Tẩy vết bẩn trên quần áo đúng cách phụ thuộc vào bản chất vết: máu và các vết đạm phải dùng nước lạnh, dầu mỡ cần nước rửa chén hoặc bột hút dầu, mực bút bi tan trong cồn, còn ố vàng cổ áo, nách áo thì ngâm chất tẩy gốc oxy. Quy tắc chung: xử lý càng sớm càng dễ, chấm thấm chứ không chà, và đừng cho vào máy sấy hay ủi khi vết chưa đi hết.
Hầu hết vết bẩn trong nhà rơi vào vài nhóm. Biết vết thuộc nhóm nào là chọn được cách xử lý, không phải thử mò từng mẹo.
Năm nguyên tắc dùng cho mọi vết bẩn
- Càng sớm càng tốt. Vết mới còn nằm trên bề mặt sợi vải. Để qua đêm, qua một lần giặt nóng hoặc phơi nắng, vết ăn sâu và khó đi hơn nhiều.
- Chấm, đừng chà. Chà mạnh làm vết loang rộng và đẩy sâu vào sợi, lại làm xù vải. Dùng khăn sạch chấm thấm từ ngoài mép vào giữa.
- Xử lý từ mặt trái. Đặt một khăn khô dưới mặt phải của vết, rồi xử lý từ mặt trái để đẩy vết ra ngoài chứ không xuyên qua thêm.
- Thử ở chỗ khuất trước. Cồn, chất tẩy, kể cả nước rửa chén có thể làm bạc màu một số loại vải. Thử ở đường may bên trong hoặc gấu áo.
- Kiểm tra trước khi làm khô. Giặt xong mà vết còn thì xử lý lại, đừng sấy hay ủi. Nhiệt sẽ "khoá" vết lại gần như vĩnh viễn.
Vết máu và các vết đạm: luôn dùng nước lạnh
Máu, sữa, trứng, mồ hôi, chất nôn của trẻ đều chứa đạm. Gặp nước nóng, đạm đông lại và bám chặt vào sợi vải, giống lòng trắng trứng chín. Vì vậy:
- Xả ngay dưới vòi nước lạnh, từ mặt trái của vải.
- Vết còn mới: xoa nhẹ một ít xà phòng giặt hoặc nước giặt lên vết rồi xả lạnh lại.
- Vết đã khô: ngâm nước lạnh 30 phút đến vài giờ cho mềm, rồi mới xử lý. Bột giặt hoặc nước giặt có enzyme (nhãn thường ghi "chứa enzyme" hoặc "sinh học") phân giải đạm tốt.
- Với vải trắng cotton, một số người dùng dung dịch oxy già 3% (loại bán ở hiệu thuốc) chấm lên vết máu khô. Cách này có thể làm bạc vải màu, nên chỉ dùng cho đồ trắng và luôn thử trước.
Không dùng nước nóng, không ủi, không phơi nắng gắt cho đến khi vết hết hẳn.
Vết dầu mỡ: hút dầu trước, rửa sau
Dầu ăn, nước sốt, son môi, kem dưỡng đều thuộc nhóm này. Dầu không tan trong nước, nên xả nước suông chỉ làm vết lan ra.
- Thấm bớt dầu: dùng khăn giấy ấn nhẹ hút phần dầu còn trên mặt vải.
- Rắc bột hút dầu: bột phấn rôm, bột bắp hoặc baking soda rắc dày lên vết, để 15–30 phút cho bột hút dầu, rồi phủi đi.
- Xoa nước rửa chén: nhỏ vài giọt nước rửa chén trực tiếp lên vết, dùng ngón tay xoa nhẹ, để khoảng 10 phút. Nước rửa chén được làm ra để cắt dầu nên hiệu quả với vết mỡ.
- Giặt với nước ấm nhất mà nhãn cho phép. Khác với vết máu, vết dầu cần nước ấm để đi.
Vết dầu nhớt xe máy, dầu máy khó hơn nhiều: thường phải lặp lại vài lần, và đồ dính nhiều dầu máy, xăng không nên cho vào máy sấy vì nguy cơ bắt lửa.
Vết mực: tuỳ loại mực
| Loại mực | Cách xử lý thường dùng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bút bi | Lót khăn dưới vết, chấm cồn y tế (cồn 70°) hoặc nước rửa tay khô có cồn, thay khăn lót liên tục khi mực thấm sang, rồi giặt | Thử trước ở chỗ khuất; cồn có thể làm phai một số màu nhuộm |
| Bút mực nước, bút lông nước | Xả nước lạnh ngay, xoa nước giặt, giặt bình thường | Mực tan trong nước nên đi khá dễ nếu xử lý sớm |
| Bút dạ dầu, bút lông dầu | Chấm cồn hoặc dung dịch tẩy chuyên dụng, lặp lại nhiều lần | Thường không đi hết hẳn trên vải sáng màu |
| Mực bút bi quên trong túi, loang cả mẻ | Xử lý từng món bằng cồn; lau sạch lồng giặt bằng khăn ẩm có cồn trước mẻ sau | Không sấy mẻ đó |
Cồn là chất dễ cháy: dùng ở nơi thoáng, xa bếp đang đun, cất chai xa tầm tay trẻ.
Ố vàng cổ áo, nách áo và đồ trắng để lâu
Đây là vết khó chịu nhất với áo sơ mi trắng, áo đồng phục. Ố vàng có nhiều nguồn:
- Cổ áo, cổ tay: dầu từ da, mồ hôi và bụi tích tụ qua nhiều lần mặc.
- Nách áo: mồ hôi kết hợp với một số loại lăn khử mùi có chứa hợp chất nhôm, để lâu thành mảng vàng cứng.
- Đồ trắng cất lâu: cặn bột giặt, xà phòng còn sót và vết bẩn chưa giặt sạch bị oxy hoá theo thời gian.
Cách xử lý
- Cổ áo: xoa nước rửa chén hoặc nước giặt đậm đặc lên đường cổ, dùng bàn chải đánh răng cũ chải nhẹ theo chiều sợi vải, để 15 phút rồi giặt.
- Ố lâu ngày: ngâm chất tẩy gốc oxy (dạng bột hoặc nước) trong nước ấm theo liều trên nhãn, thường từ một giờ đến qua đêm, rồi giặt. Chất tẩy gốc oxy dùng được cho cả đồ trắng lẫn nhiều loại đồ màu.
- Nách áo: ngâm gốc oxy như trên, có thể đắp thêm hỗn hợp baking soda với ít nước lên vùng nách trước khi ngâm.
Vì sao không dùng Javel cho ố vàng? Nghe thì hợp lý vì Javel làm trắng, nhưng với vết ố do mồ hôi và đạm, chất tẩy gốc clo có thể phản ứng làm vết vàng đậm hơn. Javel cũng làm hỏng sợi co giãn (spandex), len, lụa. Chỉ dùng Javel cho đồ cotton trắng có nhãn tam giác trống, và đúng liều.
Một số vết khác hay gặp trong nhà có trẻ nhỏ
- Nhựa cây, sôcôla: sôcôla vừa có dầu vừa có đạm — cạo phần bám, xả lạnh, rồi xoa nước rửa chén.
- Kẹo cao su: chườm đá cho cứng lại, cạo đi bằng thìa hoặc thẻ nhựa, phần còn lại xử lý như vết dầu.
- Bùn đất: để khô hẳn rồi phủi, sau đó mới giặt. Chà khi còn ướt sẽ làm bùn bám sâu hơn.
- Trái cây, nước ngọt, trà: xả nước lạnh ngay, rồi giặt với nước giặt. Vết trà, cà phê để lâu có thể ngâm gốc oxy.
- Nghệ, cà ri: rất khó đi. Xả lạnh ngay, giặt, rồi phơi nắng — ánh nắng giúp vết nghệ nhạt đi trên đồ trắng.
An toàn khi dùng chất tẩy trong nhà
- Không bao giờ trộn nước Javel với giấm, chanh, chất tẩy có axit hoặc sản phẩm chứa amoniac. Trộn như vậy sinh khí độc, chỉ một lượng nhỏ trong phòng tắm kín cũng gây khó thở.
- Không trộn hai loại chất tẩy khác nhau "cho mạnh hơn". Dùng xong một loại, xả sạch rồi mới dùng loại khác.
- Đeo găng tay khi ngâm đồ với chất tẩy, làm ở nơi thoáng.
- Cất chất tẩy trong chai gốc có nhãn, xa tầm tay trẻ, không chiết sang chai nước uống.
- Lỡ bắn vào mắt: rửa dưới vòi nước sạch nhiều phút. Lỡ nuốt hoặc hít phải thấy khó thở: gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo chai sản phẩm.
Biết khi nào nên dừng
Có những vết không đi được ở nhà: mực dầu lâu ngày trên áo lụa, vết dầu máy trên vest, vết trên đồ có nhãn "chỉ giặt khô". Những món đó nên mang ra tiệm giặt, nói rõ vết gì và đã thử gì để thợ chọn cách xử lý. Cũng có lúc chấp nhận vết mờ, biến chiếc áo thành đồ mặc nhà, lại tốt hơn là chà đến rách.
Một thói quen giúp cả nhà: ai làm dính bẩn thì báo ngay, hoặc tự xả nước lạnh rồi để món đó riêng một chỗ. Trẻ từ khoảng 6 tuổi có thể tự xả vết nước trái cây trên áo mình — không phải để phạt, mà để con biết vết bẩn xử lý sớm thì dễ.
Câu hỏi thường gặp
Vết máu trên quần áo nên giặt nước nóng hay lạnh?
Luôn dùng nước lạnh. Máu chứa đạm, gặp nước nóng sẽ đông lại và bám chặt vào sợi vải. Xả lạnh từ mặt trái, xoa xà phòng, vết khô thì ngâm nước lạnh cho mềm trước khi giặt.
Làm sao tẩy vết dầu mỡ trên áo?
Thấm bớt dầu bằng khăn giấy, rắc phấn rôm hoặc bột bắp để hút dầu, sau đó xoa nước rửa chén lên vết, để khoảng 10 phút rồi giặt bằng nước ấm nhất mà nhãn cho phép.
Mực bút bi dính áo tẩy bằng gì?
Mực bút bi tan trong cồn. Lót khăn dưới vết, chấm cồn 70° lên từ mặt trái, thay khăn lót khi mực thấm sang, rồi giặt bình thường. Nên thử cồn ở chỗ khuất trước vì có thể làm phai màu vải.
Vì sao cổ áo trắng bị ố vàng?
Ố vàng cổ áo đến từ dầu da, mồ hôi và bụi tích tụ qua nhiều lần mặc chưa giặt sạch hẳn. Chải nước rửa chén lên đường cổ trước khi giặt, ố lâu ngày thì ngâm chất tẩy gốc oxy.
Có nên dùng nước Javel tẩy ố vàng không?
Không nên. Với vết ố do mồ hôi, Javel có thể làm vết vàng đậm hơn và làm hỏng sợi co giãn, len, lụa. Chất tẩy gốc oxy phù hợp hơn. Tuyệt đối không trộn Javel với giấm, chanh hay amoniac.
