Dọn nhà đón Tết: lịch làm từ rằm tháng Chạp để cả nhà không mệt

Dọn nhà đón Tết dễ thở nhất khi bắt đầu từ khoảng rằm tháng Chạp và chia thành từng đợt nhỏ: tuần đầu bớt đồ, tuần thứ hai làm những chỗ bẩn nặng và chỗ cao, mấy ngày cuối chỉ còn lau lại, thay ga gối, cắm hoa. Làm dồn vào hai ngày 28–29 Tết là lý do nhiều nhà vừa mệt vừa cáu nhau đúng lúc cần vui nhất. Bài này đưa ra một lịch cụ thể theo ngày âm lịch, kèm cách chia việc để cả nhà cùng làm.

Vì sao nên bắt đầu từ rằm tháng Chạp

Từ rằm tháng Chạp đến giao thừa còn khoảng hai tuần. Quãng này đủ dài để mỗi ngày chỉ làm 30–60 phút sau giờ làm, còn cuối tuần làm một việc lớn. Bắt đầu sớm có ba cái lợi rõ ràng:

• Còn thời gian phơi. Chăn, rèm, thảm giặt xong cần nắng. Nếu nhà ở miền Bắc, cuối tháng Chạp hay có đợt rét, mưa phùn, đồ dày phơi mãi không khô. Giặt sớm thì còn chờ được ngày hanh.
• Còn thời gian cho đồ đi. Đồ cũ muốn cho, tặng hoặc bán cần vài ngày để có người nhận. Dồn vào cuối năm thì thường kết thúc bằng việc đem hết ra bãi rác.
• Tránh mùa cao điểm. Nếu cần thợ vệ sinh điều hoà, thợ sửa vòi nước, đặt sớm dễ hơn hẳn so với tuần cuối năm.

Theo tục nhiều nơi, việc lau dọn bàn thờ được làm quanh ngày 23 tháng Chạp, dịp tiễn ông Công ông Táo. Mỗi vùng, mỗi nhà có cách tính ngày riêng, nên lịch dưới đây chỉ là khung tham khảo; nhà nào có lệ riêng thì xếp theo lệ nhà mình.

Lịch dọn nhà đón Tết theo ngày âm lịch

Năm nào tháng Chạp thiếu (không có ngày 30) thì dồn việc của ngày 29 lên sớm một ngày. Đừng cố giữ đúng từng ô trong bảng: chậm một hai ngày cũng không sao, miễn là việc nặng xong trước ngày 25.

Thứ tự trong từng phòng: từ trên xuống, từ trong ra

Dù dọn phòng nào, giữ hai nguyên tắc sẽ đỡ phải làm lại:

1. Từ trên xuống dưới. Quét mạng nhện, lau đèn, nóc tủ, rồi mới tới mặt bàn, cuối cùng là sàn. Lau sàn trước rồi mới phủi trần là lau hai lần.
2. Từ trong ra ngoài. Bắt đầu từ góc xa cửa nhất, lùi dần ra cửa. Cả căn nhà cũng vậy: phòng ngủ trong cùng trước, phòng khách và lối vào sau cùng, vì đó là chỗ người qua lại nhiều nhất trong lúc dọn.
3. Khô trước, ướt sau. Hút bụi, quét khô trước; lau ướt sau. Lau ướt khi còn bụi là biến bụi thành vệt bùn mỏng.

Phòng khách

Đây là phòng khách đến chơi nhìn thấy đầu tiên, nhưng cũng là phòng dễ làm nhất nếu đã bớt đồ từ tuần trước. Tháo bọc gối sofa đem giặt, hút bụi khe ghế, lau chân bàn, lau công tắc và tay nắm cửa — hai chỗ tay người chạm nhiều nhất mà ít ai nhớ. Kệ tivi và dây điện phía sau thường là ổ bụi; rút phích trước khi lau.

Phòng ngủ

Lật hoặc xoay đầu nệm nếu loại nệm cho phép (xem hướng dẫn của nhà sản xuất), hút bụi mặt nệm, phơi gối. Gầm giường thường là chỗ đồ bị lãng quên: lôi ra hết, lau sàn bên dưới, chỉ cất lại thứ còn dùng.

Bếp

Bếp ngày Tết sẽ phải làm việc nhiều hơn mọi tháng, nên dọn bếp nên xong trước khi mua sắm đồ Tết. Dọn tủ lạnh: lấy hết ra, bỏ đồ hết hạn, lau từng ngăn bằng nước ấm pha chút nước rửa chén, lau khô rồi mới xếp lại. Ngăn mát nên giữ ở mức 5°C trở xuống, ngăn đá khoảng −18°C. Máy hút mùi và tường bếp bám dầu làm sau tủ lạnh, khi bếp đã gọn.

Nhà tắm và ban công

Nhà tắm để gần cuối vì dùng hoá chất nhiều nhất. Một lưu ý không được bỏ qua: không bao giờ trộn nước Javel (chất tẩy gốc clo) với chất tẩy có axit (nhiều loại tẩy cặn, tẩy bồn cầu) hoặc với amoniac — trộn sẽ sinh khí độc. Dùng loại nào thì xả sạch bằng nước rồi mới dùng loại khác, mở cửa sổ hoặc bật quạt hút cho thoáng. Ban công: nhổ cỏ dại trong chậu, lau lan can, quét lá, kiểm tra lỗ thoát nước sàn có bị lá chặn không.

Chia việc cho cả nhà: ai làm gì

Dọn nhà Tết hay thành chuyện cãi nhau không phải vì việc nhiều, mà vì việc dồn về một người còn những người khác "chờ được nhờ". Một buổi họp ngắn khoảng rằm tháng Chạp giải quyết được phần lớn chuyện này.

• Viết hết việc ra. Cả những việc vô hình như mua khăn lau mới, nhớ lịch thợ điều hoà, gọi người lấy đồ cũ. Viết ra rồi mới thấy khối lượng thật.
• Cho mỗi người tự chọn trước. Người thích leo trèo nhận chỗ cao, người kỹ tính nhận bếp, người khoẻ nhận việc khuân vác. Việc còn lại mới chia.
• Trẻ con nhận việc theo sức. Trẻ nhỏ có thể lau tay nắm cửa, xếp sách, gấp khăn; trẻ lớn hơn lau kính thấp, hút bụi. Nhiều chuyên gia nhi khoa khuyên giao việc vừa sức để trẻ thấy mình góp phần, và khen sự cố gắng chứ không so ai làm nhanh hơn ai.
• Ông bà nhận việc nhẹ, không leo cao. Ông bà thường thích việc tỉ mỉ: lau bộ ấm chén, xếp đồ thờ, cắm hoa. Không để người lớn tuổi đứng ghế, đứng thang.

Một tờ giấy dán tủ lạnh, ghi việc và tên người nhận, gạch đi khi xong, là đủ. Không cần bảng tính điểm.

Bớt đồ trước khi dọn: tiết kiệm nửa thời gian

Lau một cái kệ chất đầy đồ mất gấp mấy lần lau kệ đã bớt. Vì thế tuần đầu nên dành cho việc bớt đồ, không phải lau chùi. Vài nhóm đồ cuối năm hay tồn:

• Hộp quà, túi giấy, hộp bánh năm ngoái giữ lại "để đựng đồ" nhưng chưa bao giờ dùng.
• Quần áo con đã chật, giày dép đã hỏng đế.
• Giấy tờ: hoá đơn điện nước cũ, tờ rơi, sách hướng dẫn của đồ đã vứt.
• Gia vị, đồ khô, thuốc đã hết hạn.
• Đồ trang trí Tết năm trước đã bạc màu, đứt dây.

Đồ còn tốt nhưng nhà không dùng có thể cho người thân, hàng xóm, hoặc gửi các điểm quyên góp quần áo ở phường, nhà thờ, chùa. Đồ hỏng thì phân loại: giấy, nhựa, kim loại để riêng cho người thu mua phế liệu; pin, bóng đèn cũ không bỏ chung rác sinh hoạt nếu nơi mình ở có điểm thu gom riêng.

Những việc hay quên nhưng cuối năm nên làm

• Lỗ thoát nước nhà tắm, bồn rửa. Gỡ tóc, rửa xi phông. Mấy ngày Tết đông người, thoát nước chậm là chuyện khó chịu nhất.
• Lưới lọc máy giặt, lưới lọc điều hoà. Điều hoà ở miền Nam dịp Tết vẫn chạy nhiều, lưới lọc bẩn làm máy kém mát.
• Quạt hút nhà tắm, quạt hút bếp. Cánh quạt bám bụi dày làm máy kêu và hút yếu.
• Tủ thuốc. Kiểm hạn, bỏ thuốc hết hạn, bổ sung thuốc hạ sốt, men tiêu hoá, băng dán — nhà thuốc nghỉ Tết vài ngày.
• Đèn hỏng, ổ cắm lỏng. Ghi lại và gọi thợ trước Tết, không tự sửa nếu không rành điện.

Dọn nhà Tết khác nhau theo miền

Khí hậu ba miền dịp Tết rất khác, nên thứ tự việc cũng nên khác:

• Miền Bắc: Tết thường rơi vào cuối mùa đông, có thể rét, mưa phùn; sau Tết lại sắp vào mùa nồm. Giặt đồ dày càng sớm càng tốt. Lau sàn xong nên lau khô lại, tránh để sàn ẩm lâu.
• Miền Trung: Nhiều nơi vừa qua mùa mưa lũ cuối năm. Nếu nhà từng bị ngấm nước, ưu tiên kiểm tra chân tường, góc tủ có mốc không, phơi khô đồ gỗ trước khi lau bóng.
• Miền Nam: Tết vào mùa khô, nắng tốt, giặt phơi dễ, nhưng bụi nhiều. Lau cửa sổ, lưới chống muỗi và quạt nên để sát ngày, nếu lau quá sớm sẽ bụi lại.

Giữ nhà gọn trong mấy ngày Tết

Dọn xong mà ba ngày Tết khách ra vào, nhà lại bừa như cũ thì ai cũng nản. Vài thói quen nhỏ giúp nhà trụ được:

• Đặt một thùng rác có nắp và một túi đựng vỏ hạt dưa, giấy kẹo ngay cạnh bàn khách.
• Kê sẵn chỗ để giày dép ở cửa, nhất là khi nhà có thói quen bỏ dép ngoài.
• Mỗi tối trước khi ngủ, cả nhà dành mười phút thu dọn chén đĩa, đổ rác, lau bàn. Mười phút mỗi tối nhẹ hơn nhiều so với một buổi dọn sau Tết.
• Theo tục nhiều nơi, mấy ngày đầu năm kiêng quét nhà đổ rác; nếu nhà giữ tục này, chuẩn bị thêm túi rác lớn để gom tạm và chỉ dùng chổi lông gà, khăn lau cho gọn mặt bàn. Nhà không kiêng thì cứ dọn bình thường.