Dọn dẹp trước và sau ngày giỗ, đám tiệc tại nhà: phân công không dồn việc

Dọn dẹp cho ngày giỗ hay đám tiệc tại nhà nhẹ nhất khi chia làm ba chặng: hai ba ngày trước dọn chỗ và mượn đủ bàn ghế, bát đĩa; trong ngày có người lo riêng việc thu dọn chén bát và rác; xong cỗ thì cất thức ăn thừa vào tủ lạnh sớm rồi mới rửa dọn. Phần dễ gây mệt và cãi nhau nhất thường là sau cỗ, khi khách về và mọi việc đổ dồn lên vài người ở lại. Phân công từ trước là cách tránh chuyện đó.

Trước ngày giỗ, đám tiệc: dọn chỗ và lên danh sách

Ngày giỗ ở nhiều gia đình Việt là dịp con cháu tụ về, có khi vài mâm, có khi vài chục người. Đám tiệc như mừng thọ, đầy tháng, tân gia cũng tương tự. Hai ba ngày trước, cả nhà nên ngồi lại trả lời mấy câu:

• Khoảng bao nhiêu khách, ngồi mấy mâm, ngồi ở đâu (trong nhà, sân, tầng thượng, nhà hàng xóm cho mượn)?
• Nấu ở nhà hay đặt cỗ? Nếu nấu, ai nấu món gì, bếp nào, nồi nào?
• Còn thiếu bàn ghế, mâm, bát đĩa, cốc không? Mượn của ai, thuê ở đâu, ai đi lấy và ai trả?
• Rác để đâu, ai đi đổ?
• Ai lo phần cúng (theo tục nhà mình), ai lo đón khách?

Ghi tất cả ra một tờ giấy. Việc vô hình như "nhớ trả bát cho bác hàng xóm" hay "mua thêm túi rác" mà không ghi thì hầu như sẽ rơi vào người chủ nhà mệt nhất.

Bảng phân công gợi ý

Không nhất thiết người trong nhà làm hết. Họ hàng đến sớm thường muốn phụ một tay; giao cho họ một nhóm việc rõ ràng sẽ dễ hơn để mọi người tự đoán.

Dọn nhà trước ngày: chỉ những chỗ khách dùng

Không cần tổng vệ sinh trước mỗi ngày giỗ. Tập trung vào:

1. Lối vào và chỗ để giày dép, xe máy. Khách đông, dép nhiều; kê thêm kệ hoặc khoanh một khu để dép.
2. Phòng khách, chỗ ngồi cỗ. Dọn bớt đồ trang trí dễ vỡ, đồ trên bàn thấp để có chỗ.
3. Nhà vệ sinh. Cọ bồn cầu, bổ sung giấy vệ sinh, xà phòng rửa tay, khăn lau tay; đặt thùng rác có nắp. Ngày đông khách, nên có người kiểm tra lại giữa buổi.
4. Bếp và tủ lạnh. Dọn tủ lạnh từ trước để có chỗ cho nguyên liệu và thức ăn thừa sau cỗ.
5. Bàn thờ. Theo tục nhiều nơi, con cháu lau dọn bàn thờ trước ngày giỗ, thay hoa, thay nước; cách làm mỗi nhà một khác.

Trong ngày: dọn "cuốn chiếu" để không dồn việc

Bí quyết của những nhà làm cỗ nhiều là dọn trong lúc làm, không để đến cuối:

• Một người rửa dồn ở bếp. Nồi, chảo, thớt dùng xong rửa luôn, vừa có đồ dùng tiếp, vừa đỡ đống việc cuối ngày.
• Chậu ngâm bát. Đặt sẵn chậu nước có nước rửa chén pha loãng ở góc bếp hoặc sân; mâm dọn xuống thì gạt thức ăn thừa vào túi rác, bát đĩa thả vào chậu. Bát ngâm sớm rửa nhanh hơn nhiều so với để khô.
• Thay túi rác khi đầy, buộc kín, đưa ra chỗ để rác. Ngày nóng, rác thức ăn để lâu sẽ bốc mùi và kéo ruồi.
• Tách riêng vỏ lon, chai nhựa, thùng giấy để bán phế liệu hoặc bỏ đúng chỗ.
• Lau sàn chỗ đổ nước, đổ canh ngay, nhất là sàn gạch men — sàn trơn khi đông người qua lại là nguy cơ ngã cho người lớn tuổi.

Sau cỗ: thức ăn thừa trước, chén bát sau

Khách về, việc đầu tiên không phải là rửa bát mà là xử lý thức ăn thừa, vì thức ăn để ngoài lâu là nguy cơ ngộ độc. Theo khuyến cáo "5 chìa khoá an toàn thực phẩm" của Tổ chức Y tế Thế giới, thức ăn đã nấu chín không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ.

• Chia thức ăn thừa vào hộp nhỏ, có nắp, để nguội bớt rồi cho vào tủ lạnh sớm. Hộp nhỏ nguội nhanh và lạnh đều hơn một nồi lớn.
• Không chất đầy tủ lạnh đến mức hơi lạnh không lưu thông. Ngăn mát nên ở 5°C trở xuống.
• Món dễ hỏng (gỏi, nộm, món có nước dừa, đồ biển) ăn trong thời gian ngắn hoặc bỏ nếu đã để ngoài lâu.
• Khi hâm lại, đun sôi kỹ. Món nào có mùi lạ, nhớt, chua bất thường thì bỏ, không tiếc.
• Chia đồ ăn cho họ hàng mang về: đóng hộp gọn, ghi nhớ trả hộp sau.

Sau đó mới đến chén bát. Rửa theo thứ tự: cốc, chén ít dầu mỡ trước; đĩa, bát dầu mỡ sau; nồi chảo cuối cùng. Thay nước rửa khi đục. Bát đĩa mượn thì để riêng, đếm và trả đúng nhà.

Dọn lại nhà và trả đồ mượn

1. Lau bàn ghế, gấp bàn ghế thuê hoặc mượn, trả trong ngày hoặc hôm sau như đã hẹn.
2. Quét, lau sàn phòng ăn, sân, lối vào. Nước lau sàn sau cỗ nên có chút nước tẩy rửa sàn để hết vết dầu mỡ, tránh trơn.
3. Lau bếp, hút mùi, đổ dầu mỡ thừa vào chai hoặc túi buộc kín bỏ rác, không đổ xuống bồn rửa làm tắc cống.
4. Đổ rác, rửa thùng rác.
5. Theo nếp từng nhà, hạ lễ trên bàn thờ, lau lại mặt bàn.

Đừng để một người gánh hết

Ở nhiều gia đình, sau mỗi ngày giỗ là một người — thường là người chủ bếp — thức khuya rửa dọn một mình trong khi những người khác đã nghỉ. Không cần biến chuyện này thành tranh cãi ai đúng ai sai. Cách nhẹ nhàng nhất là phân công từ trước, nói rõ ai ở lại phụ dọn sau cỗ, và cả nhà cùng dọn trong 30–45 phút đầu sau khi khách về. Nhiều tay thì việc nặng nhất cũng xong nhanh.

Trẻ con trong họ cũng có thể góp phần: thu cốc, xếp ghế, đưa túi rác ra cửa. Khen các cháu vì đã phụ, không so cháu nào làm giỏi hơn cháu nào.