Để da tay không khô nứt vì việc nhà, cần đeo găng tay khi rửa bát, giặt tay, cọ nhà tắm và dùng bất kỳ chất tẩy rửa nào; chọn đúng loại găng (cao su, nitrile hoặc nhựa mỏng) theo việc; lót găng vải mỏng nếu tay ra mồ hôi; và bôi kem dưỡng ẩm ngay sau khi rửa tay, lau khô. Nước và chất tẩy rửa lặp đi lặp lại mỗi ngày là nguyên nhân hay gặp nhất của viêm da tay ở người làm việc nhà. Tay nứt rướm máu, nổi mụn nước, ngứa nhiều hoặc không đỡ sau vài tuần thì nên đi khám da liễu.
Vì sao việc nhà làm hỏng da tay
Lớp ngoài cùng của da có một lớp dầu và chất béo tự nhiên giữ ẩm, chắn chất kích ứng. Mỗi lần tay ngâm nước, gặp nước rửa chén, xà phòng, bột giặt, lớp này bị rửa trôi một ít. Một lần thì không sao, nhưng rửa bát ba bữa, giặt tay, lau nhà, thay tã cho con, rửa tay liên tục — lớp bảo vệ không kịp hồi phục. Da khô, bong vảy, nứt ở đầu ngón, kẽ ngón, mu bàn tay; có khi đỏ, ngứa, rát.
Các bác sĩ da liễu gọi đây là viêm da tiếp xúc. Có hai kiểu chính:
- Viêm da tiếp xúc kích ứng: do da tiếp xúc nhiều lần với nước, chất tẩy rửa — gặp ở rất nhiều người làm việc nhà, người làm nghề phải rửa tay nhiều.
- Viêm da tiếp xúc dị ứng: do cơ thể dị ứng với một chất cụ thể, có thể là hương liệu, chất bảo quản trong sản phẩm, hoặc chính cao su (latex) của găng tay.
Người có cơ địa dị ứng, từng bị chàm, phụ nữ sau sinh (rửa tay, giặt đồ cho con nhiều) thường dễ bị hơn.
Chọn găng tay theo việc
| Loại găng | Ưu điểm | Hợp với việc | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Găng cao su dày, dài cổ (thường là cao su tự nhiên) | Bền, dẻo, chịu nước tốt, cổ dài không cho nước tràn vào | Rửa bát, giặt tay, cọ nhà tắm, lau nhà | Người dị ứng latex không dùng; cổ găng nên dài quá cổ tay |
| Găng nitrile | Không chứa latex, chịu dầu mỡ và nhiều loại hoá chất tốt | Dùng chất tẩy mạnh, tẩy dầu mỡ bếp, xử lý nấm mốc; người dị ứng latex | Loại mỏng dùng một lần dễ thủng khi chà mạnh; có loại dày dùng nhiều lần |
| Găng nhựa mỏng dùng một lần | Tiện, đeo nhanh | Việc ngắn như sơ chế thực phẩm, thay tã, nhặt rác | Không chịu được hoá chất mạnh và chà xát lâu |
| Găng vải, găng len mỏng | Thấm mồ hôi, êm | Lót bên trong găng cao su; làm vườn, lau bụi khô | Không chống nước |
| Găng chịu nhiệt | Cách nhiệt | Lấy đồ từ lò nướng, bê nồi nóng | Không dùng thay găng rửa bát |
Nên có ít nhất hai đôi găng cao su khác màu: một đôi cho bếp, rửa bát; một đôi cho nhà vệ sinh, bồn cầu. Không dùng lẫn.
Đeo găng đúng cách
- Tay khô, sạch trước khi đeo. Đeo găng lên tay ướt là nhốt nước sát da cả buổi.
- Lót găng vải mỏng bên trong nếu tay hay ra mồ hôi hoặc phải đeo lâu. Mồ hôi bí trong găng cũng làm da yếu đi.
- Không đeo găng liên tục quá lâu. Làm việc lâu thì nghỉ giữa chừng, tháo găng cho tay thoáng.
- Kéo cổ găng qua cổ tay, có thể gập mép cổ găng ra ngoài thành gờ để nước không chảy ngược vào khi giơ tay lên.
- Tháo nhẫn, đồng hồ trước khi làm việc ướt: xà phòng và nước đọng dưới nhẫn hay gây viêm da một vòng quanh ngón.
- Sau khi dùng: rửa mặt ngoài găng khi còn đeo, tháo ra, lộn trái phơi khô cả trong lẫn ngoài. Găng ẩm bên trong là chỗ vi khuẩn, nấm phát triển.
- Thay găng khi thủng, rách, cứng giòn, có mùi khó chịu không hết. Găng thủng nhỏ còn tệ hơn không đeo, vì nước lọt vào đọng sát da.
Những việc không được bỏ găng
- Pha và dùng nước Javel, chất tẩy bồn cầu, tẩy cặn, thông cống.
- Xử lý nấm mốc trên tường, rèm.
- Dọn nhà sau ngập lụt, bùn đất.
- Ngâm, giặt tay quần áo với bột giặt, chất tẩy gốc oxy.
- Dọn rác, cọ thùng rác, xử lý xác chuột, gián.
Với chất tẩy mạnh, đeo thêm kính bảo hộ nếu có nguy cơ bắn, và luôn mở cửa thông gió. Đeo găng không làm việc trộn hoá chất trở nên an toàn — Javel vẫn không được trộn với chất có axit hoặc amoniac.
Chăm da tay hằng ngày
- Rửa tay bằng nước ấm vừa, không nóng. Nước nóng rửa trôi lớp dầu tự nhiên nhanh hơn.
- Dùng xà phòng rửa tay dịu nhẹ, không dùng nước rửa chén hay bột giặt để rửa tay.
- Lau khô kỹ, cả kẽ ngón và dưới móng.
- Bôi kem dưỡng ẩm ngay sau khi rửa, khi da còn hơi ấm. Chọn loại không mùi, ít thành phần; loại đặc, dạng mỡ hoặc kem dày giữ ẩm tốt hơn loại lỏng.
- Bôi lớp dày trước khi ngủ; có thể đeo găng cotton mỏng qua đêm khi da đang khô nứt nhiều.
- Để kem dưỡng ở chỗ thấy ngay: cạnh bồn rửa bát, cạnh chỗ giặt. Không thấy thì sẽ quên.
Giảm việc ướt ngay từ cách làm
Bớt số lần tay phải ngâm nước cũng quan trọng không kém đeo găng:
- Gom bát rửa một lần thay vì rửa lắt nhắt từng chiếc trong ngày.
- Ngâm nồi chảo dính trước để lúc rửa không phải chà lâu.
- Dùng bàn chải cán dài cho chai lọ, cốc sâu, đỡ phải thò tay vào nước.
- Giặt máy những đồ có thể giặt máy, chỉ giặt tay đồ thật sự cần.
- Dùng cây lau có bộ vắt thay vì vắt giẻ bằng tay.
- Không ngâm tay trong nước giặt pha đặc để "cho sạch"; dùng đúng lượng ghi trên bao bì.
Khi nào cần đi khám
Da khô nhẹ thường đỡ sau vài ngày đến vài tuần nếu đeo găng và dưỡng ẩm đều đặn. Nên đến bác sĩ da liễu khi:
- Da nứt sâu, rướm máu, đau khi cử động ngón tay.
- Nổi mụn nước, ngứa nhiều, chảy dịch.
- Vùng da đỏ, sưng, nóng, có mủ — có thể bị nhiễm trùng.
- Tình trạng kéo dài vài tuần không đỡ hoặc tái đi tái lại.
- Nghi dị ứng găng cao su: ngứa, đỏ, nổi mẩn đúng vùng tiếp xúc với găng.
Không tự mua thuốc bôi chứa corticoid dùng kéo dài khi chưa có chỉ định, vì có thể làm mỏng da và che lấp bệnh.
Chia bớt việc ướt
Nếu một người trong nhà gánh gần hết việc rửa bát, giặt tay, lau nhà, đôi tay người đó chịu tải lớn nhất. Khi người đó bị viêm da tay, cả nhà có thể đỡ bằng cách chia lại phần việc ướt trong thời gian da hồi phục, dùng máy rửa bát hoặc máy giặt cho phần lớn đồ nếu có, và nhắc nhau đeo găng — kể cả con lớn khi được giao rửa bát.
Câu hỏi thường gặp
Rửa bát nhiều bị nứt da tay phải làm sao?
Đeo găng cao su dài cổ mỗi lần rửa bát, rửa tay bằng nước ấm vừa với xà phòng dịu, lau khô kỹ và bôi kem dưỡng ẩm không mùi ngay sau đó. Nếu da nứt sâu, rướm máu hoặc không đỡ sau vài tuần thì nên đi khám da liễu.
Găng tay nitrile khác găng cao su thế nào?
Găng cao su thường làm từ cao su tự nhiên, dẻo và bền, nhưng người dị ứng latex không dùng được. Găng nitrile không chứa latex, chịu dầu mỡ và nhiều loại hoá chất tốt, hợp khi dùng chất tẩy mạnh hoặc cho người dị ứng latex.
Có nên lót găng vải bên trong găng cao su?
Nên, nếu tay hay ra mồ hôi hoặc phải đeo găng lâu. Găng vải mỏng thấm mồ hôi, giúp da không bị bí ẩm, và có thể giặt riêng sau khi dùng.
Dị ứng găng cao su có biểu hiện gì?
Thường là ngứa, đỏ, nổi mẩn hoặc mụn nước đúng vùng da tiếp xúc với găng. Khi nghi dị ứng, đổi sang găng nitrile và đi khám để bác sĩ xác định nguyên nhân.
Găng tay rửa bát bao lâu thì thay?
Thay khi găng bị thủng, rách, cứng giòn hoặc có mùi khó chịu không hết sau khi rửa phơi. Găng thủng nhỏ cũng nên bỏ, vì nước lọt vào sẽ đọng sát da.
