Ký hiệu giặt trên nhãn quần áo gồm năm hình gốc: chậu nước (cách giặt), tam giác (có được tẩy không), hình vuông (cách làm khô), bàn ủi (nhiệt độ ủi) và hình tròn (giặt chuyên nghiệp ở tiệm). Dấu X đè lên hình nào là cấm làm việc đó; chấm càng nhiều là nhiệt càng cao; gạch dưới hình là phải làm nhẹ tay. Nắm được ba quy luật này là đọc được gần như mọi nhãn, kể cả nhãn không có chữ.
Bộ ký hiệu đang dùng rộng rãi nhất là tiêu chuẩn quốc tế ISO 3758, xây trên hệ thống của tổ chức GINETEX ở châu Âu. Hàng may theo đơn hàng Mỹ đôi khi dùng tiêu chuẩn ASTM D5489, hàng Nhật dùng JIS L 0001 — hình vẽ hơi khác nhưng logic giống nhau. Bài này đi qua từng nhóm, kèm cách xử lý khi nhãn đã mờ hoặc bị cắt.
Ba quy luật đọc nhãn trước khi nhớ từng hình
- Dấu X là "không". Chậu nước bị gạch chéo: không giặt nước. Tam giác bị gạch: không tẩy. Bàn ủi bị gạch: không ủi.
- Chấm là nhiệt. Một chấm là thấp, hai chấm vừa, ba chấm cao. Áp dụng cho bàn ủi, máy sấy và (ở nhãn kiểu Mỹ) cả chậu giặt.
- Gạch dưới là nhẹ tay. Không gạch: chế độ thường. Một gạch: chế độ nhẹ (thường ghi là "đồ tổng hợp" hoặc "ít nhăn" trên máy giặt). Hai gạch: rất nhẹ (chế độ len, đồ mỏng manh).
Nhãn luôn ghi mức tối đa mà vải chịu được. Chậu ghi 40 thì giặt 30 hay nước thường đều được, chỉ đừng vượt 40.
Nhóm 1: Chậu nước — giặt thế nào
| Hình trên nhãn | Nghĩa | Làm ở nhà |
|---|---|---|
| Chậu có số 30, 40, 60, 95 | Nhiệt độ nước tối đa (°C) | Chọn mức nước trên máy bằng hoặc thấp hơn số này |
| Chậu có chấm (1 đến 6 chấm) | Kiểu Mỹ: 1 chấm khoảng 30°C, 2 chấm 40°C, 3 chấm 50°C, 4 chấm 60°C, 5 chấm 70°C, 6 chấm 95°C | Như trên |
| Chậu, một gạch dưới | Giặt nhẹ | Chế độ đồ tổng hợp, vắt tốc độ vừa |
| Chậu, hai gạch dưới | Giặt rất nhẹ | Chế độ len hoặc đồ mỏng, cho vào túi lưới |
| Chậu có bàn tay | Chỉ giặt tay, nước không quá 40°C | Ngâm ngắn, bóp nhẹ, không vò xoắn mạnh. Máy có chế độ "giặt tay" thì dùng được |
| Chậu bị gạch chéo | Không giặt nước | Mang tiệm giặt khô, hoặc chỉ lau vết bẩn tại chỗ |
Điều hay bị hiểu sai: chậu không có gạch dưới không có nghĩa là "giặt sao cũng được". Nó có nghĩa vải chịu được chế độ thường, vắt mạnh, nhưng vẫn phải đúng nhiệt độ.
Nhóm 2: Tam giác — có được dùng chất tẩy không
- Tam giác trống: dùng được mọi loại chất tẩy, kể cả nước Javel (chất tẩy gốc clo). Thường thấy trên khăn bông trắng, ga trắng bằng cotton.
- Tam giác có hai vạch chéo bên trong: chỉ dùng chất tẩy không chứa clo, tức các loại gốc oxy (thường ghi là "tẩy gốc oxy", thành phần natri percacbonat hoặc hydro peroxit).
- Tam giác bị gạch chéo: không dùng chất tẩy nào. Gặp nhiều ở đồ màu đậm, đồ in, len, lụa.
Nhiều chiếc nhãn cũ có tam giác ghi chữ "Cl" — nghĩa là được dùng chất tẩy gốc clo. Đây là ký hiệu đời trước, đến nay vẫn còn thấy trên đồ may lâu năm.
Một lưu ý an toàn: nước Javel tuyệt đối không pha chung với giấm, nước chanh, chất tẩy có axit hay sản phẩm chứa amoniac. Trộn như vậy sinh khí độc. Đã dùng Javel trong mẻ giặt thì đừng cho thêm giấm vào nước xả cùng mẻ.
Nhóm 3: Hình vuông — làm khô ra sao
Hình vuông chia hai nhánh: có vòng tròn bên trong là máy sấy, không có vòng tròn là phơi tự nhiên.
Máy sấy (vuông có vòng tròn)
- Vòng tròn một chấm: sấy nhiệt thấp.
- Vòng tròn hai chấm: sấy nhiệt thường.
- Vòng tròn đặc hoặc trống không chấm: sấy được, nhiệt tuỳ chọn.
- Bị gạch chéo: không cho vào máy sấy. Đồ có thun co giãn, len, đồ in nhiệt hay gặp ký hiệu này vì dễ co rút, bong hình.
Phơi tự nhiên (vuông không có vòng tròn)
| Vạch bên trong hình vuông | Nghĩa |
|---|---|
| Một vạch dọc | Phơi treo trên dây hoặc móc sau khi vắt |
| Hai vạch dọc | Phơi treo khi còn ướt sũng, không vắt (để nước tự nhỏ xuống) |
| Một vạch ngang | Phơi nằm phẳng, thường là đồ len để khỏi giãn |
| Hai vạch ngang | Phơi nằm phẳng khi còn ướt sũng |
| Vạch chéo ở góc trên bên trái | Phơi trong bóng râm, tránh nắng trực tiếp |
Ký hiệu "phơi trong bóng râm" rất đáng để ý ở Việt Nam, nơi nắng trưa gắt. Đồ màu đậm, đồ lụa, đồ thể thao có sợi đàn hồi phơi nắng gắt vài lần là bạc màu, giòn sợi.
Nhóm 4: Bàn ủi — nhiệt độ ủi tối đa
| Ký hiệu | Nhiệt độ đế bàn ủi tối đa | Loại vải thường gặp |
|---|---|---|
| Bàn ủi một chấm | Khoảng 110°C | Acrylic, nylon, vải pha nhiều sợi tổng hợp |
| Bàn ủi hai chấm | Khoảng 150°C | Polyester, len, lụa |
| Bàn ủi ba chấm | Khoảng 200°C | Cotton, lanh (đũi) |
| Bàn ủi có hai tia hơi bị gạch ở đáy | Ủi khô, không dùng hơi nước | Một số vải tổng hợp, vải bóng |
| Bàn ủi bị gạch chéo | Không ủi | Đồ in nhũ, đồ có lớp phủ, một số vải tổng hợp mỏng |
Núm bàn ủi gia đình thường cũng in một, hai, ba chấm tương ứng, nên chỉ cần khớp chấm trên nhãn với chấm trên núm.
Nhóm 5: Hình tròn — dành cho tiệm giặt
Hình tròn đứng một mình (không nằm trong hình vuông) là chỉ dẫn cho thợ giặt chuyên nghiệp. Người ở nhà không cần thuộc chi tiết, chỉ cần biết:
- Tròn có chữ P hoặc F: giặt khô bằng dung môi (P là nhiều loại dung môi, F chỉ dung môi gốc hydrocacbon).
- Tròn có chữ W: giặt ướt chuyên nghiệp — tiệm làm bằng nước nhưng với máy và hoá chất chuyên dụng.
- Tròn bị gạch chéo: không giặt khô.
Khi một món đồ có chậu nước bị gạch và hình tròn chữ P, đó là món nên mang ra tiệm: áo vest, áo dạ, đồ có lớp lót và độn vai.
Khi nhãn mờ, bị cắt hoặc chỉ toàn chữ nước ngoài
Nhiều người cắt nhãn vì cấn cổ, đến lúc cần thì không còn. Vài cách xoay xở:
- Đọc thành phần vải nếu còn. 100% cotton chịu được nước ấm và ủi nóng. Có chữ "elastane", "spandex" hay "lycra" là có sợi co giãn — tránh nước nóng, tránh máy sấy. Có "wool" (len), "silk" (lụa), "viscose" hoặc "rayon" (tơ nhân tạo) thì nên giặt tay nước lạnh.
- Không biết gì thì chọn mức an toàn nhất: nước lạnh hoặc 30°C, chế độ nhẹ, lộn trái, không tẩy, phơi bóng râm, ủi một chấm. Cách này hiếm khi làm hỏng đồ.
- Thử độ ra màu: nhúng một góc khuất vào nước ấm pha chút bột giặt, ấn lên khăn giấy trắng. Thấy màu loang ra khăn là đồ ra màu, phải giặt riêng.
- Chụp nhãn trước khi cắt. Thói quen nhỏ này đỡ đoán mò về sau. Có thể lưu ảnh vào một album riêng trên điện thoại.
Đọc nhãn cùng cả nhà
Ký hiệu giặt là thứ trẻ từ khoảng 8–9 tuổi đã đọc được nếu được chỉ một lần. Một hoạt động nhỏ: lấy năm, sáu món đồ trong giỏ, cho con tìm nhãn và đoán món nào được bỏ máy, món nào phải giặt tay. Người lớn trong nhà cũng nên thống nhất với nhau: ai bỏ đồ vào máy thì người đó liếc nhãn những món mới mua.
Với người ở chung với ông bà, đây cũng là chỗ dễ va chạm: ông bà quen giặt mọi thứ bằng nước nóng và phơi nắng to cho "diệt khuẩn", trong khi áo len mới của cháu lại ghi giặt nước lạnh, phơi bóng râm. Thay vì tranh luận, có thể dán một tấm hình ký hiệu cạnh máy giặt và cất riêng những món "khó tính" vào một giỏ khác — ai giặt cũng biết giỏ đó cần nhẹ tay.
Muốn đọc thêm: trang của GINETEX có bảng ký hiệu đầy đủ kèm giải thích; nhãn trên chai nước giặt và sách hướng dẫn máy giặt cũng ghi rõ chế độ nào ứng với ký hiệu nào.
Câu hỏi thường gặp
Ký hiệu chậu nước có bàn tay nghĩa là gì?
Đó là ký hiệu chỉ giặt tay, nước không quá 40°C. Giặt bằng cách ngâm ngắn và bóp nhẹ, không vò xoắn mạnh, không vắt bằng cách vặn. Nếu máy giặt có chế độ "giặt tay" hoặc "len" thì có thể dùng thay.
Tam giác có hai vạch chéo trên nhãn quần áo là gì?
Hai vạch chéo trong tam giác nghĩa là chỉ được dùng chất tẩy không chứa clo, tức chất tẩy gốc oxy. Không dùng nước Javel cho món đồ này vì dễ làm bạc màu hoặc mục sợi.
Hình vuông có vòng tròn trên nhãn là gì?
Hình vuông có vòng tròn bên trong là ký hiệu máy sấy. Một chấm là sấy nhiệt thấp, hai chấm là nhiệt thường, bị gạch chéo là không được cho vào máy sấy.
Ba chấm trên bàn ủi là bao nhiêu độ?
Ba chấm tương ứng nhiệt độ đế bàn ủi tối đa khoảng 200°C, dùng cho cotton và lanh. Hai chấm khoảng 150°C cho polyester, len, lụa; một chấm khoảng 110°C cho vải tổng hợp như nylon, acrylic.
Quần áo bị cắt mất nhãn thì giặt thế nào?
Chọn cách an toàn nhất: nước lạnh hoặc 30°C, chế độ nhẹ, lộn trái, không dùng chất tẩy, phơi trong bóng râm và ủi nhiệt thấp. Nên thử độ ra màu ở góc khuất trước khi giặt chung với đồ khác.
Ký hiệu chữ P trong hình tròn là gì?
Hình tròn có chữ P là chỉ dẫn cho tiệm giặt khô, cho phép dùng nhiều loại dung môi giặt khô. Ở nhà không làm được việc này; nếu nhãn đồng thời có chậu nước bị gạch thì nên mang món đồ ra tiệm.
