Giờ giấc chung trong gia đình là vài mốc cả nhà cùng giữ: giờ ăn tối, giờ trẻ đi ngủ, giờ cất điện thoại, giờ yên tĩnh buổi tối. Không cần quy định mọi phút trong ngày, chỉ cần ba bốn mốc cố định để mọi người biết lúc nào nhà mình ăn, lúc nào nhà mình nghỉ. Mốc nào cũng nên được cả nhà bàn và đồng ý, kể cả người lớn, và người lớn phải giữ trước.
Vì sao cần giờ giấc chung
Một nhà mà mỗi người một giờ thường gặp những chuyện quen thuộc: người nấu cơm phải hâm đi hâm lại cho từng người về muộn; con thức khuya vì thấy bố mẹ vẫn xem điện thoại; tiếng ti vi phòng này làm phiền giấc ngủ phòng kia; ông bà dậy sớm mà con cháu đi ngủ muộn, va nhau cả hai đầu ngày.
Giờ giấc chung không nhằm kiểm soát. Nó giúp mỗi người đoán được người khác sẽ làm gì, bớt phải hỏi, bớt phải chờ, bớt va chạm. Nhà có nhịp ổn định thì việc nhà cũng dễ chia hơn: biết 19 giờ ăn thì biết 18 giờ 30 phải dọn bàn.
Ngủ: mốc quan trọng nhất
Ngủ là mốc nên cố định nhất, vì thiếu ngủ ảnh hưởng tới mọi thứ khác, từ tâm trạng đến sức học, sức làm. Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) đưa ra khuyến nghị về thời lượng ngủ trong 24 giờ theo tuổi:
| Tuổi | Thời lượng ngủ khuyến nghị (trong 24 giờ) |
|---|---|
| 3–5 tuổi | 10–13 tiếng, tính cả giấc trưa |
| 6–12 tuổi | 9–12 tiếng |
| 13–18 tuổi | 8–10 tiếng |
| Người lớn | Từ 7 tiếng trở lên |
Từ giờ phải dậy, tính ngược lại sẽ ra giờ nên lên giường. Ví dụ con lớp 3 phải dậy lúc 6 giờ, cần khoảng 10 tiếng ngủ thì nên lên giường khoảng 20 giờ đến 20 giờ 30, vì còn thời gian để thiếp đi.
Ngủ đều giờ cả cuối tuần cũng quan trọng. Thứ Bảy, Chủ nhật thức khuya dậy muộn hai ba tiếng thì sáng thứ Hai cả nhà như bị lệch múi giờ. Nhiều chuyên gia giấc ngủ khuyên giữ chênh lệch cuối tuần trong khoảng một tiếng.
Nếu trẻ ngủ đủ giờ mà vẫn thường mệt, ngáy to, hay thức giấc, hoặc người lớn mất ngủ kéo dài, nên đi khám thay vì tự xoay xở.
Ăn: một khung giờ, không phải một phút
Bữa tối chung cần một khung giờ ai cũng biết, ví dụ từ 18 giờ 30 đến 19 giờ. Ai về muộn hơn khung đó thì báo trước, để người nấu biết có chờ hay không. Không cần cứng nhắc đúng phút, nhưng khung giờ giúp người nấu không phải đoán.
Với nhà có trẻ nhỏ, bữa tối không nên quá muộn so với giờ ngủ của trẻ. Ăn xong ngay rồi đi ngủ thì trẻ khó ngủ; ăn quá sớm thì trẻ đói đêm. Mỗi nhà tự tìm khoảng hợp, thường cách giờ ngủ hai tiếng là vừa.
Bữa sáng ngày đi học, đi làm thường khó ăn chung. Có thể chọn bữa sáng cuối tuần làm bữa chung thứ hai.
Điện thoại và màn hình: quy ước cho cả người lớn
Đây là mốc dễ gây cãi nhau nhất, và cũng là mốc mà người lớn hay tự miễn cho mình nhất. Một quy định "con không được dùng điện thoại sau 21 giờ" trong khi bố mẹ lướt điện thoại tới nửa đêm sẽ không trụ được lâu.
Khuyến nghị cho trẻ nhỏ
Năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ dưới 2 tuổi không ngồi xem màn hình; trẻ 2 tuổi xem không quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt; trẻ 3–4 tuổi cũng không quá 1 giờ mỗi ngày. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) không đưa ra một con số cứng, mà khuyên mỗi gia đình lập "kế hoạch dùng truyền thông gia đình" (Family Media Plan): giờ nào dùng, ở đâu, nội dung gì, và những vùng không màn hình.
Những quy ước nhiều nhà dùng
- Bữa ăn không màn hình: điện thoại vào giỏ chung ngoài phòng ăn, ti vi tắt.
- Phòng ngủ không sạc điện thoại: cả nhà sạc ở phòng khách qua đêm. Người lớn cần báo thức thì dùng đồng hồ báo thức.
- Một giờ trước giờ ngủ: tắt màn hình, chuyển sang đọc sách, trò chuyện, chuẩn bị cho ngày mai. Nhiều chuyên gia giấc ngủ khuyên như vậy vì ánh sáng và nội dung kích thích làm khó ngủ hơn.
- Báo trước khi hết giờ: "Còn mười phút nữa là tắt nhé" giúp trẻ chuẩn bị, bớt cáu khi phải dừng.
Giờ yên tĩnh: cần nhất ở nhà nhiều thế hệ
Nhà có ông bà thường có hai nhịp: ông bà ngủ sớm dậy sớm, con cháu thức khuya. Một "giờ yên tĩnh" buổi tối, ví dụ sau 22 giờ thì vặn nhỏ ti vi, đóng cửa phòng khi gọi điện, không giặt máy hay hút bụi, giúp hai nhịp sống cùng một nhà. Buổi sáng sớm thì ngược lại: ông bà nhẹ tay khi pha trà, nấu nướng để con cháu còn ngủ.
Ở chung cư, giờ yên tĩnh còn là chuyện với hàng xóm. Kéo ghế, đi giày cứng, chạy máy giặt khuya vang xuống tầng dưới nhiều hơn mình nghĩ.
Lập giờ giấc chung thế nào cho cả nhà theo
- Ngồi với nhau một buổi: mỗi người nói giờ nào trong ngày mình thấy khó chịu nhất vì người khác. Thường sẽ ra ngay hai ba điểm nghẽn.
- Chọn ba bốn mốc thôi: giờ ăn tối, giờ trẻ đi ngủ, giờ cất điện thoại, giờ yên tĩnh.
- Viết lên chỗ chung: một tờ giấy dán tủ lạnh hay một bảng nhỏ gần bàn ăn.
- Thử hai tuần: rồi ngồi lại xem mốc nào khó giữ, vì sao, có cần lùi hay tiến không.
- Có ngoại lệ rõ ràng: ngày lễ, sinh nhật, kỳ nghỉ. Ngoại lệ được báo trước thì không làm hỏng quy ước.
Với tuổi teen, cho con đề xuất giờ của mình kèm lý do. Con giữ cái mình góp ý tạo ra tốt hơn cái được áp đặt, và đó cũng là lúc tập cho con tự quản lý thời gian trước khi rời nhà.
Khi giờ giấc của người lớn không đều
Không phải nhà nào cũng có giờ hành chính. Bố làm ca đêm, mẹ bán hàng tới khuya, người đi công tác cả tuần. Khi ấy, giờ giấc chung không thể là "cả nhà ăn lúc 19 giờ". Nó có thể là "trẻ ngủ lúc 21 giờ dù ai ở nhà", "ai về khuya thì nhẹ tay, không bật đèn lớn", "người làm ca đêm ngủ bù buổi sáng thì cả nhà giữ yên tầng trên". Điều quan trọng là quy ước rõ ràng, ai cũng biết, chứ không phải giống mọi nhà khác.
Góc nhìn hôm nay
Bắt đầu với một mốc duy nhất trong tuần này: điện thoại cả nhà sạc ở phòng khách qua đêm. Người lớn làm trước. Sau hai tuần, xem giấc ngủ của cả nhà có khác không, rồi chọn mốc tiếp theo.
Ai muốn tìm hiểu thêm có thể đọc hướng dẫn của WHO về vận động, ít ngồi và giấc ngủ cho trẻ dưới 5 tuổi (2019), công cụ Family Media Plan trên trang healthychildren.org của AAP, và khuyến nghị thời lượng ngủ của AASM.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em nên đi ngủ lúc mấy giờ?
Không có giờ cố định cho mọi trẻ; hãy tính ngược từ giờ phải dậy. Theo AASM, trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 tiếng ngủ, tuổi teen 8–10 tiếng. Con dậy 6 giờ và cần 10 tiếng thì nên lên giường khoảng 20 giờ đến 20 giờ 30.
Trẻ bao nhiêu tuổi thì được xem điện thoại?
WHO khuyến nghị trẻ dưới 2 tuổi không ngồi xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày. Với trẻ lớn hơn, AAP khuyên gia đình tự lập kế hoạch dùng màn hình rõ ràng về giờ, chỗ và nội dung.
Có nên để điện thoại trong phòng ngủ?
Nhiều gia đình chọn sạc điện thoại của cả nhà ở phòng khách qua đêm để giấc ngủ không bị gián đoạn. Quy ước này hiệu quả nhất khi người lớn cũng làm theo.
Làm sao để cả nhà giữ giờ giấc chung?
Cùng bàn và chọn ba bốn mốc quan trọng như giờ ăn tối, giờ trẻ đi ngủ, giờ cất điện thoại; viết ra chỗ chung, thử hai tuần rồi điều chỉnh. Người lớn giữ trước thì trẻ mới theo.
Cuối tuần có nên cho con ngủ muộn hơn?
Có thể muộn hơn một chút, nhưng nhiều chuyên gia giấc ngủ khuyên giữ chênh lệch trong khoảng một tiếng so với ngày thường, để sáng thứ Hai không bị lệch nhịp.
