Mùa hè con nghỉ học là dịp tốt để con nhận một vài việc nhà cố định, làm vào khung giờ cố định mỗi ngày, thay vì mỗi hôm bố mẹ nhắc một việc khác. Ba đến năm việc vừa sức, ghi rõ, làm xong trước giờ chơi hoặc giờ xem phim, là đủ để nhà gọn hơn và con thành nếp. Điều quan trọng không phải con làm được bao nhiêu, mà là hè xong con còn giữ được thói quen khi vào năm học.
Vì sao mùa hè hợp để con làm việc nhà
Trong năm học, lịch của trẻ kín: đi học, học thêm, bài tập. Giao việc nhà lúc này dễ thành gánh nặng, cả bố mẹ lẫn con đều mệt. Mùa hè thì khác: con có nhiều thời gian trống, và nếu không có nhịp sinh hoạt, ngày hè dễ trôi vào màn hình. Nhiều chuyên gia nhi khoa khuyên cho trẻ tham gia việc nhà vừa sức vì trẻ học được cách tự lo cho mình, thấy mình là một phần của gia đình, chứ không phải người được phục vụ.
Mùa hè cũng là lúc nhà bừa nhanh hơn: con ở nhà cả ngày, ăn nhiều bữa ở nhà, quần áo thay nhiều vì nóng. Việc nhà tăng lên, nên chia bớt cho con là hợp lý chứ không phải "bắt con làm".
Việc nhà mùa hè theo độ tuổi
Bảng dưới là gợi ý tham khảo. Mỗi trẻ phát triển một khác; bố mẹ quan sát con làm được gì thì giao việc đó, không so con với anh chị hay con nhà khác.
| Độ tuổi | Việc hằng ngày | Việc hằng tuần hoặc việc "lớn" của hè |
|---|---|---|
| 4–5 tuổi | Cất đồ của mình về chỗ, bỏ quần áo bẩn vào giỏ, tưới chậu cây nhỏ | Phụ lau bàn thấp, xếp dép ở cửa |
| 6–8 tuổi | Dọn giường, dọn bát của mình sau bữa, gấp quần áo của mình | Phân loại quần áo trước khi giặt, phụ nhặt rau, lau kính thấp |
| 9–11 tuổi | Phơi hoặc rút quần áo, quét nhà một phòng, đổ rác | Hút bụi, lau bàn ghế, dọn tủ sách của mình, phụ đi chợ theo danh sách |
| 12 tuổi trở lên | Rửa bát một bữa, lau nhà, chuẩn bị bữa sáng đơn giản cho mình | Dọn nhà tắm, phụ tổng vệ sinh, lên danh sách đồ cần mua cho nhà |
Với trẻ nhỏ, việc "của con" nên là việc con làm được trọn vẹn từ đầu đến cuối, dù chưa khéo. Giao nửa vời rồi người lớn làm lại sẽ làm con nản.
Dựng khung ngày hè: việc nhà gắn vào nhịp sinh hoạt
Việc nhà dễ duy trì nhất khi gắn vào một mốc có sẵn trong ngày, chứ không phải "lúc nào rảnh thì làm". Một khung đơn giản mà nhiều gia đình dùng:
- Sau khi thức dậy: dọn giường, gấp chăn, mở rèm. Việc nhỏ, làm ngay, không cần nhắc.
- Sau bữa sáng: dọn bát của mình, lau bàn, rồi làm việc nhà chính của ngày (quét nhà, phơi đồ, tưới cây) khi trời còn mát.
- Buổi chiều: rút quần áo, gấp đồ của mình.
- Trước giờ ngủ: mười phút cả nhà cùng thu dọn phòng khách và phòng của con.
Nguyên tắc "làm việc trước, chơi sau" dễ hiểu với trẻ: việc nhà xong thì đến giờ xem phim, chơi ngoài trời hoặc đi bơi. Không cần biến nó thành phần thưởng hay hình phạt; chỉ là thứ tự trong ngày, như người lớn đi làm xong mới nghỉ.
Bảng việc nhà mùa hè: làm sao để con tự theo được
Trẻ nhỏ chưa đọc được thì dùng hình: vẽ hoặc in hình cái giường, cái bát, cái cây. Trẻ lớn thì ghi chữ. Một bảng tốt thường:
- Chỉ có 3–5 việc mỗi ngày, ghi cụ thể ("gấp quần áo của con", không phải "giúp mẹ").
- Dán ở chỗ con nhìn thấy hằng ngày: cửa tủ lạnh, cửa phòng con.
- Có ô để con tự đánh dấu khi xong. Tự đánh dấu cho con cảm giác chủ động.
- Không có cột xếp hạng giữa anh chị em, không tính điểm thi đua.
- Đổi việc sau vài tuần để con không chán và học được việc mới.
Cuối tuần, cả nhà ngồi xem lại bảng: việc nào con thấy dễ, việc nào khó, con muốn thử việc gì mới. Hỏi ý con giúp con thấy được tôn trọng.
Khen thế nào, nhắc thế nào
Cách người lớn phản ứng quyết định con có muốn làm tiếp hay không.
- Khen nỗ lực, khen cụ thể: "Con gấp áo phẳng hơn hôm qua rồi", "Con nhớ tưới cây mà không ai nhắc" — thay vì "Con giỏi nhất nhà".
- Không làm lại trước mặt con. Nếu chăn gấp chưa vuông, để nguyên hôm nay; hôm sau chỉ con một mẹo nhỏ.
- Nhắc bằng câu hỏi: "Trước khi xem phim mình còn việc gì nhỉ?" thay cho la mắng.
- Không gắn việc nhà với phạt. "Hư thì phải rửa bát" dạy con rằng việc nhà là hình phạt — đúng điều ngược lại với mong muốn.
- Người lớn làm gương. Con thấy bố mẹ cùng làm việc nhà, không đùn đẩy, thì tự nhiên coi đó là chuyện bình thường của mọi người trong nhà, bất kể con trai hay con gái.
Khi con ở nhà với ông bà hoặc ở nhà một mình
Nhiều gia đình bố mẹ đi làm, mùa hè con ở với ông bà. Thống nhất với ông bà trước khi giao việc cho con: ông bà thường thương cháu, làm hộ hết, khiến bảng việc nhà mất tác dụng. Có thể nhờ ông bà đóng vai "người hướng dẫn": ông chỉ cháu tưới cây, bà chỉ cháu gấp quần áo. Vừa có việc, vừa có thời gian bên nhau.
Trẻ lớn ở nhà một mình vài tiếng thì chỉ giao việc an toàn: không nấu nướng bằng bếp lửa nếu con chưa thành thạo và chưa được bố mẹ đồng ý, không dùng hoá chất tẩy rửa mạnh, không leo trèo lau chỗ cao. Hoá chất tẩy rửa vẫn cất trên cao hoặc trong tủ có khoá như mọi khi.
Việc "lớn" của mùa hè: một dự án cả nhà
Ngoài việc hằng ngày, mỗi mùa hè có thể chọn một hoặc hai dự án mà con làm cùng bố mẹ, ví dụ:
- Dọn tủ sách, tủ đồ chơi cũ: con tự chọn đồ để giữ, đồ cho em họ hoặc quyên góp.
- Chăm một góc rau, chậu cây: con tưới, nhổ cỏ, ghi lại ngày cây ra lá mới.
- Sắp xếp lại phòng của con chuẩn bị năm học mới: bàn học, kệ sách, ngăn đựng sách vở.
- Học một việc mới: trẻ lớn có thể học dùng máy giặt, phơi đồ đúng cách, ủi áo đồng phục dưới sự hướng dẫn.
Dự án có điểm bắt đầu và kết thúc giúp con thấy rõ kết quả công sức của mình — cảm giác này có ích hơn mọi lời khen.
Cuối hè: chuyển thói quen sang năm học
Khoảng hai tuần trước khi vào năm học, rút gọn bảng việc nhà còn một hai việc giữ được trong năm học (dọn giường, cất đồ của mình, chuẩn bị cặp sách tối hôm trước). Nói chuyện với con: hè này con đã làm được những gì, việc nào con muốn giữ. Thói quen nhỏ mà bền qua cả năm có giá trị hơn một mùa hè làm thật nhiều rồi bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Mùa hè nên giao bao nhiêu việc nhà cho con?
Ba đến năm việc mỗi ngày là vừa, gồm vài việc nhỏ tự phục vụ bản thân và một việc chung cho cả nhà. Ít việc mà đều đặn tốt hơn nhiều việc làm vài hôm rồi bỏ.
Trẻ 6 tuổi làm được việc nhà gì trong mùa hè?
Trẻ khoảng 6–8 tuổi thường dọn được giường, dọn bát của mình sau bữa, gấp quần áo đơn giản, phân loại quần áo trước khi giặt và lau kính ở tầm thấp. Mỗi trẻ một khác, bố mẹ quan sát con làm được gì để giao cho vừa sức.
Có nên thưởng tiền khi con làm việc nhà mùa hè?
Mỗi gia đình một cách. Nhiều gia đình tách việc nhà hằng ngày (ai sống trong nhà cũng làm) khỏi những việc thêm có thể được trả tiền tiêu vặt. Điều nên tránh là biến mọi việc nhà thành việc đổi lấy tiền hoặc dùng việc nhà để phạt.
Con không chịu làm việc nhà thì phải làm sao?
Hỏi con xem việc nào con thấy khó hoặc không thích, cho con chọn việc trong một vài lựa chọn, gắn việc vào mốc cố định trong ngày và nhắc bằng câu hỏi thay vì la mắng. Bố mẹ cùng làm cũng giúp con dễ bắt nhịp hơn.
Ông bà trông cháu thì giao việc nhà cho cháu thế nào?
Thống nhất với ông bà trước để ông bà không làm hộ cháu. Có thể nhờ ông bà hướng dẫn cháu những việc ông bà giỏi như tưới cây, gấp quần áo, nhặt rau, vừa có việc vừa có thời gian ông bà cháu bên nhau.
