Tiết kiệm điện nước trong gia đình hiệu quả nhất ở ba chỗ: thiết bị chạy lâu và tốn nhiều (điều hoà, bình nóng lạnh, tủ lạnh, máy giặt), thói quen lặp lại mỗi ngày (tắt đèn, khoá vòi, giặt đủ mẻ), và những chỗ rò rỉ âm thầm (vòi nhỏ giọt, bồn cầu chảy nước, thiết bị cắm điện chờ). Sửa ba chỗ ấy có tác dụng hơn nhiều so với việc nhắc cả nhà "tiết kiệm đi" mà không nói tiết kiệm cái gì.
Biết nhà mình đang dùng bao nhiêu
Muốn tiết kiệm thì phải đo trước. Hoá đơn điện và nước hằng tháng đều ghi số lượng tiêu thụ: số kWh điện và số mét khối nước. Hãy nhìn vào con số đó chứ không chỉ nhìn số tiền, vì giá điện sinh hoạt ở Việt Nam tính theo bậc thang: dùng càng nhiều thì những số điện ở bậc trên tính giá cao hơn. Cùng một mức tăng tiêu thụ, tiền có thể tăng nhanh hơn tỷ lệ.
Một việc có thể làm cùng con: đầu mỗi tháng, ghi lại số trên hoá đơn vào một tờ giấy dán tủ lạnh. Sau vài tháng sẽ thấy rõ tháng nào tăng vọt, thường là tháng nóng nhất do điều hoà, hoặc tháng lạnh ở miền Bắc do bình nóng lạnh. Trẻ thấy con số thì hiểu tiết kiệm hơn là nghe giảng.
Những thiết bị "ăn" điện nhiều nhất
| Thiết bị | Vì sao tốn | Thói quen giúp giảm |
|---|---|---|
| Điều hoà | Công suất lớn, chạy nhiều giờ liền | Đặt khoảng 26°C trở lên, đóng kín cửa, dùng thêm quạt, vệ sinh lưới lọc định kỳ |
| Bình nóng lạnh | Đun nước liên tục nếu để bật cả ngày | Bật trước khi tắm một khoảng ngắn rồi tắt, hoặc dùng loại có hẹn giờ |
| Tủ lạnh | Chạy 24 giờ mỗi ngày | Không mở cửa lâu, không cho đồ còn nóng vào, để cách tường cho thoáng |
| Máy giặt, máy sấy | Đun nước và quay vắt | Giặt đủ mẻ, dùng nước thường với đồ không quá bẩn, phơi nắng thay vì sấy khi có thể |
| Bàn là, nồi cơm, ấm siêu tốc | Công suất cao dù dùng ngắn | Là dồn một lần nhiều đồ, rút điện nồi cơm khi không cần giữ ấm lâu |
| Thiết bị để chế độ chờ | Tiêu thụ nhỏ nhưng suốt ngày đêm | Dùng ổ cắm có công tắc, tắt hẳn khi đi vắng lâu |
Điều hoà: con số 26°C
Các chiến dịch tiết kiệm điện ở Việt Nam nhiều năm nay đều khuyến nghị đặt điều hoà từ 26°C trở lên. Lý do: mỗi độ hạ thấp hơn bắt máy chạy nhiều hơn, trong khi chênh lệch nhiệt độ quá lớn giữa trong và ngoài phòng còn làm người dễ mệt. Kết hợp quạt để gió lưu thông thì 26–27°C vẫn mát. Lưới lọc bụi bẩn làm máy chạy nặng hơn, nên rửa định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Tủ lạnh: đừng để quá lạnh
Ngăn mát nên ở khoảng 5°C trở xuống và ngăn đá khoảng −18°C, như khuyến cáo an toàn thực phẩm. Đặt lạnh hơn mức cần không làm thực phẩm an toàn hơn đáng kể mà chỉ tốn thêm điện. Kiểm tra gioăng cửa: kẹp một tờ giấy vào cửa rồi đóng lại, rút ra dễ dàng thì gioăng đã hở, nên gọi thợ thay.
Khi mua đồ mới: nhìn nhãn năng lượng
Nhiều thiết bị điện bán ở Việt Nam phải dán nhãn năng lượng theo quy định của Bộ Công Thương. Có hai loại nhãn: nhãn so sánh, có từ 1 đến 5 sao, càng nhiều sao càng tiết kiệm điện so với các máy cùng loại; và nhãn xác nhận, dán cho sản phẩm đạt mức hiệu suất cao. Khi mua tủ lạnh, điều hoà, máy giặt, đọc nhãn này cùng với công suất phù hợp với diện tích phòng và số người trong nhà.
Đèn LED tiêu thụ điện ít hơn đáng kể so với bóng sợi đốt và bóng huỳnh quang cũ cho cùng độ sáng. Nếu nhà còn bóng cũ, có thể thay dần khi bóng hỏng thay vì thay hết một lần.
Tiết kiệm nước: tìm chỗ rò trước
Một vòi nước nhỏ giọt hay một bồn cầu chảy rỉ không ai để ý có thể làm mất nhiều nước hơn mọi cố gắng tắm nhanh. Vài cách tìm rò rỉ đơn giản:
- Đồng hồ nước: tối trước khi ngủ, khi không ai dùng nước, ghi số đồng hồ. Sáng ra chưa ai mở vòi mà số đã chạy thì có chỗ rò.
- Bồn cầu: nhỏ vài giọt màu thực phẩm vào két nước, chờ mười lăm phút không xả. Nếu màu xuất hiện trong lòng bồn cầu thì van xả bị hở.
- Vòi và ống dưới bồn rửa: đặt tờ giấy khô dưới ống, sáng hôm sau xem có ướt không.
Rò rỉ trong tường, dưới sàn hay ở đường ống chính thì nên gọi thợ, không tự đục phá.
Thói quen dùng nước hằng ngày
- Khoá vòi khi đánh răng, khi xoa xà phòng rửa tay, khi chà bát.
- Rửa bát trong chậu hoặc bồn có nút chặn thay vì để vòi chảy liên tục.
- Rửa rau trong chậu, lấy nước rửa rau lần cuối tưới cây.
- Bồn cầu hai nút xả: dùng nút nhỏ khi đi tiểu.
- Giặt đủ mẻ, chọn chế độ hợp với lượng đồ.
- Tưới cây vào sáng sớm hoặc chiều muộn để nước ít bay hơi.
- Rửa xe, lau sân bằng xô thay vì vòi phun liên tục.
Ở những nơi nước máy chưa ổn định hoặc mùa khô thiếu nước, như nhiều vùng miền Trung và Tây Nguyên, chuyện tiết kiệm nước không chỉ là chuyện hoá đơn. Ở đồng bằng sông Cửu Long, mùa khô có năm nước bị nhiễm mặn, gia đình phải trữ nước ngọt, nên càng cần dùng đúng chỗ.
Giao việc tiết kiệm cho cả nhà
Tiết kiệm sẽ không giữ được nếu chỉ một người nhắc. Hãy giao hẳn vai cho từng người:
- Trẻ nhỏ: kiểm tra đèn phòng mình đã tắt chưa khi ra ngoài.
- Trẻ lớn: ghi số đồng hồ nước, số điện mỗi tháng; kiểm tra ổ cắm chờ trước khi cả nhà đi vắng.
- Người lớn: lên lịch vệ sinh lưới lọc điều hoà, kiểm tra gioăng tủ lạnh, gọi thợ khi có rò rỉ.
Tránh biến tiết kiệm thành chuyện bắt lỗi ("ai lại để đèn sáng thế này"). Nói cụ thể và nói vào lúc bình thường: "Mình thử tắt bình nóng lạnh sau khi tắm xong, cuối tháng xem số điện có khác không."
Góc nhìn hôm nay
Ba việc làm được ngay tuần này: kiểm tra đồng hồ nước qua một đêm, chỉnh điều hoà lên 26°C kèm quạt, và tắt bình nóng lạnh sau mỗi lượt tắm. Cuối tháng so số trên hoá đơn với tháng trước, cùng cả nhà xem kết quả.
Muốn tìm hiểu thêm về nhãn năng lượng, có thể đọc thông tin của Bộ Công Thương về chương trình dán nhãn năng lượng. Với rò rỉ nước, công ty cấp nước địa phương thường có số điện thoại hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Thiết bị nào tốn điện nhất trong gia đình?
Thường là điều hoà, bình nóng lạnh, tủ lạnh và máy giặt có sấy hoặc đun nước. Thiết bị công suất cao chạy nhiều giờ hoặc chạy suốt ngày đêm chiếm phần lớn hoá đơn điện.
Để điều hoà bao nhiêu độ thì tiết kiệm điện?
Các chương trình tiết kiệm điện ở Việt Nam khuyến nghị đặt từ 26°C trở lên, kết hợp quạt để không khí lưu thông. Đóng kín cửa và vệ sinh lưới lọc định kỳ cũng giúp máy chạy nhẹ hơn.
Làm sao biết nhà có bị rò rỉ nước không?
Ghi số đồng hồ nước buổi tối khi không ai dùng nước, sáng hôm sau xem lại. Nếu số đã thay đổi thì có chỗ rò. Có thể nhỏ màu thực phẩm vào két bồn cầu để kiểm tra van xả.
Nhãn năng lượng 5 sao nghĩa là gì?
Nhãn so sánh của Bộ Công Thương chấm từ 1 đến 5 sao; càng nhiều sao thì thiết bị càng tiết kiệm điện so với các sản phẩm cùng loại. Nên xem kèm công suất phù hợp với nhu cầu của nhà mình.
Có nên rút phích cắm các thiết bị khi không dùng?
Nên tắt hẳn những thiết bị để chế độ chờ khi đi vắng lâu, dễ nhất là dùng ổ cắm có công tắc. Điện chờ mỗi thiết bị nhỏ nhưng chạy suốt ngày đêm nên cộng lại vẫn đáng kể.
