Phân loại rác tái chế tại nhà là tách riêng những thứ còn dùng lại hoặc tái chế được như giấy, bìa, chai nhựa, lon kim loại, thuỷ tinh khỏi rác thực phẩm và rác còn lại, làm sạch sơ, ép gọn rồi đưa đến người thu gom hoặc điểm thu gom. Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, rác sinh hoạt của hộ gia đình được chia ít nhất thành ba nhóm, và việc phân loại tại nguồn đã được yêu cầu thực hiện từ đầu năm 2025. Ở nhà, chỉ cần hai ba thùng đặt đúng chỗ và một thói quen rửa tráng nhanh là đủ bắt đầu.
Luật nói gì về phân loại rác tại nhà
Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 quy định chất thải rắn sinh hoạt từ hộ gia đình, cá nhân được phân thành ba nhóm:
- Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế: giấy, bìa, nhựa, kim loại, thuỷ tinh…
- Chất thải thực phẩm: thức ăn thừa, vỏ rau củ quả, bã chè, bã cà phê…
- Chất thải rắn sinh hoạt khác: những thứ không thuộc hai nhóm trên, như tã bỉm, giấy vệ sinh đã dùng, túi ni lông bẩn, sành sứ vỡ.
Luật cũng quy định thời hạn thực hiện phân loại chậm nhất là ngày 31 tháng 12 năm 2024. Trên thực tế, cách thu gom, giờ thu gom, màu túi hay màu thùng do từng tỉnh, thành phố hướng dẫn và mức độ triển khai còn khác nhau giữa các nơi. Vì vậy, việc đầu tiên nên làm là hỏi tổ dân phố, ban quản lý chung cư hoặc xem thông báo của phường, xã nơi mình ở.
Bài này tập trung vào nhóm thứ nhất, rác tái chế. Rác thực phẩm và rác bếp là một chủ đề riêng.
Những gì tái chế được và cách chuẩn bị
| Loại | Ví dụ | Chuẩn bị trước khi để riêng | Không cho vào |
|---|---|---|---|
| Giấy, bìa | Báo, sách vở cũ, hộp carton, ống giấy | Giữ khô, gỡ băng dính nếu được, ép dẹt thùng carton | Giấy ăn, giấy vệ sinh đã dùng, giấy dính dầu mỡ |
| Nhựa | Chai nước, can nhựa, hộp nhựa đựng đồ | Đổ hết nước, tráng sơ, bóp dẹp, để riêng nắp | Hộp nhựa còn thức ăn, màng bọc thực phẩm bẩn |
| Kim loại | Lon nước, hộp sắt, nồi chảo hỏng | Tráng sạch, bóp dẹt lon | Bình xịt còn gas hoặc còn hoá chất |
| Thuỷ tinh | Chai lọ thuỷ tinh | Tráng sạch, bỏ nắp | Gương, kính vỡ, sành sứ, bóng đèn |
| Hộp giấy đựng sữa, nước ép | Hộp nhiều lớp giấy và màng | Tráng, mở ra cho khô, ép dẹt | Hộp còn sữa đọng |
Nguyên tắc chung: sạch, khô, gọn. Một hộp sữa còn đọng sữa có thể làm ôi cả túi giấy để cạnh. Một chai nhựa còn nước làm ướt cả chồng bìa.
Ký hiệu trên đồ nhựa
Nhiều đồ nhựa có hình tam giác ba mũi tên với số từ 1 đến 7 ở giữa. Đó là mã nhận dạng loại nhựa, không phải lời bảo đảm rằng thứ đó chắc chắn được tái chế. Số 1 (PET, thường là chai nước) và số 2 (HDPE, thường là can, chai sữa tắm) là hai loại được thu gom nhiều nhất. Các loại khác tuỳ nơi có người mua hay không. Gặp đồ không có ký hiệu, cứ để riêng và hỏi người thu gom.
Bố trí trong nhà: ít thùng, đúng chỗ
Phân loại hỏng nhiều nhất không phải vì người ta không biết, mà vì thùng đặt sai chỗ. Đứng ở bếp cầm vỏ hộp, thùng tái chế ở tận ban công thì ai cũng sẽ vứt luôn vào thùng rác chung.
- Ở bếp: một thùng rác thực phẩm có nắp và một thùng hoặc túi to cho rác tái chế, đặt cạnh nhau.
- Ở phòng khách, phòng làm việc: một giỏ nhỏ cho giấy.
- Ở ban công, kho, gầm cầu thang: chỗ tập kết bìa carton ép dẹt và túi tái chế đã đầy, chờ ngày thu gom.
- Căn hộ nhỏ: dùng thùng có hai ngăn, hoặc treo một túi vải lên mặt trong cánh tủ dưới bồn rửa cho đồ tái chế.
Không cần dán chữ lên thùng. Chọn hai màu khác nhau là đủ để trẻ nhỏ nhận ra.
Rác nguy hại: đừng lẫn với rác tái chế
Một số thứ trong nhà không được bỏ chung với rác thường và cũng không phải rác tái chế thông thường:
- Pin các loại, pin sạc, ắc quy nhỏ.
- Bóng đèn huỳnh quang, bóng compact (có chứa thuỷ ngân), nhiệt kế thuỷ ngân vỡ.
- Thuốc hết hạn.
- Vỏ bình xịt côn trùng, bình xịt sơn còn sót.
- Chai lọ hoá chất tẩy rửa mạnh còn tồn.
- Đồ điện tử hỏng: điện thoại, sạc, dây điện.
Gom riêng vào một hộp kín, để xa tầm tay trẻ em, rồi mang đến điểm thu gom pin, đồ điện tử cũ (nhiều siêu thị điện máy, trường học, tổ dân phố có tổ chức đợt thu gom) hoặc làm theo hướng dẫn của địa phương. Không đập vỡ bóng đèn, không đốt pin.
Đồ tái chế đi đâu
Ở Việt Nam, phần lớn giấy, nhựa, kim loại tái chế từ hộ gia đình đi qua mạng lưới thu mua phế liệu, người ta quen gọi là "đồng nát" ở miền Bắc hay "ve chai" ở miền Nam. Đây là kênh thu gom có từ rất lâu. Người thu mua thường chỉ lấy những thứ sạch, khô, đã phân loại.
Ngoài ra còn có các điểm đổi rác lấy cây, đổi rác lấy quà do trường học, câu lạc bộ, tổ chức môi trường thực hiện theo đợt. Một số chung cư có khu tập kết riêng cho đồ tái chế. Bìa carton sạch, chai lọ thuỷ tinh tốt cũng có thể cho hàng xóm, người bán hàng online cần đóng gói, hoặc dùng lại trong nhà.
Giao việc cho cả nhà
Phân loại rác là việc mà trẻ con làm rất tốt, vì quy tắc rõ ràng và kết quả nhìn thấy được.
- Trẻ 4–6 tuổi: bỏ giấy vào giỏ giấy, bóp dẹp chai nhựa (người lớn kiểm chai đã sạch).
- Trẻ 7–10 tuổi: tráng chai lọ, ép dẹt hộp carton, mang túi tái chế ra chỗ tập kết.
- Trẻ lớn: nhớ lịch thu gom, liên hệ người thu mua, gom pin cũ đi nộp theo đợt.
- Người lớn: quyết định bố trí thùng, tìm hiểu quy định ở địa phương, xử lý rác nguy hại.
Lưu ý an toàn khi giao việc cho trẻ: không để trẻ cầm chai lọ thuỷ tinh vỡ, lon kim loại có mép sắc, hay vỏ chai hoá chất. Những thứ đó người lớn xử lý.
Bớt rác từ đầu
Phân loại tốt đến đâu cũng không bằng có ít rác hơn. Mang túi vải đi chợ, dùng bình nước cá nhân, mua đồ dạng to dùng lâu thay vì nhiều gói nhỏ, từ chối thìa dĩa nhựa khi đặt đồ ăn mang về. Mỗi gia đình chọn một hai việc hợp với mình là đủ.
Góc nhìn hôm nay
Tuần này, làm ba việc: hỏi tổ dân phố hoặc ban quản lý về lịch và cách thu gom ở chỗ mình; đặt thêm một túi tái chế cạnh thùng rác bếp; gom pin cũ trong nhà vào một hộp kín. Sau một tháng, nhìn lại xem thùng rác chung có vơi đi không.
Muốn đọc kỹ hơn, có thể tra Luật Bảo vệ môi trường 2020 (Điều 75 về phân loại chất thải rắn sinh hoạt) và hướng dẫn cụ thể của tỉnh, thành phố nơi mình sống.
Câu hỏi thường gặp
Rác sinh hoạt được phân loại thành mấy nhóm?
Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, rác sinh hoạt hộ gia đình chia thành ba nhóm: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải rắn sinh hoạt khác. Cách thu gom cụ thể do từng địa phương hướng dẫn.
Từ khi nào bắt buộc phân loại rác tại nguồn?
Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định hộ gia đình, cá nhân phải phân loại chất thải rắn sinh hoạt chậm nhất từ ngày 31 tháng 12 năm 2024. Mức độ triển khai thực tế còn khác nhau giữa các tỉnh, thành.
Những loại rác nào tái chế được?
Phổ biến nhất là giấy, bìa carton, chai nhựa, can nhựa, lon và đồ kim loại, chai lọ thuỷ tinh. Đồ cần sạch, khô và được ép gọn; giấy dính dầu mỡ hay hộp còn thức ăn thường không tái chế được.
Pin cũ và bóng đèn hỏng bỏ ở đâu?
Không bỏ chung với rác thường. Gom vào hộp kín, để xa tầm tay trẻ, rồi mang đến điểm thu gom pin và đồ điện tử cũ hoặc làm theo hướng dẫn của địa phương. Không đập vỡ bóng đèn huỳnh quang và không đốt pin.
Số trên ký hiệu tam giác ở đồ nhựa có ý nghĩa gì?
Đó là mã cho biết loại nhựa, từ 1 đến 7, không bảo đảm món đó chắc chắn được tái chế. Số 1 (PET) và số 2 (HDPE) là hai loại được thu gom nhiều nhất.
