Nhà có người bị hen, viêm mũi dị ứng hay chàm cần giảm ba thứ chính: mạt bụi nhà (sống trong nệm, gối, chăn, thảm, thú nhồi bông), bào tử nấm mốc (ở chỗ ẩm) và bụi nói chung. Cách làm: giữ độ ẩm trong nhà dưới khoảng 60%, giặt ga gối chăn hằng tuần bằng nước nóng nếu vải cho phép, lau ẩm thay vì quét khô, hút bụi bằng máy có lọc HEPA, xử lý mốc ngay khi mới chớm. Người bị dị ứng nặng không nên tự dọn chỗ mốc lớn hay tổng vệ sinh nhiều bụi; việc này nên giao cho người khác trong nhà.
Những "thủ phạm" trong nhà
| Tác nhân | Sống ở đâu | Vì sao gây khó chịu |
|---|---|---|
| Mạt bụi nhà | Nệm, gối, chăn, sofa vải, thảm, thú nhồi bông, rèm dày | Sinh vật rất nhỏ, ăn vảy da người; xác và chất thải của chúng là dị nguyên phổ biến gây hen, viêm mũi dị ứng |
| Nấm mốc | Góc trần và tường nhà tắm, chân tường ẩm, sau tủ, gioăng tủ lạnh, máy giặt, điều hoà, rèm | Bào tử bay vào không khí, gây hắt hơi, nghẹt mũi, khởi phát cơn hen ở người nhạy cảm |
| Bụi trong nhà | Mặt phẳng, nóc tủ, quạt, sàn, kẽ sofa | Là hỗn hợp của sợi vải, vảy da, đất cát, phấn hoa, khói bụi từ ngoài vào, kèm mạt bụi |
| Gián | Bếp, gầm tủ, chỗ ẩm có thức ăn | Xác và chất thải của gián cũng là dị nguyên |
| Hoá chất, hương liệu | Nước xịt phòng, nến thơm, chất tẩy có mùi mạnh, khói hương | Kích ứng đường thở ở người hen |
Không phải ai bị hắt hơi, sổ mũi cũng là dị ứng với những thứ này. Biết chính xác mình dị ứng với gì cần bác sĩ chẩn đoán. Nhưng những việc dưới đây có ích cho hầu hết gia đình có người nhạy cảm, và không hại gì cho người không bị dị ứng.
Phòng ngủ: chỗ quan trọng nhất
Mỗi người dành khoảng một phần ba thời gian trong ngày trên giường, mặt áp sát gối. Đó là lý do nhiều chuyên gia dị ứng khuyên bắt đầu từ phòng ngủ.
- Giặt ga, vỏ gối, vỏ chăn hằng tuần. Nước nóng (khoảng 60°C, nếu nhãn vải cho phép) diệt mạt bụi tốt hơn nước lạnh. Vải không chịu được nước nóng thì có thể sấy nóng sau khi giặt.
- Bọc chống mạt cho nệm, gối, chăn: vỏ bọc vải dệt dày, kéo khoá kín, ngăn mạt bụi bên trong ra ngoài.
- Bớt thú nhồi bông trên giường; con nào giữ lại thì giặt định kỳ. Thú bông không giặt được có thể cho vào túi kín để ngăn đá tủ lạnh một ngày rồi giũ sạch — cách nhiều tài liệu dị ứng gợi ý.
- Hạn chế thảm, rèm dày trong phòng ngủ người dị ứng; ưu tiên sàn trơn dễ lau, rèm mỏng giặt được hoặc rèm cuốn lau được.
- Không để quần áo bẩn, đồ lặt vặt chất đống — chỗ chất đồ là chỗ bụi tích tụ.
Dọn bụi đúng cách để không làm bụi bay thêm
- Lau ẩm thay vì phủi khô. Chổi lông gà và quét khô làm bụi bay lên rồi rơi xuống chỗ khác. Dùng khăn sợi nhỏ hơi ẩm lau mặt phẳng.
- Hút bụi bằng máy có lọc HEPA hoặc máy có hệ thống lọc tốt; máy lọc kém thải bụi mịn ra qua đường khí xả. Đổ bụi, giặt hoặc thay lọc theo hướng dẫn.
- Từ trên xuống dưới, hút sàn sau cùng.
- Người dị ứng nên ra khỏi phòng khi đang hút bụi, quét dọn, và chỉ quay lại sau khoảng nửa giờ đến một giờ cho bụi lắng. Nếu người dị ứng phải tự dọn, đeo khẩu trang lọc bụi.
- Quạt, điều hoà: vệ sinh lưới lọc điều hoà định kỳ, lau cánh quạt. Quạt bụi bật lên là thổi bụi khắp phòng.
Nấm mốc: kiểm soát độ ẩm trước, lau chùi sau
Nấm mốc cần ẩm để mọc. Lau sạch mà nhà vẫn ẩm thì mốc quay lại. Vì vậy:
- Giữ độ ẩm trong nhà dưới khoảng 60% nếu được. Một chiếc nhiệt ẩm kế điện tử nhỏ giúp biết lúc nào cần hút ẩm. Ở miền Bắc mùa nồm, độ ẩm có lúc rất cao; dùng máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà, đóng cửa khi trời nồm.
- Thông gió nhà tắm, bếp: bật quạt hút khi tắm, khi nấu và một lúc sau đó.
- Không phơi quần áo ướt trong phòng ngủ người dị ứng.
- Sửa chỗ rò, thấm: vòi rỉ, ống nước rỉ, tường thấm từ ngoài — gọi thợ.
- Kê tủ cách tường vài phân để có khe thông khí.
Lau chỗ mốc nhỏ
Với đốm mốc nhỏ trên bề mặt cứng (gạch, kính, nhựa): đeo găng tay, khẩu trang, mở cửa thông gió; lau bằng nước và chất tẩy rửa, chà sạch, lau khô. Có thể dùng chất tẩy gốc clo pha đúng hướng dẫn trên nhãn cho bề mặt cứng chịu được. Không trộn Javel với chất tẩy có axit hoặc amoniac. Đồ vải, rèm bị mốc thì giặt; nệm, sofa vải, giấy dán tường mốc sâu thường khó làm sạch hẳn.
Khi nào gọi thợ
Theo hướng dẫn của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), mảng mốc rộng cỡ trên khoảng một mét vuông thì nên cân nhắc thuê người có chuyên môn. Mốc lan trên trần thạch cao, trong tường, quay lại liên tục ở cùng một chỗ thường là dấu hiệu thấm nước cần sửa từ gốc. Người bị hen, dị ứng nặng không nên tự dọn những chỗ này.
Những thứ "thơm" có thể không tốt
Khi nhà có mùi ẩm, nhiều người xịt nước thơm, đốt nến thơm, đốt hương cho át mùi. Với người hen, viêm mũi, hương liệu mạnh và khói có thể làm triệu chứng nặng thêm. Cách tốt hơn là tìm và xử lý nguồn gây mùi: chỗ ẩm, thùng rác, ống thoát nước. Chọn chất tẩy rửa ít mùi, không pha trộn nhiều loại, và luôn thông gió khi dọn dẹp.
Chia việc khi nhà có người dị ứng
- Việc nhiều bụi (hút bụi, giũ chăn, dọn nóc tủ, dọn kho) và việc xử lý mốc nên giao cho người không bị dị ứng.
- Người dị ứng có thể nhận những việc ít bụi: rửa bát, gấp quần áo đã giặt, nấu nướng.
- Trẻ bị hen, dị ứng vẫn có thể làm việc nhà vừa sức, chỉ là chọn việc ít bụi và không dùng hoá chất mạnh.
- Thống nhất lịch giặt ga gối hằng tuần, ghi vào bảng chung để không ai quên.
Triệu chứng hen, dị ứng nặng lên, ho kéo dài, khò khè, khó thở về đêm thì cần đi khám. Dọn nhà giúp giảm dị nguyên nhưng không thay được điều trị của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Mạt bụi nhà sống ở đâu và diệt thế nào?
Mạt bụi sống chủ yếu trong nệm, gối, chăn, sofa vải, thảm và thú nhồi bông. Giặt ga gối chăn hằng tuần bằng nước nóng khoảng 60°C nếu vải cho phép, dùng vỏ bọc chống mạt cho nệm gối và hút bụi bằng máy có lọc HEPA.
Độ ẩm trong nhà bao nhiêu là hợp lý?
Giữ độ ẩm trong nhà dưới khoảng 60% giúp hạn chế nấm mốc và mạt bụi. Dùng nhiệt ẩm kế để theo dõi, và máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà khi độ ẩm cao như mùa nồm.
Người bị hen có nên tự dọn nấm mốc không?
Không nên, nhất là với mảng mốc lớn. Người khác trong nhà nên làm, đeo găng tay và khẩu trang, mở cửa thông gió. Mảng mốc trên khoảng một mét vuông hoặc mốc quay lại liên tục nên nhờ người có chuyên môn.
Quét nhà hay lau nhà tốt hơn cho người dị ứng?
Lau ẩm và hút bụi bằng máy có lọc tốt thì tốt hơn quét khô, vì quét và phủi làm bụi bay lên rồi rơi lại chỗ khác. Người dị ứng nên ra khỏi phòng khi đang dọn và quay lại sau khi bụi đã lắng.
Có nên dùng nước xịt phòng để át mùi ẩm mốc?
Không nên dựa vào nước xịt phòng hay nến thơm, vì hương liệu và khói có thể làm triệu chứng hen, viêm mũi nặng hơn. Nên tìm và xử lý nguồn gây mùi, giảm độ ẩm và thông gió.
