặc đồng phục hoặc ra quầy thu ngân. Ở chợ đông, mặc cho con áo màu dễ nhận.
- Chọn giờ vắng: sáng sớm hoặc giữa buổi ngày cuối tuần thường ít đông hơn giờ tan tầm.
- Ăn trước khi đi: trẻ đói đi chợ dễ cáu và đòi nhiều hơn.
Về nhà: cất đồ cũng là một phần việc
Buổi đi chợ chỉ xong khi đồ đã vào đúng chỗ. Giao việc cất đồ cho cả nhà: người lớn sắp tủ lạnh, trẻ lớn cất đồ khô vào tủ bếp, trẻ nhỏ gấp túi vải lại, bỏ túi ni lông vào chỗ để dùng lại. Đồ mới mua để phía sau, đồ cũ đưa lên trước để dùng trước. Đánh dấu món vừa mua xong trong danh sách, ghi món còn thiếu cho lần sau.
Góc nhìn hôm nay
Lần đi chợ cuối tuần này, ngồi lập danh sách cùng con mười phút, giao cho con một vai theo tuổi, nói trước quy ước về một món ngoài danh sách. Ở chợ, để con tự chào và trả tiền một món. Về nhà, cùng nhau cất đồ. Hỏi con điều gì con thấy thú vị nhất trong buổi đi chợ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi có thể giúp bố mẹ đi chợ?
Từ khoảng 3 tuổi trẻ đã có thể tìm món theo hình vẽ và bỏ rau quả vào túi. Trẻ 6–8 tuổi cầm danh sách và đếm số lượng; trẻ 9–12 tuổi đọc hạn dùng, cân hàng và tự trả tiền một phần.
Làm sao để con không đòi mua đồ khi đi siêu thị?
Lập danh sách cùng con từ nhà, nói trước quy ước về đồ ngoài danh sách, giao cho con một vai cụ thể và đi lúc con không đói. Giữ đúng quy ước đã nói để lần sau con tin.
NSX và HSD trên bao bì nghĩa là gì?
NSX là ngày sản xuất, HSD là hạn sử dụng. Một số sản phẩm ghi "sử dụng tốt nhất trước ngày" hoặc ghi hạn theo số tháng kể từ ngày sản xuất. Nên đọc kèm hướng dẫn bảo quản trên nhãn.
Đi siêu thị nên lấy đồ lạnh lúc nào?
Lấy cuối cùng, ngay trước khi ra quầy tính tiền, để đồ lạnh ở ngoài tủ ít thời gian nhất. Thịt cá sống để túi riêng, về nhà cất tủ lạnh trước.
Có nên cho trẻ cầm tiền đi chợ?
Nên, với một khoản nhỏ cho một phần danh sách để con tự chọn, tự trả và nhận tiền thừa. Đây là cách dạy con về tiền và kế hoạch chi tiêu một cách tự nhiên.
