Về thăm ông bà cuối tuần, con cháu phụ được nhiều nhất ở những việc ông bà khó tự làm: việc trên cao, việc nặng, việc cần cúi lâu, và việc liên quan đến điện thoại, giấy tờ. Muốn giúp mà không làm ông bà phật ý thì hỏi trước ông bà cần gì, làm theo cách ông bà quen, không tự ý vứt đồ hay xếp lại nhà theo ý mình. Trẻ con đi cùng cũng có phần việc riêng, và thời gian ngồi nghe ông bà kể chuyện cũng quan trọng không kém việc dọn dẹp.
Hỏi trước, đừng "dọn giúp" theo ý mình
Con cháu về thăm thường muốn làm thật nhiều trong một buổi: lau hết nhà, dọn tủ lạnh, vứt đồ cũ. Thiện ý thì có, nhưng ông bà có thể thấy như nhà mình bị xáo tung, đồ quen không biết để đâu, món mình giữ mấy chục năm bị coi là rác. Nhiều cụ cũng ngại nhờ vì sợ phiền con cháu.
Cách tế nhị hơn là gọi điện hỏi từ giữa tuần: "Cuối tuần con về, bố mẹ có việc gì cần làm không?" Ông bà thường nói "không có gì đâu", nên hỏi cụ thể: "Quạt trần có cần lau không? Bóng đèn nhà tắm còn sáng không? Gạo còn nhiều không?" Câu hỏi cụ thể dễ được trả lời thật hơn.
Khi đến nơi, đi một vòng nhà, để ý mà không bình luận. Những chỗ ông bà đã không với tới được lâu rồi thường lộ ra ngay: nóc tủ bụi dày, quạt trần đen cánh, bóng đèn cháy chưa thay, cỏ mọc kín góc sân.
Những việc nên phụ ông bà
| Nhóm việc | Ví dụ | Vì sao ông bà khó tự làm |
|---|---|---|
| Việc trên cao | Lau quạt trần, nóc tủ, thay bóng đèn, tháo rèm đi giặt, lau cửa kính cao | Leo thang, đứng ghế dễ ngã, nguy hiểm ở tuổi già |
| Việc nặng | Mang bao gạo, bình nước, chuyển chậu cây, kê lại đồ đạc | Dễ đau lưng, chấn thương |
| Việc phải cúi lâu | Lau gầm giường, cọ sàn nhà tắm, nhổ cỏ | Mỏi lưng, chóng mặt khi đứng dậy |
| Việc cần sức tay | Giặt chăn, màn, ga gối dày; vắt, phơi | Tay yếu, khó vắt khô đồ to |
| Việc kỹ thuật | Cài chữ to trên điện thoại, lưu số người thân, sửa ti vi mất kênh, đọc giúp giấy tờ | Mắt kém, ngại công nghệ |
| Việc kiểm tra | Xem hạn dùng thuốc, đồ trong tủ lạnh, gas còn nhiều không | Mắt kém, hay quên |
Việc trên cao để người trẻ, khoẻ làm, dùng thang chắc chắn, có người giữ chân thang, không đứng lên ghế nhựa hay ghế xoay. Ngắt điện trước khi thay bóng đèn hoặc lau quạt trần.
Những chỗ cần tế nhị
Đồ cũ của ông bà
Nhiều người già giữ đồ rất kỹ: túi ni lông gấp gọn, hộp bánh rỗng, quần áo cũ, giấy tờ từ nhiều năm. Với họ, đó là thói quen tiết kiệm từ thời khó, hay là kỷ niệm. Đừng tự ý vứt. Nếu đồ quá nhiều làm vướng lối đi hay dễ cháy, hỏi ông bà: "Mình để chỗ này gọn lại, chỗ này để đi lại cho dễ, ông bà thấy được không?" Một góc gọn được ông bà đồng ý tốt hơn cả nhà gọn mà ông bà buồn.
Tủ lạnh
Tủ lạnh nhà ông bà hay có đồ để lâu. Xem hạn dùng giúp ông bà, nói nhẹ nhàng: "Hộp này hết hạn rồi bố ạ, con bỏ nhé". Kiểm tra nhiệt độ ngăn mát ở khoảng 5°C trở xuống, ngăn đá khoảng −18°C. Đồ đã nấu chín để lâu thì nói với ông bà về chuyện an toàn, đừng bỏ trước mặt như phán xét.
Cách làm của ông bà
Ông bà quen để chổi ở góc này, xếp bát kiểu này, phơi đồ hướng kia. Làm theo cách đó, kể cả khi mình thấy cách khác tiện hơn. Nhà là của ông bà.
Phần việc cho cháu
Trẻ con đi theo bố mẹ về nhà ông bà không chỉ để chơi. Có những việc cháu làm được và ông bà rất vui khi thấy cháu làm:
- Cháu nhỏ 3–6 tuổi: tưới cây, nhặt lá ngoài sân, mang dép cho ông, lấy nước cho bà, xếp đũa thìa khi ăn cơm.
- Cháu 7–10 tuổi: quét sân, lau bàn, phơi đồ nhỏ, đọc to chữ trên hộp thuốc cho bà (người lớn kiểm lại), giúp ông bà gọi video cho cô chú ở xa.
- Cháu lớn: chỉ ông bà dùng điện thoại, cài sẵn những thứ ông bà hay cần, lau dọn cùng bố mẹ, nấu ăn cùng bà.
Không biến buổi thăm thành buổi lao động cho cháu. Một hai việc là đủ, còn lại để cháu ngồi với ông bà, nghe chuyện, chơi cờ, xem ảnh cũ. Với ông bà, nghe cháu kể chuyện ở trường có khi quý hơn cái sàn được lau.
An toàn trong nhà ông bà
Mỗi lần về là một dịp nhìn quanh nhà bằng con mắt của người già. Không cần sửa lớn, chỉ để ý những thứ dễ gây ngã:
- Thảm chùi chân trượt, dây điện vắt ngang lối đi, đồ để trên cầu thang.
- Nhà tắm trơn, thiếu tay vịn, thiếu đèn ngủ ban đêm từ phòng ngủ ra nhà vệ sinh.
- Đồ hay dùng để quá cao, ông bà phải kiễng chân hay trèo lên ghế mới lấy được. Chuyển xuống tầm tay.
Nếu thấy ông bà hay quên, đi lại loạng choạng, sút cân, ngã nhiều lần, hãy nói với anh chị em và đưa ông bà đi khám. Những dấu hiệu ấy con cháu ở xa, chỉ về mỗi tuần một lần, thường là người nhận ra trước.
Chia lịch thăm giữa anh chị em
Nhà có nhiều con, việc về thăm và phụ ông bà dễ dồn vào người ở gần nhất. Lâu dần người đó mệt, người ở xa thấy áy náy. Vài cách chia:
- Lập lịch luân phiên theo tuần giữa các nhà, ghi lên nhóm nhắn tin chung.
- Người ở xa nhận phần việc làm được từ xa: đặt lịch khám cho ông bà, gọi thợ sửa đồ, mua đồ gửi về.
- Mỗi lần thăm, ghi lại việc đã làm và việc còn lại để nhà sau làm tiếp.
Ông bà ở chung với một người con thì những người con khác về thăm cuối tuần còn có thêm một việc: cho người đang chăm ông bà hằng ngày được nghỉ vài tiếng.
Thời gian không làm gì cả
Đừng để cả buổi thăm ông bà thành danh sách việc. Ông bà muốn con cháu về, trước hết là để thấy mặt, nghe giọng, ăn cùng một bữa. Dành ít nhất một khoảng không có việc gì: ngồi uống trà, đi dạo quanh xóm, xem lại album ảnh, nghe ông kể chuyện đã nghe mười lần. Trẻ con nhớ những buổi chiều như thế lâu hơn nhiều so với những buổi dọn dẹp.
Góc nhìn hôm nay
Trước lần về thăm tới, gọi hỏi ông bà ba câu cụ thể về những việc trên cao, việc nặng, việc điện thoại. Khi về, làm một việc to nhất ông bà cần, một việc nhỏ cùng con, và dành ít nhất một tiếng chỉ để ngồi với ông bà. Ghi lại những gì cần làm lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Về thăm ông bà nên giúp những việc gì?
Những việc ông bà khó tự làm: việc trên cao như lau quạt trần, thay bóng đèn; việc nặng như mang gạo, kê đồ; việc phải cúi lâu như lau gầm giường; giặt đồ dày; và cài đặt điện thoại, đọc giúp giấy tờ, xem hạn thuốc.
Làm sao giúp ông bà dọn nhà mà không làm ông bà phật ý?
Hỏi trước ông bà cần gì bằng câu hỏi cụ thể, làm theo cách ông bà quen sắp xếp và không tự ý vứt đồ. Với đồ cũ gây vướng, bàn với ông bà để dọn gọn một góc thay vì dọn cả nhà.
Cháu nhỏ có thể giúp gì khi về thăm ông bà?
Cháu 3–6 tuổi tưới cây, nhặt lá, mang dép, lấy nước; cháu lớn hơn quét sân, lau bàn, giúp ông bà gọi video cho người thân. Không nên biến cả buổi thăm thành buổi lao động cho cháu.
Cần để ý gì về an toàn trong nhà ông bà?
Những thứ dễ gây ngã: thảm trượt, dây điện ngang lối đi, nhà tắm trơn, thiếu đèn đêm, đồ để quá cao. Nếu ông bà hay quên, đi lại loạng choạng hay ngã nhiều lần, nên đưa ông bà đi khám.
Anh chị em chia việc chăm ông bà thế nào cho công bằng?
Lập lịch thăm luân phiên, người ở xa nhận việc làm được từ xa như đặt lịch khám, gọi thợ. Ghi lại việc đã làm để nhà sau làm tiếp và để người chăm ông bà hằng ngày có thời gian nghỉ.
