Tủ thuốc gia đình nên đặt ở chỗ khô, mát, tránh nắng, cao quá tầm với của trẻ và có khoá hoặc chốt — không phải trong nhà tắm hay cạnh bếp, nơi nóng ẩm làm thuốc nhanh hỏng. Thuốc giữ trong hộp gốc kèm tờ hướng dẫn, chia ngăn theo nhóm (thuốc người lớn, thuốc trẻ em, đồ sơ cứu, thuốc riêng của người bệnh mạn tính), và kiểm hạn dùng ít nhất mỗi sáu tháng. Thuốc hết hạn, đổi màu, chảy nước thì bỏ, không đổ xuống bồn cầu hay bồn rửa.
Đặt tủ thuốc ở đâu
Hầu hết thuốc thông dụng ghi trên vỏ hộp lời dặn kiểu "bảo quản nơi khô ráo, nhiệt độ dưới 30°C, tránh ánh sáng". Vì vậy:
| Vị trí | Nên hay không | Lý do |
|---|---|---|
| Tủ trong phòng ngủ hoặc hành lang, ngăn cao, có khoá | Nên | Khô, nhiệt độ ổn định, xa tầm tay trẻ |
| Tủ gương trong nhà tắm | Không nên | Hơi nước khi tắm làm thuốc viên hút ẩm, viên sủi hỏng, nhãn bong |
| Kệ bếp, gần bếp nấu, nóc tủ lạnh | Không nên | Nóng, ẩm, hơi dầu mỡ; nóc tủ lạnh ấm do máy toả nhiệt |
| Bậu cửa sổ, chỗ có nắng chiếu | Không | Nắng và nhiệt làm biến chất thuốc |
| Trong ô tô, cốp xe máy | Không để lâu | Nhiệt độ trong xe đỗ ngoài nắng rất cao |
| Ngăn mát tủ lạnh | Chỉ cho thuốc ghi rõ "bảo quản lạnh" | Một số thuốc như siro kháng sinh đã pha, một số thuốc tiêm, thuốc nhỏ mắt nhất định cần giữ lạnh theo hướng dẫn |
Mùa nồm ở miền Bắc hoặc mùa mưa ẩm ở miền Nam, đặt thêm một gói hút ẩm trong tủ thuốc và đậy kín các lọ thuốc viên.
Tủ thuốc gia đình nên có gì
Danh sách dưới đây là những nhóm cơ bản mà nhiều tài liệu y tế gợi ý cho gia đình. Thuốc cụ thể, liều dùng nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ mang thai và người đang dùng thuốc khác.
Dụng cụ và đồ sơ cứu
- Nhiệt kế (loại điện tử dễ đọc).
- Băng dính cá nhân nhiều cỡ, gạc vô khuẩn, băng cuộn, băng dính y tế.
- Kéo nhỏ, nhíp, găng tay dùng một lần.
- Dung dịch sát khuẩn vết thương, nước muối sinh lý.
- Túi chườm lạnh hoặc túi đá dùng khi bị va đập, bong gân nhẹ.
Thuốc thông dụng
- Thuốc hạ sốt, giảm đau thông dụng — loại cho người lớn và loại dành cho trẻ em (dạng siro, gói bột hoặc viên đặt), dùng đúng liều theo cân nặng như hướng dẫn.
- Gói bù nước điện giải (oresol) khi tiêu chảy, nôn — pha đúng lượng nước ghi trên gói.
- Nước muối sinh lý nhỏ mắt, nhỏ mũi.
- Thuốc bôi côn trùng đốt, thuốc bôi bỏng nhẹ.
Thuốc riêng của từng người
Người có bệnh mạn tính (huyết áp, tiểu đường, hen) để thuốc của mình ở một ngăn hoặc hộp riêng, có ghi tên, kèm đơn thuốc gần nhất. Thuốc hen dạng xịt cắt cơn, nếu có, để ở chỗ người nhà đều biết.
Không nên tích trữ kháng sinh, thuốc kê đơn thừa từ lần ốm trước để "lần sau tự dùng". Dùng kháng sinh không đúng chỉ định, không đủ liều làm bệnh dễ tái và vi khuẩn kháng thuốc.
Sắp xếp để tìm nhanh khi cần
- Giữ hộp gốc và tờ hướng dẫn. Vỉ thuốc rời không ghi tên, không ghi hạn là thuốc "mù". Nếu bắt buộc phải cắt vỉ, cắt sao cho còn phần in tên thuốc và hạn dùng.
- Chia ngăn hoặc hộp nhựa nhỏ theo nhóm: sơ cứu, sốt – đau, tiêu hoá, da – côn trùng, trẻ em, thuốc riêng từng người.
- Thuốc trẻ em để riêng và dán nhãn rõ, tránh nhầm với thuốc người lớn cùng hoạt chất nhưng khác hàm lượng.
- Đồ sơ cứu để ngăn dễ lấy nhất, ở trên cùng hoặc phía ngoài.
- Dán một tờ giấy bên trong cửa tủ ghi: số cấp cứu 115, số của phòng khám, bác sĩ quen, nhà thuốc gần nhà; dị ứng thuốc của từng người trong nhà.
- Không để chung thuốc với hoá chất tẩy rửa, thuốc diệt côn trùng.
Kiểm hạn: làm thế nào và bao lâu một lần
Đặt lịch kiểm tủ thuốc mỗi sáu tháng, ví dụ cùng lúc với dọn nhà đón Tết và đầu mùa hè, hoặc trước mỗi chuyến đi xa. Mỗi lần kiểm:
- Xem hạn dùng in trên hộp, vỉ, lọ (thường ghi "HSD" hoặc "EXP"). Thuốc đã quá hạn thì bỏ.
- Xem hạn sau khi mở nắp. Nhiều loại thuốc nước, thuốc nhỏ mắt, siro sau khi mở chỉ được dùng trong một khoảng thời gian ngắn hơn nhiều so với hạn in trên hộp — thời gian này ghi trong tờ hướng dẫn. Ghi ngày mở nắp bằng bút lên lọ để biết.
- Nhìn và ngửi: viên thuốc đổi màu, nứt vỡ, dính vào nhau, chảy nước; viên sủi phồng, ẩm; siro vẩn đục, có cặn lạ, mùi lạ; thuốc mỡ tách lớp — bỏ, kể cả khi chưa hết hạn.
- Bổ sung những thứ đã dùng hết: băng dính, gạc, gói bù nước.
- Kiểm pin nhiệt kế.
Bỏ thuốc hết hạn đúng cách
Không đổ thuốc xuống bồn cầu, bồn rửa, vì hoạt chất đi vào nguồn nước. Một số nhà thuốc, cơ sở y tế có nhận thu hồi thuốc; nên hỏi nơi gần nhà. Nếu không có điểm thu hồi, cách nhiều cơ quan y tế hướng dẫn cho gia đình là:
- Lấy thuốc ra khỏi vỉ, lọ.
- Trộn với thứ không ai muốn đụng tới như bã cà phê, đất, cát vệ sinh.
- Cho vào túi kín hoặc hộp có nắp, bỏ chung rác sinh hoạt.
- Gạch hoặc xé phần tên, thông tin cá nhân trên vỏ hộp, đơn thuốc trước khi bỏ.
Kim tiêm (ví dụ của người tiêm insulin) không bỏ thẳng vào rác: cho vào chai nhựa cứng có nắp, hỏi cơ sở y tế cách xử lý.
Túi thuốc nhỏ khi đi xa
Trước chuyến về quê hay đi du lịch, soạn một túi nhỏ từ tủ thuốc: thuốc riêng của người bệnh mạn tính đủ cho cả chuyến cộng thêm vài ngày dự phòng, thuốc hạ sốt cho người lớn và trẻ em, gói bù nước, băng dính cá nhân, nhiệt kế, đơn thuốc gần nhất. Về nhà, trả thuốc về đúng ngăn và ghi lại những gì đã dùng hết để bổ sung.
An toàn với trẻ em và người lớn tuổi
- Trẻ em: tủ thuốc có khoá, đặt cao. Không gọi thuốc là "kẹo" khi cho trẻ uống. Không uống thuốc trước mặt trẻ nhỏ — trẻ hay bắt chước. Túi xách, ba lô của người lớn, khách đến chơi cũng hay có thuốc; để trên cao.
- Người lớn tuổi dùng nhiều thuốc: hộp chia thuốc theo ngày, theo buổi giúp đỡ nhầm, đỡ quên. Một người trong nhà phụ trách chia thuốc hằng tuần, đối chiếu với đơn.
- Nếu trẻ uống nhầm thuốc hoặc người già uống nhầm, uống quá liều: gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế ngay, mang theo vỏ hộp; không tự gây nôn.
Câu hỏi thường gặp
Tủ thuốc gia đình nên đặt ở đâu?
Đặt ở chỗ khô, mát, tránh nắng, ví dụ ngăn cao trong tủ phòng ngủ hoặc hành lang, có khoá hoặc chốt để trẻ không mở được. Không nên đặt trong nhà tắm, cạnh bếp hay trên nóc tủ lạnh vì nóng ẩm.
Tủ thuốc gia đình cần có những gì?
Thường gồm nhiệt kế, băng gạc, băng dính cá nhân, dung dịch sát khuẩn, nước muối sinh lý, thuốc hạ sốt giảm đau cho người lớn và trẻ em, gói bù nước điện giải, cùng thuốc riêng của người có bệnh mạn tính. Thuốc cụ thể và liều dùng nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
Bao lâu nên kiểm tra hạn thuốc một lần?
Ít nhất mỗi sáu tháng một lần, ví dụ khi dọn nhà đón Tết và đầu mùa hè. Ngoài hạn in trên hộp, cần xem hạn sau khi mở nắp của thuốc nước, siro, thuốc nhỏ mắt.
Thuốc hết hạn bỏ đi thế nào?
Không đổ xuống bồn cầu hay bồn rửa. Hỏi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế gần nhà có nhận thu hồi không; nếu không, lấy thuốc ra khỏi vỉ, trộn với bã cà phê hoặc đất, cho vào túi kín rồi bỏ rác.
Có nên giữ kháng sinh thừa để lần sau dùng?
Không nên. Tự dùng kháng sinh thừa khi chưa được khám dễ dùng sai thuốc, sai liều và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc. Khi ốm, nên đi khám để được kê đơn phù hợp.
